Νέα Ζίχνη,Ζιχναίοι, Ιχναίοι,αρχαίοι κάτοικοι των Ιχνών, κοντά στα Κουφάλια που εγκαταστάθηκαν πρίν από τα Μηδικά στην Νέα Ζίχνη.Και εκεί, μιά μαθήτρια, στα 15  αυτοκτόνησε από ανεπίδοτο έρωτα προς κάποιον νεαρό από την Αλεξανδρούπολη.Δηλαδή και πάλι το διήγημα «η φαρμακωμένη». Μακριά από λαογραφίες και καστροκτισίες του κάποτε (Ζίχνα και Έζιοβα, επισκοπές του μεσαίωνα)εν έτει 2002, ένα κορίτσι που αντί να χαράξει ένα ίχνος στην ζωή, νοιώθει το προζύμι μέσα της, προζύμι αισθημάτων και πόνου, να την πνίγει ,όχι με την ζεστή ανασαμιά της μαγιάς του ψωμιού, αλλά με το άτσαλο φούσκωμα του καταλύτη μέσα στην πολυουρεθάνη.Και αυτοκτονεί.

Νά σαι συχωρεμένη, κοπέλα μου! Από τους ουρανούς τώρα τα ξέρεις όλα, ή δεν θυμάσαι τίποτε- δεν είναι μεγάλη η διαφορά.Ηταν μεγάλο το δώρο που πέταξες προς το φεγγάρι που εκείνες τις μέρες γέμιζε μιά πανσέληνο.Δεν άντεξες τον πόνο του έρωτα, επειδή στην ηλικία σου δεν καταλάβαινες τι σημαίνει να περιμένεις. Η απόρριψη, η αίσθηση της αφόρητης ντροπής, η αίσθηση της ανεπανόρθωτης έκθεσης,το μελλούμενο ρεζιλίκι στις φίλες σου, κανα δυό ειρωνικά λογάκια, έφεραν αποτέλεσμα.Δεν είσαι πιά ζωντανή.Και το ίδιο το σχολείο στάθηκε το τελευταίο σου νοσοκομείο.

Αχ και νάξερες τι εύκολα που είναι τα ζητήματα της καρδιάς! Στα δεκαοχτώ θα σε πλησίαζε κάποιος που δεν θα σου άρεζε ακριβώς, αλλά θα μύριζε ευχάριστα και θα ήταν ευγενικός. Και στα είκοσι, στα εικοσιδύο, ένας ακόμη έρωτας, όχι θεωρητικός αυτη τη φορά. Κι έπειτα, ο «δεσμός», πεθερικά, προίκες (ναι, ναι, ακόμη υπάρχουν..). Και αργότερα, η πλήξη των τριάντα προς σαράντα, παιδιά που μεγαλώνουν,επαναστάσεις μέσα σου, αργότερα και εξωτερικές.Θα αποκτούσες σοφία, γαλήνη, σύνεση και χιούμορ.Θα ψήφιζες, θα ονειρευόσουνα ταξίδια, θα πήγαινες να προσκυνήσεις την Εικοσιφίνισσα,καλοκαίρι στην Τούζλα ή στην Θάσο.Δηλαδή θα άφηνες ένα ίχνος.Κι όχι όπως τώρα, που αφήνεις μιά συστάδα εικόνων στις ανόητες τηλεοράσεις.

Οσο γιά εκείνον που δεν σε ήθελε,θα μπορέσεις άραγε να τον ξεχάσεις πρώτον- πρώτον, εκεί, στην μεσιτεία των ουρανών;

Καλό κατευόδιο.

[Καναβάτσο του 2002, γιά μιά κοπέλα που αυτοκτόνησε στη Νέα Ζίχνη]

Advertisements

 Η σήραγγα του μετρό Θεσσαλονίκης,λέγουν οι Γάλλοι,δεν θα θίξει αρχαιότητες επειδή βρίσκονται το πολύ σε βάθος πέντε μέτρων.Πότε τα μέτρησαν; ποιόν ρώτησαν; βεβαιωμένες αρχαιότητες στην Εγνατία είναι εφτά μέτρα κάτω από το οδόστρωμα.Καί πόσο θα είναι το σκάμμα γιά τους σταθμούς;οι Θεσσαλονικείς θα ανεβοκατεβαίνουν με ασανσέρ;Θά μου πείτε,σιγά το πρόβλημα!αλλ΄άν κρίνω από την αρχαία αγορά,τα ευρήματα στην πλατεία Διοικητηρίου και τις υπόλοιπες ανασκαφές,φαίνεται ότι προαναγγέλθηκε τεχνικό έργο που θα εγκαινιασθεί,πρώτα ο Θεός,το 2012.Η ημερομηνία θα συνδυαστεί με τις τελετές της εκατονταετηρίδας της ελληνικής Θεσσαλονίκης.

1998

Η ζωή ως τέχνη των συνδυασμών

Ολοι ξυπνήσαμε κάποιο πρωί υπό την επίδραση ενός ονείρου «διευθέτησης» του περιβάλλοντος. Βρεθήκαμε σε πόλεις χωρίς αυτοκίνητα, χωρίς φτώχεια, στρωμένοι οι δρόμοι τους με χαρτονομίσματα που κανένας δεν έσκυβε να μαζέψει. Δεν ξέρω τι είναι παράδεισος γιά τον καθένα σας, αλλά είναι σίγουρο πως δεν υπάρχει στη γή, ακόμη κι άν είστε οπαδοί της βιβλικής θεωρίας ή της θεωρίας της εξέλιξης.Η ζωή όμως είναι τέχνη των συνδυασμών,και όχι συνδυσμός τεχνών. Αυτοί που ζητούν εδώ και χρόνια το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα (ισχύει νομίζω σε μερικά πετρελαιοφόρα εμιράτα) δεν έχουν φιλανθρωπικό, αλλά πρακτικό πνεύμα.Έχουν καταλάβει ότι βγάζοντας πέντε εκατομμύρια πολιτών στην μπάντα,προσφέροντάς τους το μισό ακαθάριστο εθνικό εισόδημα, θα δημιουργήσουν μιά εδραία βάση επαγγελματιών τεμπέληδων, που θα επιτρέψει στους άλλους μισούς να ξεσαλώσουν.Οι  λύσεις που μπορούν να περιγραφούν με δυό λέξεις, έχουν μέσα στην απλότητά τους, μιά αφοπλιστική  ανικανότητα.

Στην Θεσσαλονίκη μας, ισχύει ,εδω και καμιά εικοσαριά χρόνια (πάλι εκπτώσεις κάνω) η λογική του όχι.Υπηρξε αντίσταση στην περιφερειακή,αντίσταση στο χτίσιμο ενός οικοπέδου στη Ναβαρίνου, αντίσταση στο μπάζωμα της παλιάς παραλίας,αντίσταση στα καραβάκια, αντίσταση στα πάρκινγκ, αντίσταση στην παραχώρηση στρατοπέδων, αντίσταση στην μητροπολιτική διοίκηση,αντίσταση στο χτίσιμο μιάς οικοδομής στο Κελλαριον,  αντίσταση στην νέα διαμόρφωση της Έκθεσης, αντίσταση σε οποιαδήποτε μεταφορά λιμανιού και αεροδρομίου.Όχι στο ένα, όχι στο άλλο. Ακούστηκαν και διάφοροι άλλοι εμφύλιοι που έκτοτε επαναλαμβάνονται ως επιχειρήματα, αλλά δεν κουνιέται φύλλο. Αμφισβητούμενες εκτάσεις στο Σειχ Σού, αναζήτηση αθλητικών και σχολικών οικοπέδων, θεωρητικές συζητήσεις να σωθεί το ένα ή το άλλο κτίριο ή συγκρότημα «γιά να αποδοθεί στον πολιτισμό». Αν αυτά γινόταν πραγματικότητα, θα είχαμε 898 πολιτιστικούς χώρους, περιμένοντας να γεμίσουν με κάτι παραπάνω από σκόνη.

Κι επειδή η ζωή δεν περιμένει, η πόλη έχει ήδη κατακτηθεί από τα κυριλέ στέκια και τα τεράστια σύγχρονα παζάρια, που έχουν τοποθετηθεί ακριβώς εκεί που δεν έπρεπε: σε κόμβους,σε νευρώνες και σε αρθρώσεις του πολεοδομικού ιστού.Κι αυτό θα συνεχίζεται, όσο η παλιά πόλη δεν αντέχει άλλα αυτοκίνητα.Η Αθήνα εκδικείται αυτά που της σέρναμε, δίνοντάς μας να παίξουμε με το παλιό μοντέλο συναρμολόγησής της. Έτσι μεγάλωνε η Αθήνα ,μεταξύ 1965 και 1995. Σαν μιά αθεράπευτη κήλη. Το μετρό της Θεσσαλονίκης δεν αντιστοιχεί, όπως πιστεύουνε πολλοί,σε μία ωχρή παραλλαγή του αθηναϊκού μετρό του 2000, αλλά σε μία νεκρανάσταση του «θηρίου», του παλιού ηλεκτρικού ,που ήταν και ένα από τα πρώτα «μετρό» στον κόσμο.Ακόμη και η υποθαλάσσια, δίνει στα αυτοκίνητα την δυνατότητα ενός υγιεινού περίπατου αναψυχής, γιά να κάνουν ένα διάλλειμμα από την κόλαση πρίν τα δικαστήρια,ώστε να συνεχίσουν με χαρά την διαδρομή τους στην κόλαση μετά την  ηλεκτρική εταιρεία.Ας σημειωθεί, ότι ο περίπατος από τα μπακαλιαράκια στον πύργο, διαρκεί χαλαρά εικοσιδύο υπέροχα λεπτά.

Αλλά η ζωή είναι η τέχνη των συνδυασμών, πλήν Θεσσαλονίκης…

2000

Δέκα λόγοι που έγινα μοντέρνος

Πώς κατέληξα,ο προοδευτικός και ανήσυχος άνθρωπος, να λατρεύω τα ταχυφαγεία,τα μεγάλα εμπορικά κέντρα και τα σινεμά με τις αλάνες ολόγυρα; πώς έγινε και όποτε κατεβαίνω στο κέντρο,αισθάνομαι κορόιδο; (όχι ότι δεν είμαι, αλλα πάντως γιά άλλους λόγους); Επειδή δεν μπορώ να κυκλοφορήσω,παρά μόνον συγκεκριμένες ώρες και με συγκεκριμένο πρόγραμμα.Ομιλών ως τυπικός γιωταχής,αναφέρω τους δέκα λόγους της κυκλοφοριακής Θεσσαλονίκειας εμπλοκής που με παρεμποδίζουν. Υπάρχουν σίγουρα και σοβαρώτεροι λόγοι, αερογεφυρών, υποδομής και έτερα, που δεν θα ζήσω γιά να τα δώ να εφαρμόζονται.

Τα φορτηγά που ανεφοδιάζουν τα μεγάλα καταστήματα.Έχουν αχρηστεύσει την ανατολική πόλη.Υπάρχουν νόμοι, υπάρχουν διατάξεις, που δεν τηρεί κανένας απολύτως.Κανένα δεν πρέπει να κυκλοφορεί από την στιγμή που ανατέλλει ο ήλιος.Πρόταση:ένας εντεταλμένος υπάλληλος με μηχανάκι, να γυρνάει από τις 7 έως τις 12 ,καθημερινώς στα κρίσιμα δέκα σημεία της ανατολικής πόλης και να  ρημάξει στις κλήσεις τους πάντες.Κάθε μέρα, από πέντε κλήσεις την ημέρα, επί πέντε μέρες την εβδομάδα. Θα στερηθείτε τις ψήφους είκοσι επαγγελματιών,θα κερδίσετε είκοσι χιλιάδες.Αν τα πρόστιμα είναι μικρά, δεκαπλασιάστε τα.

Οι έξυπνοι που γιά να «διευκολύνουν» την κυκλοφορία,στην αριστερή στροφή, από δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας,δημιουργούν μιά δεύτερη γραμμή αναμονής, μπαίνοντας ως σφήνες μπροστά στους νομοταγείς που περιμένουν να στρίψουν, στην περιφερειακή, στην Νέα Εγνατία, σε τέτοια μέρη.Πρόταση: τοποθετήστε σαμαράκια ,κάνοντας αναγκαστική την παραμονή των αυτοκινήτων στις εσοχές των μεγάλων δρόμων.

Ταράξτε στα πρόστιμα αυτούς που παρκάρουν γύρω από τους κανονικούς, ιδωτικούς και δημοτικούς, χώρους στάθμευσης.Ελαφρύνετε φορολογικά αυτούς που χρησιμοποιούν τους χώρους στάθμευσης.Ρυθμίστε καλύτερα την Καρόλου Ντίλ,το κάτω μέρος της Εθνικής Αμύνης.Εκείνο το πολυώροφο πάρκινγκ στη δυτική είσοδο,γιατί έχει ώρες κομμωτηρίου;

Εξαφανίστε τις αλυσίδες, τα δρύφρακτα,τα πασαλάκια και τις κλειδωνιές, από τα οδοστρώματα.Είναι προσβλητικό και κακόγουστο.

Απαλλάξτε από τα τέλη κυκλοφορίας γιά έναν χρόνο, αυτούς που δεν έχουν «παρανομήσει» στους δρόμους επί τριετία. (Πολλή φόρα πήρα, σε λίγο θα προτείνω και λύση γιά το Κυπριακό)

Εάν οι τροχονόμοι δεν θέλουν να πληγώσουν τον ψυχισμό των καημένων των εμπόρων στην Τσιμισκή και σε άλλα διάσημα μέρη,αφήνοντας διάφορους να περιμένουν με τα αλάρμ,να προσλάβετε ψυχολογικό σύμβουλο.

Εάν έχετε «ρυθμίσει» να κλείσετε κάποιον δρόμο (όπως την Γρυπάρη), πληρώστε και το σχετικό σήμα ότι ο ταλαίπωρος που μόλις έχει διαφύγει από την Μακεδονίας προς την Καραμανλή μπαίνει σε προφανές αδιέξοδο.

Καταστήστε το κλείσιμο των καθέτων δρόμων με φανάρια ιδιώνυμο αδίκημα.Βάλτε, τουλάχιστον στα βασικά φανάρια, ένα οπτικό σήμα που να δείχνει ότι σε δέκα δευτερόλεπτα ανάβει κόκκινο, ώστε οι οτομοτρίς του ΟΑΣΘ να μή κλείνουν τα σταυροδρόμια.

Κάντε κάτι με τις χρηματαποστολές και την σχετική ασυλία που απολαμβάνουν

Τέλος, ξεχάστε το μετρό και έως το 2003 στήστε τα πρώτα δέκα χιλιόμετρα τραμάκι,με τα μισά λεφτά!

Και φανταστείτε, δεν είπα λέξη γιά τους μεθυσμένους, και κυρίως, μήτε κουβέντα γιά το διπλοπαρκάρισμα.Χαίρετε.

2001

Τα βαρίδια

Δεν υπάρχει περίπτωση να προχωρήσει κάτι,οτιδήποτε,κουτσά- στραβά ή πλέον οραματικά (δεν συζητώ μήτε τις προθέσεις, μήτε τους στόχους) και να μή λειτουργήσουν κάποια βαρίδια,ειδοποιώντας τον «αρχηγό» ότι υπάρχουν κάποια όρια. Αναφέρομαι στην δυσφορία σημαινόντων παραγόντων της δημοτικής παράταξης που δεν αναδείχτηκαν σε αντιδημάρχους, όπως πιθανότατα ήλπιζαν, και θεώρησαν ότι δεν «αξιοποιούνται». Η «αξιοποίηση» είναι όρος ήδη υποτιμητικός και έωλος. Χάριν της «αξιοποίησης» έχουν καταστραφεί οι ακτές της Χαλκιδικής και οι γειτονιές της Θεσσαλονίκης, ενώ «αξιοποίηση» υπέστησαν ολόκληρες περιαστικες περιοχές, είτε ως βιομηχανικές ζώνες ,είτε ως ζώνες κατοικίας. Τόσο μεγάλη μάλιστα ήταν η «αξιοποίηση», ώστε οι νέοι μας τρέχουν στα extereme sports, στα ράφτινγκ και στα τρέκινγκ, μήπως και αξιοποιηθεί και η τελευταία γωνία της υπαίθρου που μας ξέφυγε. Ο όρος «αξιοποίηση» δεν είναι δόκιμος επί ανθρώπων, αλλά επί ενεργειών ανθρώπων. Οι άνθρωποι δεν είναι περιβόλια, ακόμη κι άν αισθάνονται περιβόλια.Οι άνθρωποι είναι υποκείμενα ή αντικείμενα εκμετάλλευσης. Το μόνο που μπορούν να πούν, αυτοί που αισθάνονται αδικημένοι, είναι γιά ποιόν ακριβώς λόγο θα ήταν δίκαιο να πάρουν μιά θέση που αισθάνονται ότι τους ανήκει. Πήγε κάτι στραβά σε μία αντιδημαρχία; πού είναι τα στοιχεία; έχουν αποδείξει, από άλλες συγκυρίες και ευκαιρίες ,ότι ήταν πετυχημένοι σε κάποιον χώρο και δεν τους δίνουν σήμερα σημασία; ιδού ο τύπος, ιδού και τα στοιχεία. Αλλοιώς πρόκειται γιά σύστημα εκ περιφοράς, γιά μέθοδο ανόδου και καθόδου δι΄ανελκυστήρος.Οι δημοτικές εκλογές έρχονται (τι λέω: επέρχονται) το 2002.Ο χώρος είναι ήδη διαταραγμένος λόγω Αβραμόπουλου.Η σημερινή αντιπολίτευση του δήμου μόνον μελαγχολία δημιουργεί στους ψηφοφόρους της.Ο Παπαγεωργόπουλος παίρνει το χρίσμα και την θέση, εάν θέλει, όποτε θέλει.Δεν χρειάζεται  ειδική φιλοσοφία επί του προκειμένου.Χρειάζεται πεντόκιλα στωικής φιλοσοφίας στους αντιπάλους του.Κι όμως,υπάρχουν βαρίδια.Τίποτε δεν είναι απλό.

Στην Θεσσαλονίκη, το πολιτικό κριτήριο στο κοινό είναι ακόμη ισχυρό επειδή υπάρχει σχετική ανοχή λόγω επαρχιωτισμού. Κάθε τηλεοπτική εικόνα Σπάτων και αττικού μετρό,σε συνδυασμό με την συνήθως αδιάβατη Μπότσαρη και την ιστορία καθημερινής τρέλας στο κέντρο,ενισχύει οτιδήποτε απολίτικο, πλήν δραστηρίως αποτελεσματικό.Το ενδεχόμενο να εμφανιστεί Αβραμόπουλος στην Θεσσαλονίκη,υπό την δορά επιχειρηματία,δυναμικού,οικογενειάρχη, μακεδονολάτρη,φιλανθρώπου και να μαζέψει όλα τα κουκιά, αυξάνεται οσημέραι.Εσείς οι «πολιτικοί» ασχοληθείτε με την αξιοποίησή σας!

2001

Τάξη χωρίς ταξί

Τί ήταν πάλι αυτό την περασμένη εβδομάδα!μπήκα στην πόλη πρωί και την κατέλαβα ολόκληρη.Η Εγνατία στις οκτώ,κήπος. Η Δωδεκανήσου στις εννέα, άδεια.Νίκης και Τσιμισκή, δεν το συζητάμε.Νόμισα πως ήταν απόρροια της έλλειψης καυσίμων, αλλά δεν υπήρχε ταξί. Απεργούσαν.Και δούλεψε ολόκληρη η πόλη.Τα λεωφορεία έτρεχαν με πενήντα από στάση σε στάση.Ποδαρόδρομος υγιεινός παντού.Φαινόταν από τις γεμάτες διαβάσεις πεζών.

Ας αφήσουμε τις θρηνολογίες κι άς πιάσουμε δουλειά.Νομίζω δηλαδή ότι δεν μπορεί,οι αρμόδιες υπηρεσίες εκμεταλλεύτηκαν την υπέροχη και ανέξοδη ευκαιρία που τους δημιουργήθηκε ,ωστε να μελετήσουν το φαινόμενο.Διότι η πόλη, γύρισε στα κυκλοφοριακά πρότυπα του 1975.Ήμουν εκεί και ξέρω τι σας λέω.Επομένως, είμαι σίγουρος ότι οι διευθυντές έβαλαν συνεργεία και ρώτησαν τους εμπόρους άν λόγω της απεργίας έπεσε η ανέβηκε η κίνηση.Έβαλαν συνεργεία να μετρήσουν φορτία δρόμων όλο το 24ωρο.Είχαν ήδη οργανωμένα συνεργεία γιά δειγματοληπτική έρευνα σταθμισμένη, ώστε να πληροφορηθούν από 1167 συμπολίτες μας πώς κρίνουν μιά πόλη χωρίς ταξί.

Και γιατί είμαι σίγουρος ότι τα έκαναν αυτά;διότι και την προηγουμένη της απεργίας θα πρόσεξαν,δεν μπορεί, ότι η πόλη ήταν πηγμένη .Και την επομένη της απεργίας.Και είμαι σίγουρος ότι θα συνεπέραναν πως όσο περισσότερο στηριζόμαστε (γιά τις εν ονείρω φαντασιώσεις μας) στην περίφημη υλικοτεχνική υποδομή, μετρό, υποθαλάσιες και χώρους στάθμευσης, τόσο περισσότερο κοιμόμαστε ύπνο βαθύ.

Σύμφωνοι, να γίνουν.Πρέπει να γίνουν.Αλλά ώσπου να γίνουν, τα ταξί πρέπει να επιβιώσουν χωρίς να δημιουργούν έμφραγμα.Υπάρχουν ειδικοί επιστήμονες που ξέρουν. Ρωτήστε τους.Μπορεί η πόλη να χρειάζεται δημόσια οχήματα των οκτώ θέσεων με προκαθορισμένα δρομολόγια.Μπορεί και όχι.Μπορεί να χρειάζεται αυστηρή τήρηση της πιάτσας παντού, κι όχι μόνον στην Τσιμισκή. Μπορεί και όχι.Δεν ξέρω.Άλλοι ξέρουν ή θα μάθουν. Ξέρω μόνον ότι το παρόν είναι αβίωτο.Δε χρειάζονται προγραφές.Χρειάζεται συνέπεια.Η πόλη δεν είναι όμηρος των αυτοκινήτων. Είναι όμηρος των εμπόρων.Γι΄αυτό και οι πεζοδρομήσεις είναι ελάχιστες και τα διλποπαρκαρίσματα θεσμός.Εν αρχή ήν το μαγαζί.Έπονται όλα τα άλλα.Και στον όρο  «μαγαζί» βάζω και τις τράπεζες.Τον χαμό με τα θωρακισμένα στην τράπεζα της Ελλάδος τον ξέρετε.Προχτές κόντεψα να σκοτωθώ στην φαρδύτατη έξοδο προς Φοίνικα, επειδή ένα νέο υποκατάστημα  τράπεζας εξυπηρετεί τους ανέμελους.Το μεταξύ Βασιλίσσης Όλγας και Δελφών τμήμα της Μπότσαρη,με δύο λαϊκές την εβδομάδα, δύο τράπεζες και τα μανάβικα, είναι αδιάβατο το πρωί.Και οι οδηγοί ξέρουν ότι ένας ανόητος στην Μπότσαρη  μπορεί να χαντακώσει δυό φανάρια στην Τούμπα.Δεν σας λέω το γιατί.Το ξέρετε. Άν όχι, βρείτε το.

Ο Δήμος έκανε μιά εξαιρετική προσπάθεια στην Αγγελάκη.Όντως δεν έχει νόημα να  αφήνεις τάχα τέσσερις λωρίδες κυκλοφορίας, όταν σου φτάνουν οι δύο μιά χαρά.Αρκεί να δουλεύουν.Και βέβαια δεν δουλεύουν.Λείπει κάθε έλεγχος.Και βέβαια είναι αδιανόητο στη μέση της ασφάλτου να μπήγονται κολώνες και να δένονται χώροι στάθμευσης με αλυσσίδες και μάλιστα με κλειδαριές,επειδή κάποια υπηρεσία έχει δικαίωμα να διαθέτει θέσεις πάρκινγκ.

Έκανα και σήμερα το καθήκον μου ως πολίτης.Αφερίμ.

2001

Άλλα εκατό;

Σκοπεύετε να με τρελάνετε, αλλά δεν σας κάνω τη χάρη. Ευγενέστατα, προ διετίας, από αυτήν ακριβώς τη στήλη, μαθαίνοντας ότι θα γίνει το μετρό, σας ευχήθηκα «καλή αρχή» και σας υπέδειξα, από στοιχεία που είχα, ότι τα αρχαία της πόλης βρίσκονται, στην Εγνατία Οδό,σε βάθος πέραν των επτά μέτρων κάτω από την Εθνική τράπεζα στην Καμβουνίων.Δηλαδή,ως τεχνικός, σας είπα ότι θα σκάβατε κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, με την βάση της πλατφόρμας δεκατρία με δεκατέσσερα μέτρα κάτω από το οδόστρωμα της Εγνατίας. Αλλοιώς ,θα παίρνατε φαλάγγι αρχαιότητες  είκοσι αιώνων επί δύο συναπτά χιλιόμετρα, δηλαδή θα εξαφανίζατε μιά πόλη μεγέθους αρχαίας Ακάνθου.

Επειδή μάλιστα προέβλεψα ότι δεν σκοπεύατε να ακούσετε ένα πολυτεχνίτη και ερημοσπίτη και μάλιστα υπόδικο και ολίγον φαντεζί, σας είπα να ρωτήσετε τους αρχαιολόγους,που τα ξέρουν άριστα,καλύτερα από τον καθένα.

Τι συνέβη παιδιά και ζητάτε εκατό δίς παραπάνω, επειδή δεν προβλέψατε στην προμελέτη σας ότι θα σκάβατε τόσο βαθειά;οι δημόσιες υπηρεσίες δεν ζητάν κάν χαρτόσημο γιά να απαντήσουν σε παρόμοια ερωτήματα, να πώ ότι το τσιγκουνευτήκατε.Τι θα γίνει τώρα; εκατό δίς κοστίζει ένα καταπληκτικό τράμ, από Ντεπό έως το λιμάνι με επιστροφή,που μάλιστα θα είναι τελειωμένο και θα λειτουργεί πρίν φέρετε τον μετροπόντικα.Με ποιό δικαίωμα προσκομίσατε ανεπαρκή προμελέτη; ποιός θα πληρώσει;

Έχω πολλές φορές επισημάνει ότι όλες οι «μελέτες» θα έπρεπε να είναι «πρώτες εκτιμήσεις», να πληρώνονται ως πρώτες εκτιμήσεις και να γίνεται η κανονική μελέτη αφού επιλυθούν όλα τα νομικά, τεχνικά και κοινωνικά προβλήματα που προκύπτουν.Μας φτάνει μιά σήραγγα στην πόλη.

2001

Απορία ψάλτου

Μήπως προσέξατε γιά πότε οργανώθηκε, μελετήθηκε, χρηματοδοτήθηκε και προχωρεί το αθηναϊκό τράμ; με ρυθμούς Κωνσταντινούπολης, που σε ελάχιστο διάστημα απέκτησε το θηρίο της!μήπως μπορείτε,Θεσσαλονικείς, εν μέσω προστασίας της μυκοχλωρίδας, των πελεκάνων, της άρκτου,του Αξιού,εν μέσω συζητήσεων περί υποθαλασσίας και εν μέσω άδειων καθισμάτων των πολιτιστικών μας μεγάρων,και με τον Θερμαϊκό χωρίς καραβάκια,να βρείτε έστω και έναν λόγο που δεν βρίσκονται επειγόντως τα ίδια δισεκατομμύρια( 107, νομίζω) γιά την άμεση διάστρωση της ράγας στη Βασιλίσσης Όλγας και στην Τσιμισκή, με επιστροφή από παλιά και νέα παραλιακή;δηλαδή σε χώρους όπου το μετρό δεν πρόκειται ποτέ να επισκεφθεί; δηλαδή σε χώρους όπου ανέτως, μετά το τράμ, μπορούν να εισαχθούν του κόσμου οι περιορισμοί στην κυκλοφορία των αυτοκινήτων;

Δεν υπάρχουν χρήματα; μα εδώ, ακόμη και γιά την υποθαλάσσια, σκέφτηκαν να βάλουνε διόδια, ωσάν να πρόκειται γιά εναλλακτική διάβαση του Τάμεση!Τζάμπα θα είναι το εισιτήριο;Υπάρχουν αντιδράσεις; άν ναι,ποιός τις προκαλεί; βγήκε κάποιος να  καταγγείλει συντεχνίες και εμείς, παρ΄όλα αυτά τις ξαναψηφίσαμε;Οι πολεοδόμοι και οι συγκοινωνιολόγοι έχουν ξελαρυγγιστεί: μιά πόλη με γραμμική κυκλοφορία,δεν μπορεί να λειτουργήσει με λογικές περιφερειακού σχεδιασμού.Εκτός από το μέγα αιτούμενο της «καθόδου προς το κέντρο» υπάρχει το υφέρπον,μεγαλύτερο ζητούμενο,να ενωθεί η Καλαμαριά με την Τούμπα και οι Αμπελόκηποι με την Πολίχνη!Υπάρχει άλλη λύση πάρεξ του τράμ; βεβαιότατα,απαντούν άλλοι: υπάρχει η λύση του εξανδραποδισμού,της γενοκτονίας, της απαγόρευσης κυκλοφορίας των εχόντων παρόνομα που αρχίζει από Ταύ,του ποδαρόδρομου,των νέων πατινιών.Με δυναμό γιά τις ανηφόρες.

Συμπολίτες, κάθε μέρα που περνάει και γλυτώνουμε παρά τρίχα το εγκεφαλικό.Απορία ψάλτου,βήξ.

2002

Τα τοπία που θα έρθουν

Ενα αεροδρόμιο που θα ξεκινά από τα αβαθή θαλασσινά νερά της Μίκρας,μιά υποθαλάσσια που θα ξερνάει τα αυτοκίνητα στην βασική κλείδωση μεταξύ παλιάς και νέας πόλης, ένα μετρό που θα ανακουφίσει την «επάνω γραμμή».Οι αλλαγές στο τοπίο της Θεσσαλονίκης δεν θα είναι ασήμαντες, μήτε σημαντικές.Έχουν απλώς προεξοφληθεί. Και θα γίνουν, όχι επειδή υπάρχει κάποια πρόβλεψη λύτρωσης από το καθημερινό έμφραγμα της πόλης, αλλά επειδή οι πολίτες επείγονται να δούν «έργα» και «αποτελέσματα». Μερικούς μήνες μετά την επανεκκίνησή τους,τα έργα αρχίζουν και μασάνε την κασέτα τους: μικρές αργοπορίες εβδομάδων, ήδη ξεκίνησαν την επώδυνη διαδρομή τους. Επειδή είναι πολιτικά έργα και όχι αναπτυξιακά, επειδή όταν κάποιος τα ξεκινάει, κάποιος άλλος τρέχει στα δικαστήρια, επειδή όταν κάποιος ζητά χρονοδιαγράμματα, κάποιος πιό έμπειρος σε αυτά, του τα δίνει αβέρτα.

Εχω γράψει εδώ και χρόνια πως θα ήμουν ευτυχής άν το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης βρισκόταν στο Κλειδί της Ημαθίας,η υποθαλάσσια θα υπήρχε κάτω από μία μεγάλη επέκταση της παλιάς παραλίας και εάν η κεντρική, ιστορική «πόλη μέσα στην πόλη» αντιμετωπίζονταν ως ένα κλειστό στα αυτοκίνητα σημείο συνάντησης των δύο μεγάλων, αδιάρθρωτων και δυναμικών πόλεων που αποτελούν την Θεσσαλονίκη,δηλαδή της ανατολικής και της δυτικής. Εδώ και τριάντα, σαράντα χρόνια, η μόνη μετονομασία που θα ήταν λογική στο πολεοδομικό μας συγκρότημα θα ήταν η λέξη «Τρίπολη» αντί «Θεσσαλονίκης».Επειδή όντως πρόκειται γιά τρείς πόλεις,που δεν συνεργάζονται μεταξύ τους, εχθρεύονται η μία την άλλη και η μία εμποδίζει την άλλη. Επιπλέον, η νέα οικονομική πραγματικότητα, έχει μετατρέψει τον αστικό ιστό σε μιά δομή τράπουλας.Ανατολικά,φαρδύτεροι δρόμοι, πολιτισμός αυτοκίνησης,μεγαλύτερα εισοδήματα και μαζική διασκέδαση.Κεντρικά, συλλογικές εκδηλώσεις, κεντρική αγορά, πληθυσμός που γερνάει, πολλά νέα δημόσια κτίρια.Δυτικά,φτώχεια, μετανάστες και η δυναμική του χάους. Και παντού,άλυτα πάζλ, όπως η Τούμπα, οι Αμπελόκηποι, το φουσκωμένο πανεπιστήμιο,η παραφουσκωμένη Έκθεση.

Λοιπόν τα «έργα» θα έρθουν και θα παρέλθουν χωρίς να λείψει μήτε γραμμάριο από την αίσθηση του «παραμερισμού» και της «αδικίας».Επειδή η Θεσσαλονίκη πρωτοπορεί και δίνει το παράδειγμα σε ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια σε ένα ζήτημα: δεν αισθάνεται «επαρχία», ενώ είναι.Και αντιμετωπίζει την Αθήνα ως πρωτεύουσα, ενώ η Αθήνα τα βολεύει μιά χαρά ως μητέρα όλων των επαρχιών.

Καταλαβαίνετε λοιπόν ποιά τοπία θα έρθουν.

2004.

Θεσσαλονικειάδα

Ξεκινά η  Θεσσαλονικειάδα,μιά πομπώδης και άνευ ουσίας τελετουργία που ξεκινά παραδοσιακά με τα εγκαίνια της ΔΕΘ και καταλήγει, προχωρημένο Νοέμβριο, σε ένα επικοινωνιακό πάρτι του Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Μεσολαβεί ένα θρησκευτικό και πολιτειακό τριήμερο του Αγίου Δημητρίου.

Σκέφτομαι τι θα πάθαιναν στο Μιλάνο, στο Αμβούργο, στο Μόναχο, στην Λυών, στην Μασσαλία, στο Λίβερπουλ και στην Βαρκελώνη,άν μιά φορά τον χρόνο οι ιθύνοντες της Ρώμης, του Βερολίνου, του Παρισιού, τού Λονδίνου και της Μαδρίτης, αποίκιζαν προσωρινά τα επίσημα λογεία και τα ξενυχτάδικά τους,αν έκαναν τις ετήσιες εξαγγελίες τους, άν εξέπεμπαν ετήσιες φιλοφρονήσεις γιά το ύφος και την σημασία της λομβαρδικότητας, του βαυαρισμού, της βωκλυζιότητας,του μιντλανισμού και της καταλανικότητας προς τους έκθαμβους και ταραγμένους ιθαγενείς.Και επί χρόνια και δεκαετίες, το Λίβερπουλ να περιμένει λιμάνι, το Μόναχο μετρό, η Βαρκελώνη να κυβερνιέται από υπουργό Αραγονίας και Καταλωνίας,ενώ το Μιλάνο να περιμένει υπομονετικά να εγκριθούν τα αναπτυξιακά του σχέδια από τους Ρωμαίους γραφειοκράτες.Κι όμως, αυτό που ακούγεται ως τερατολόγημα, είναι η μαύρη σαλονικιώτικη αλήθεια.Τι είναι άραγε αυτό που μας μετατρέπει σε απαιτητές, σε ζήτουλες και σε διεκδικητές των αυτονοήτων;Είναι δυνατόν να θεωρούμε «μείωση του ελληνικού βορρά» την κατάργηση του υπουργείου Μακεδονίας- Θράκης και να μη θεωρούμε  απαίτηση να κρατάμε ένα σημαντικό μέρος από τον περιφερειακό μας πλούτο γιά να ορίζουμε το νοικοκυριό μας, με εκλεγμένο περιφερειάρχη;Στη Σόφια έχουν περισσότερο μυαλό και έχουν μητροπολιτικό δήμο, όπου συμμετέχουν σε συμβούλιο όλοι οι άλλοι δήμαρχοι της πόλης;

Άκουσα με ευχαρίστηση ότι ο πρωθυπουργός δεν πρόκειται να εξαγγείλει «μέτρα» στην Θεσσαλονίκη. Επιτέλους!Πρόκειται γιά βήμα θετικό, μυαλωμένο και συνετό,άν εντέλει συμβεί!Άλλο πράγμα είναι να θεωρείς την πόλη αυτή σημαντικό κέντρο, που αξίζει από εδώ να ακουστεί μιά «ετήσια έκθεση γιά την κατάσταση της χώρας» και άλλο να μαζεύεις όλα τα μικροπράγματα που έχουν «βόρεια» απόχρωση ώστε να ξεγελάσεις με αυτά τα γιαλάκια τους εντοπίους.

Σύμφωνοι, σύμφωνοι: γιά να δουλέψει ένα κράτος, χρειάζεται φοβικότητα και υποτέλεια χωνεμένη παντού,αλλά γιά να λειτουργήσει μιά μεγάλη, υποσχόμενη περιφέρεια, δεν χρειάζεται το προνόμιο της «δευτερεύουσας», αλλά τη κατάργηση κάθε συνόρου,χρειάζεται γούστο και πλάκα και κέφι και φευγάτη νοοτροπία, μαζί με τα υπόλοιπα, τα στοιχειώδη.

Δεν θέλω να ακούσω λέξη γιά συμπρωτεύουσα, γιά πρωτεύουσα των βαλκανίων, της προσφυγιάς, γιά φτωχομάνα και γιά ερωτικό Βαρδάρη.Η Θεσσαλονίκη είναι μιά πόλη στο μέγεθος του Αμστερνταμ και της Νέας Ορλεάνης,που έχει πρόβλημα κυκλοφορίας και υστέρησης σημαντικών αστικών λειτουργιών. Χρειάζεται ξήλωμα στο ακατάλληλο αεροδρόμιό της, προαστιακό διαμήκη σιδηρόδρομο, νέα αντίληψη διακυβέρνησης και αυτοδιοίκησης,να συμπεριληφθούν οι όμοροι νομοί στο στρατηγικό της πλάνο και καμιά τριακοσιαριά ακόμη πράγματα.Αλλά κυρίως χρειάζεται μαζική έξοδο των χατζηαβάτηδων και μαζική ενθάρρυνση των μικρών ηλικιών στον βίο της.Τα υπόλοιπα, άς τα ακούσουμε στις τελετές.

2005

 Υπήρχε μία εποχή,που η μαζική μετακίνηση του αστικού πλήθους στάθηκε ο κύριος μοχλός γιά να υπάρξουν δουλειές, να μπορούν οι εργαζόμενοι κυρίως σε υπηρεσίες να δουλεύουν το οχτάωρό τους χωρίς να ξοδεύουν ένα τετράωρο στο πήγαινε έλα.Υπόγεια δίκτυα σταθερής τροχιάς, η απάντηση των τεχνικών του εικοστού αιώνα σε είκοσι αιώνες ενός πολιτικού αιτήματος. Η απάντηση ήταν σωστή, γι΄αυτό και πρόκοψε.Στο τέλος του ίδιου αιώνα, η Θεσσαλονίκη, με μία «εσωτερική ψύχα» τριακοσίων χιλιάδων κατοίκων, τριγυρισμένη από διπλάσιους περιοίκους που καμάρωναν πως ήταν Θεσσαλονικείς, έκανε το ίδιο αίτημα στην κοινωνία των εξουσιών.Μετά από 18 χρόνια, ένα μετρό φαίνεται πως μπαίνει στα σκαριά.

Ωραία, προς τί η γκρίνια;

Κατ άρχήν δε γκρίνιαξα ακόμη! τώρα αρχίζω.Η Θεσσαλονίκη, που κατά τα άλλα μοιάζει με πεταλούδα, είναι, από ματιά πουλιού,μιά στενούρα στο κέντρο της που απλώνεται σε δυό περιοχές,βόρειοδυτική και νοτιοανατολική, που κακώς λέγονται «δυτική» και «ανατολική Θεσσαλονίκη»,οι οποίες είναι αναρχικα χτισμένες, από ένα πάζλ οικισμών που έχουν δημιουργηθεί είτε από πιό περιορισμένες προοπτικές, είτε από την  οικιστική αναρχία.Επομένως δεν διαθέτει ένα συγκεντρωμένο, πολυπληθές κέντρο,πέριξ του οποίου διατάσσονται κέντρα- απόκεντρα και προάστια.Δεν είναι Λάρισα, δεν είναι κάν Βόλος.Είναι μιά πόλη γραμμική.Αν κοπεί η Κηφισσίας στην Αθήνα δημιουργεί έμφραγμα στους πολίτες και ηδονή στους ρεπόρτερ, αλλά το μπούκωμα της Βασιλίσσης Όλγας και του κόμβου της ΧΑΝΘ δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί σε κανέναν οικισμό της χώρας, μήτε πρόκειται.Αφού οι Θεσσαλονικείς δεν έγιναν πεζοπόροι στα τελευταία τριάντα χρόνια της ταλαιπωρίας τους, θα ζήσουν παχύσαρκο και βραχύ μέλλον. Στατιστικώς, εννοείται.

Και στις γραμμικές πόλεις, τί γίνεται;

Κατ΄αρχήν , δε γίνεται γραμμικό μετρό! δεν καταλαβαίνω ποιός βρίσκει νόημα σε μιά γραμμή που ξεκινάει από Χαριλάου γιά να βγεί στον Σταθμό, όταν δεν υπάρχει τρόπος να πάς επί πολλές ώρες της ημέρας, από την «κάτω γραμμή» της πόλης στην «επάνω».Οι κυκλοφορίες έχουν μετρηθεί,οι πορείες των αυτοκινήτων επίσης.Το μετρό έπρεπε να σχδιαστεί ως ένα ευμεγέθες οχτάρι,που θα κύκλωνε από την μιά Καλαμαριές, Τούμπες και Τριανδρίες, και Σταυρούπολη,Πολίχνες και Αμπελοκήπους από την άλλη.Κι άς περνάει στο κέντρο από όποια Εγνατία θέλει.Χωρίς αυτό το οχτάρι,δεν υπάρχει περίπτωση να λειτουργήσει ως κάτι παραπάνω από ευλογία γιά τους περιοίκους που απέχουν έως 150 μέτρα από την υπόγεια ράγα. Κάντε τον λογαριασμό: ευνοεί ένα μονοψήφιο ποσοστό αριθμού κατοίκων.Εκτός εάν ανήκετε στους αισιόδοξους που πιστεύουν ότι ο κάτοικος της οδού Χαλκιδικής, θα ανέβει στην ΥΦΑΝΕΤ γιά να κατεβεί στο κέντρο.

Λοιπόν;

Αντιλαμβάνομαι πλήρως ότι το μετρό είναι γιά την Θεσσαλονίκη ένα «κάλτ» απόκτημα, όπως η «αποκέντρωση», η «πρωτεύουσα του βορρά» και παρόμοια.Δεν ξέρω πόσοι αντιλαμβάνονται ότι με τα ίδια χρήματα θα υπήρχε σε ολόκληρη την πόλη, ανατολική, δυτική βόρεια και προσθαλάσσια ένα πλήρες δίκτυο τράμ της τάξης των 60 χιλιομέτρων που θα διέλυε τις αυταπάτες των συνοικιών και θα ακύρωνε την μετακίνηση τόσων και τόσων αυτοκινήτων.Αυτά, σε συνδυασμό με άλλα μέτρα (να υπάρξει δηλαδή δακτύλιος όχι μόνον στο κέντρο της πόλης αλλά και στην ανατολική Θεσσαλονίκη(!) γιά να αναπνεύσουν οι κάτοικοι του τετραγώνου των Βερμούδων Μαρτίου- Νέα Εγνατία-Παρασκευοπούλου- Δελφών, μαζί με ευρύτατες πεζοδρομήσεις και κυρίως με προαστιακό τράμ από Μπαχτσέ σε  Αγιο Αθανάσιο, και μάλιστα όλα αυτά με την συνεργασία του ΟΑΣΘ, θα μπορούσαν να αποδώσουν στους πολίτες μιά κυριολεκτικά νέα πόλη, αλλαγμένη στο πιό βασικό συστατικό κάθε πόλεις: το ανθρώπινο μυαλό που βρίσκεται μέσα τους.

Τέλος πάντων, αυτά μας τά΄παν κι άλλοι. Εχουμε καμιά πρόταση βιώσιμη;

Πώς δεν έχουμε! να ξεκινήσει αμέσως το τράμ από τις αφετηρίες του Μετρό, να ακτινωθεί στις γειτονιές που το έχουν ανάγκη. Η αλλαγή συγκοινωνιακού μέσου, έχει αποδειχτεί περίτρανα στην Αθήνα, είναι ζήτημα συνήθειας.Μπορεί να πετύχει μιά χαρά.Αλλά οι συγκοινωνιολόγοι άς κάνουν και ολίγη πολιτική! ας καταλάβουν ότι η συντριπτικήπ λειοψηφία των λεωφορείων εξυπηρετεί συγκεκριμένους ανθρώπους! το λεωφορείο δεν έχει την «δημοκρατία» του μετρό. Το λεωφορείο είναι «ταξικό» όχημα, ή μάλλον , εκεί το έχουμε καταντήσει.Κι επειδή αυτή η ταξικότητα προβλέπω να συνεχιστεί ώσπου να μετατραπεί κυριολεκτικά σε αστική τοξικότητα,άς τελειώνει αυτή η ιστορία με την εύκολη πρόσβαση των πάντων σε αυτήν την πόλη!

Και η γυναίκα του πρωτομάστορα, που κολλάει;

Ο ποιητής εννοεί, μεταφορικά: τι ακριβώς θυσιάζεται χάριν του μετρό; σε ποιές πλάτες  θα φορτωθεί η στερέωση του έργου;Εχει γίνει αντιληπτό ότι τα δημόσια έργα στην Ελλάδα δικάζονται πρίν ξεκινήσουν; Που αρχίζει το δικαίωμα του αδικημένου επιχειρηματία και πού ξεκινουν τα δικαιώματα του απροστάτευτου πολίτη; ο πολίτης είναι εντέλει απροστάτευτος; η μιλάμε γιά μιά από τις μεγαλύτερες πλάκες του νέου αιώνα; Οταν το έργο ολοκληρωθεί, η πόλη δεν θα αλλάξει. Οταν το έργο σχεδιάστηκε δεν υπήρχαν οικονομικοί μετανάστες, βαλκάνιοι εκδρομείς που αγοράζουν δυαράκια στις συνοικίες, πληθώρα μικρών παιδιών, πρόβλημα με την απότομη γήρανση των κατοίκων κάποιων περιοχών, μαύρα σύννεφα οικονομική ύφεσης σε παγκόσμιο επίπεδο, πλήρης ρήξη γενεών, χίπιδες γονείς που παράγουν  γιάπικα παιδάκια και τούμπαλιν.Το μετρό στήθηκε ώστε να διασχίζει περιοχές και γειτονιές που διαμορφώθηκαν σε περιόδους λατρείας του αυτοκινήτου, ανυπαρξίας εμπορικών κέντρων, πλήρους έλλειψης μαζικής διασκέδασης και παντοδυναμίας του αστικού κέντρου.Σήμερα, οι ίδιες περιοχές έχουν άλλα χαρακτηριστικά. Το εσωτερικό κέλυφος των παράπλευρων οικοδομικών τετραγώνων είναι γεμάτο άδεια μαγαζιά προς ενοικίαση.Υπάρχει στη Θεσσαλονίκη πληθυσμός «9 με 5» (βασικός πελάτης κάθε μετρό του κόσμου) και δεν το ξέρω;

Συμπέρασμα;

Καλώς να γίνει, αλλά αρχίστε αμέσως τις διορθώσεις.Σύμφωνοι, μη σφάξετε κόκκορα, αλλά μιά οικολογικού χαρακτήρα αναίμακτη τελετή δεν θα έβλαπτε

2003

1614.Ο  έμπορος Ριχάρδος Σαμπλίτης συναντά ένοπλο και έφιππο τον Ρογήρο Κάντισμπέργκεν,συνάδελφό του,κοντά στο Ντέλφτ. «Γιατί μεταμφιέστηκες σε πολεμιστή,εσύ που είσαι έμπορος αποικιακών και δαντελών;» Ο Ρογήρος του εξηγεί ότι οδεύει προς την πόλη Γούδα,την πρωτεύουσα των τυροκόμων με σκοπό να παντρευτεί.Προηγουμένως θα επισκεφθεί το εργαστήριο ζωγράφου γιά το πορτρέτο του. «Θέλω τα παιδιά μου να διατηρήσουν την ανάμνηση πολεμοχαρούς πατρός και όχι ενός τσιγκούνη που κλέβει στο ζύγι και στην ποιότητα». 

Μαγειρέματα,Βερμούδες,1616.Ο κάπταιν Ισιντόρο Μπάντερμας,καλεί σε γεύμα, στο πλοίο του «Ευρυδίκη», τον φύλαρχο ενός υποτροπικού συμπλέγματος που το έχουν βαφτίσει Σάντα Κλάρα.Ο εγγράμματος ναύκληρος Γεράκης,από τον Χάνδακα, έχει διασώσει τον σχετικό διάλογο.Φύλαρχος : «Κίκε κον τε γιέρα;» Ισιντόρο : «Τε γιέρα αντιπάστι. Σαλάτα, σαρδέλες, αλάτι». Φύλαρχος: «Κίκε κον τε μπόρκο;» Ισιντόρο: «Τε μπόρκο γκράπα. Καλό, καλό.» Φύλαρχος: «Ούπα. Τέντο γκράπα πόλο-πόλο. Μούλα- τουβάτις. Καλό καλό (γέλωτες)» Ισιντόρο (πρός τον ναύκληρο): «Τελειώσαμε, μέθυσε. Ρώτα τον τώρα που είναι το χρυσάφι». 

Κρυμμένες αξίες.Μπλάτσι,1632.Παγκράτης ο Σαπωνάς, κυρατζής, μαζεύει την οικογένειά του και αναγγέλει. Είμαστε  σύνολο τριάντα και έχουμε σαράντα μερίδια στη δουλειά. Αποφάσισα να δημιουργήσω σαράντα χιλιάδες μερίδια που να αξίζουνε ένα γρόσι το ένα και να τα πουλήσουμε σε όλους τους χωριανούς, σε ξένους, σε σαράφηδες.Έχουμε στο κεμέρι μας χίλια γρόσια,κι αν πουλήσουμε τα μισά μερίδια, θα έχουμε είκοσι φορές τόσα. Μη ρωτάτε ποιος θα αγοράσει και γιατί. Σε  λίγα χρόνια όλοι έτσι θα κάνουν.Άς είμαστε οι πρώτοι που θα καζαντήσουμε. 

1644.Μάαστριχτ.Συνάντηση του δούκα της Θουριγγίας Χελβέρτου, του κόμη Σαλβιέρι της ελεύθερης(ακόμη) Τοσκάνης , του βαρώνου της Φλάνδρας Γουλιέλμου και του μισθοφόρου(αλλά με 45 χιλιάδες λόγχες) Φρειδερίκου της Καρελίας.μοναδικό θέμα: Το αίτημα του Βεσάραβα Τολμούκου να συμπεριληφθεί στην αγία Συμμαχία των Προτεσταντών  της Οχληράς βροχής,με ενιαίο νόμισμα,την σόλδα, και ενιαίο σύμβολο,τον πλάτανο.¨Ολοι συμφωνούν εκτός από τον Γουλιέλμο. Ο Τολμούκος δεν είναι προτεστάντης, δεν είναι κάν μουσουλμάνος.Επιπλέον θέτει θέμα υδάτων του Δούναβη.Θα ασκήσει βέτο οπωσδήποτε.Ο Τολμούκος γίνεται αποδεκτός, διότι υπάρχει διαφωνία στον ορισμό του βέτο. 

Ανακαλύψεις φαγητών.1654.Αιγαίον πέλαγος.Νικόλας ο Σπετζιώτης τηγανίζει αθερίνα στο μπρίκι του καπετάν Φαράση, μισοκάναλα.Παίζοντας ο μούτσος Προκόπης ο Τζύλιβος ρίχνει μέσα στο τηγάνι ρίγανη και θυμάρι που είχε μαζέψει τις προάλλες από την νήσο Ηλιοδρόμια.Ο Νικόλας χαίρεται τη μυρωδιά και προσθέτει θαλασσινό νερό.Έφαγε και ευωχήθη όλο το τσούρμο, αλλά την επαύριον τους βρήκε άσχημος νοτιάς  και πνίγηκαν αυτάνδρως  ανοιχτά της Σκάντζουρας,οπότε η συνταγή χάθηκε τελεσιδίκως και σας την παρουσιάζω μόλις σήμερα,που μύρισε μια βροχούλα του Χορτιάτη ρίγανη. 

Ιστορίες πρακτόρων,1654 μΧ.Ο κατάσκοπος των Βενετών στην Πάδοβα Ούγος Ντοναβεντέλλας συλλαμβάνεται από τον πράκτορα επίσης των Βενετών στην περιοχή της Ούμπρια  Ρενάτο «Πίκουλα» Σαγκραμόρε,από καθαρή παρεξήγηση. Αμφότεροι απολύονται από τον  τοπάρχη των πρακτόρων  του Ούντινε, κόμιτα Τζιανφράνκο Ντονατσέτερα,που υπηρετεί σκοτεινούς γερμανικούς κύκλους πλήν κανένας στην Βενετία δεν το ξέρει. 

1655,Χριστούπολη(Καβάλα). Ο αστρονόμος, ρήτωρ και πωλητής τσόχας Ισίδωρος, μαθητής του Πλανούδη μιλάει ζαλισμένος σε ταβέρνα: « στις 28 Ιουλίου του έτους  7502 από κτίσεως κόσμου, ολική θα συμβεί έκλειψις ηλίου». ο συμπότης του Λίβερις(Όλιβερ) ο Σάξων  διαφωνεί: «δεν τα μετράς καλά.Η έκλειψη θα γίνει στις 11 Αυγούστου του έτους 2000 από Χριστού γεννήσεως. Δεν έχεις πάρει είδηση ότι το ημερολόγιο  έχει αλλάξει;» «Όχι», ομολογεί ο Ισίδωρος. 

Αφιξη του θαλασσοπόρου Πίρι Ρέις στις ακτές της Ανταρκτικής,καταχείμωνο του 1672, έναρξη χαρτογράφησης της περιοχής και γενική μετέπειτα λήθη του γεγονότος, διότι ο θαλασσοπόρος είχε την εντύπωση  πώς μπερδεύτηκαν οι εποχές, τα χρόνια και οι άνθρωποι και  ότι κακώς βρίσκεται εκεί. 

1677,Μοσχόπολη.Απελπισία του αρχιτσέλιγκα Μωροβίνου δυό μέρες πρίν παραδόσει το πνεύμα,μπροστά στην κοκκώνα Συρματούλα,σύζυγό του: Έχω βιός και υπόσταση και δεν έχω κληρονόμο.Ο Αρχοντής μεθάει και χάνει το μυαλό του, ο Σεβαστής αλλαξοπίστησε, ο Στέφανος έγινε δεσπότης,ο Γεώργος ξενητεύτηκε στο Τούνεζι,ο Λάμπης δεν είναι δικό μου παιδί, το έκανες με τον κουμπάρο.Ο Λάμπης, του απαντά μαλακά η Συρματούλα,προσέχει τα κοπάδια,κρατάει λογαριασμούς, δεν ξοδεύει άτσαλα και σ΄αγαπάει.Αυτός θα σε κληρονομήσει και καλώς καμωμένα όλα. 

 

 

Απόκρηες 1677,λεκάνη Έβρου.Καλόγεροι και Μωμόγεροι συγκρούονται με ρόπαλα και πέτρες  ,σε μυστικά Ρουσάλια,μπροστά στα έκπληκτα μάτια του Χουσρεντίν τζελεμπή,που πηγαίνει να επισκεφθεί τον μεντρεσέ του μπαμπα  Χουσεϊν,στη Ροδόπη. «Κάνουμε κι εμείς μπαϊράμια,αλλα εσείς οι Ρωμιοί είστε τρομεροί»,εξομολογείται στον Πέτρο Ιωάννου,συνταξιδιώτη του, έμπορο  χάρτου από την Ραιδεστό. 

1678.Ο κουρσάρος Γκί ντε Μπριάν,στρατολογεί τσούρμο στην ταβέρνα του Τζιάρρα, στην Τζαμάικα.Το βλέμμα του σταματάει σε έναν τεράστιο γενειοφόρο με τατουάζ στα μάγουλα. « Είσαι και λέγεσαι;» τον ρωτάει. «Με λένε Ανδρόνικο Γίδο και  είμαι Γραικός.Γεννήθηκα σε νησί λεγόμενο Θάσος και πολέμησα με τον Δόν Ζουάν και τον Φίλιππο της Οράγγης στην Πάντοβα και στο Εβιάν.Στίς νέες χώρες είμαι από το 1655.Δεν έχω νέα από το νησί μου, δεν θέλω να γυρίσω, θέλω πέντε σκούδα γιά να μπώ στο τσούρμο σου και με κράζει η θάλασσα».

 

Αν υπάρχει κάτι με το οποίο δεν μπορώ να συμβιβαστώ (παρ όλο που το υπηρετώ ευόρκως μιά ολόκληρη ζωή) είναι η αίσθηση των κατά συνθήκη ψευδών.Αναγνωρίζω ότι χρειάζονται στην κοινωνία, σε μιά άνετη και βολική ζωή, αλλά εσωτερικά επαναστατώ με τον όγκο των παραπλεύρων ζητημάτων που θάβουν τις ζωές μας χωρίς καμία ελπίδα να συνέρθουμε ποτέ από αυτό το κυνηγητό.Δεν μπορώ την Βουλή των Εφήβων. Δεν μπορώ τα μικρομέγαλα που μιμούνται συμπεριφορές ενηλίκων, βάζοντας ως πρόθεμα το αποκρουστικό «εμείς οι νέοι».Δεν μπορώ την ταύτιση του πολιτισμού με τα γράμματα και τις τέχνες.Δεν μπορώ την ταύτιση της τέχνης με την ειρήνη.Δεν αντέχω άλλες συναντήσεις όπου πασίγνωστοι άνθρωποι αυτοαναφέρονται ως πρέσβεις του ενός ή του άλλου ηθικού ή κοινωνικού ορεινού όγκου.

Γιατί τα βάζεις με την ειρήνη;

Κάθε άλλο.Ανθρωπος που ακόμη δεν έχει ρίξει ή φάει το ξύλο της αρκούδας με συνάνθρωπό του, δεν θεωρείται ακριβώς πολεμική οντότητα. Δεν τα βάζω με την ειρήνη, αλλά δεν ενοχοποιώ τον πόλεμο γιά την κατάντια της ειρήνης. Θεωρώ τον πόλεμο κάτι σαν αντίδραση στην ηλεκτροπληξία. Αχρηστο μέσον, αναποτελεσματικό,εκδήλωση βαναύσου παιδισμού ,που είναι βέβαια και η πιό βίαιη από όλες τις ηλικίες.Τα βάζω με τα κλισέ.Αυτοί που πιστεύουν ότι τα γράμματα και οι τέχνες εξανθρωπίζουν τον άνθρωπο,αναρωτήθηκαν γιατί κυκλοφορεί τέτοια κακογλωσσιά, τέτοια κακία και τέτοιο παράπονο στα παρασκήνια, στα συνέδρια και στις «καλλιτεχνικές παρέες;» Αν «η μουσική εξημερώνει τα ήθη», τότε γιά ποιόν ακριβώς λόγο ο Απόλλωνας έγδαρε τον Μαρσύα;

Δηλαδή, τί συμβαίνει;

Κατά την άποψή μου, η νέα ελληνική γλώσσα και πάλι πιάνεται αδιάβαστη,δηλαδή όχι η γλώσσα: εμείς.Νομίζοντας ότι με το να είμαστε κληρονόμοι μιάς τεράστιας πολιτιστικής γλωσσικής κληρονομιάς είμαστε αυτομάτως και γνώστες της (ενώ δεν μπορούν παρά ελάχιστοι Άγγλοι να καυχηθούν ότι μπορούν να μιλήσουν έστω επί δύο λεπτά με την Σεξπιρική γλώσσα) έχουμε πάρει πολλά δάνεια μεταφράζοντας γαλλισμούς και αγγλισμούς, νομίζοντας ότι ανταποκρίνονται σε καποια καθαρεύουσα τάση.Λοιπον χρησιμοποιούμε την λέξη «πολιτισμός» εκφράζοντας δύο πράγματα που οι ελάσσονες ξένοι γνωρίζουν με δύο όρους: civilisation και culture.Ο πρώτος όρος σημαίνει πολιτισμό κυριολεκτικά, ο άλλος όχι.Ο άλλος όρος σημαίνει συγκεκριμένη αντίληψη γιά την καθημερινή ζωή,και δεν είναι σώνει και καλά όρος αγαθοποιός.Υπάρχει δηλαδή culture του εγκλήματος, του πολέμου, των ανθρωποφάγων, των μοναχοφάηδων.Δεν υπάρχει civilisation της ληστείας, ενώ υπάρχει culture της ληστείας. Αυτό που οι αρχαίοι ημών πρόγονοι αποκαλούσαν «δίαιτα», αλλά στα χρόνια μας δίαιτα σημαίνει να τρως λιγότερο ή ειδικά επειδή είσαι παχύς ή άρρωστος,εκτός από κάτι παράξενους, που θυμούνται ότι Δίαιτα σήμαινε παλιότερα (κι από άλλη ρίζα) μιά μορφή συνέλευσης, διοικητικής μηχανής και βουλευτηρίου.

Επομένως;

Επομένως, τα δύο τρίτα της ελληνικής χρήσης του όρου «πολιτισμός» είναι χρήσεις culture,δίαιτας, τρόπου ζωής.Δηλαδή όρου που δικαιώνει και επισημοποιεί την διαφορά, την απέχθεια του ενός πρός τον άλλον, με αντικίνητρο την υπερηφάνεια που η δική μας «δίαιτα» είναι καλύτερη από του διπλανού.Γιά να καταλάβετε περί τίνος πρόκειται, άν ο Αλέξανδρος επιχειρούσε εκστρατεία στην Ασία προσπαθώντας να επιβάλει «δίαιτα» και όχι τον πολιτισμό,δεν θα υπήρχαν μικτοί γάμοι, αφομοίωση των Περσών στην διοίκηση,σατράπες Μακεδόνες και ίδρυση πόλεων.Θα ήταν κάτι σαν την Αγγλική κατοχή στις αποικίες ή σαν την Ισπανική στις Αμερικές.Δηλαδή η εκστρατεία θα ήταν συγκρουσιακή και όχι αφομοιωτική.Αυτό το  ύψιστο μάθημα, το πήραν αποτελεσματικά οι Ρωμαίοι και αργότερα οι Βυζαντινοί, το πήραν οι Οθωμανοί στην πρώτη περίοδο διακυβέρνησης, το πήραν πολλοί λαοί αργότερα.Αλλά κανένας δεν θεώρησε, όπως οι πρόσφατοι νεοέλληνες, ότι ανταμώνοντας σε «έθνικ» συναντήσεις και διαλεγόμενοι σε συνέδρια θα μπορούσαν ν α σπάσουν παγετώνες αιώνων ανάμεσα σε λαούς και αντιλήψεις.

Ο πολιτισμός ιδεοφορεί

Αυτός ο «πολιτισμός» είναι δυναμικό όπλο διείσδυσης και μακροχρονίων αποτελεσμάτων.Η χώρα μας βρίσκεται πάλι στον τάκο, που λένε οι νεότεροι.Οχι, όχι σε κρίσιμο σταυροδρόμι: από τότε που γεννήθηκα μαθαίνω ότι στη χώρα μου υπάρχουν μόνο δίστρατα, τρίστρατα, σταυροδρόμια και κρίσιμα ραντεβού με την ιστορία. Εντέλει ένας παρανοΪκός που πήρε σβάρνα δυό τουρκοκυπριακά χωριά, έκανε μεγαλύτερη ουλή στην πρόσφατη ελληνική ιστορία από καμιά δεκαριά τόνους επισήμων εγγράφων και κρισίμων αποφάσεων.

Δηλαδή, τι γίνεται;

Στην Ελλάδα υπάρχουν πληθυσμιακές προσχώσεις.Οι καταπιεσμένοι πρόσφυγες του χτές, γίνονται αυστηροί υπερέλληνες του σήμερα. Καταγόμενοι από μεσαιωνικούς αρβανίτες μέτοικοι, θέλουν τα σημερινά αλβανάκια να μη κρατάνε την ελληνική σημαία.Σε δυό γενιές, αυτά θα θεωρούνται κουταμάρες. Αρκεί να σκεφτείτε τι έλεγαν οι λεπταίσθητοι παλιολλαδίτες γιά τους τουρκομερίτες πρόσφυγες του 1922. Αρκεί να σκεφτείτε πόσο οι ευαίσθητοι του 1900 κατηγορούσαν τα νεοκλασικά κτίρια, αυτά που σήμερα αγωνιζόμαστε να σώσουμε. Η παράδοση δεν είναι ακίνητη, η παράδοση είναι ένας κινούμενος ταινιόδρομος, που κάποια στιγμή, στα διακόσια χρόνια, μετατρέπεται σε ιστορία.Αν διαβάσετε τι έσουρναν στον Ανδρούτσο και στον Καραϊσκάκη μερικοί συγκαιρινοί τους, θα σαστίσετε. Εντούτοις και οι δύο πλευρές σήμερα , είναι δρόμοι και αγάλματα της ίδιας χώρας.

Αφορμή γιά όλα αυτά;

Ολες οι γενικές διακηρύξεις περί συμφιλιωτικού πνεύματος, διαλόγου και καταλλαγής των πολιτισμών. Η ανακοίνωση των μεγάλων μουσείων «δεν επιστρέφουμε αρχαιότητες».Τα συνέδρια κοινής αποδοχής. Τέτοια ψιλοπράματα. Επίσης: το πνεύμα των Χριστουγέννων που επέρχεται.

[2002]

 Το θερμαϊκό τρένο

Μια και τα «χίλια δέντρα» της εφημερίδας μας υπενθύμισαν την εξαίσια ιδέα ενός προαστιακού σιδηροδρόμου προς Χαλκιδική, άς θέσω και μία απαραίτητη επέκτασή του (φαντασιώνουμε, ούτως ή άλλως ,κύριε Τρεμόπουλε, αλλά τουλάχιστον τα εγγόνια μας δεν θα μας θεωρούν εν σιωπή ενόχους).

Κατ΄αρχήν η επιχείρηση μπορεί να σχεδιαστεί προς τα δυτικά: ένας προαστιακός σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης- Πέλλας-Σκύδρας, θα έφερνε εκατό χιλιάδες συμπολίτες μας στο ευχάριστο δίλημμα να μένουν στις πατρίδες τους, και να εργάζονται στην πόλη.΄Αλλοι εκατό χιλιάδες Θεσσαλονικείς θα  εκμεταλλευτούν τα εξοχικά τους για να  χαίρονται τα απογεύματα και τα βράδια τους ευπροσώπως.

Αν μάλιστα (συνεχίζω το δωρεάν παραλήρημα) το υπό ίδρυση μετρό αποκτήσει επαρκείς σταθμούς σύνδεσης, τότε ο κάτοικος του κάμπου θα βρίσκεται σε δύο ώρες στην Ποτίδαια και τα πέριξ.

Η λύση θα κοστολογηθεί λογικώτατα,αν συνυπολογιστούν οι βενζίνες και τα συναφή, μπορεί να αποσβεσθεί σε πολύ μικρό διάστημα και επιτέλους η Θεσσαλονίκη θα ξεφύγει από την μητροπολιτική ρητορική για να αποκτήσει επιτέλους μητροπολιτικό χαρακτήρα.

Μόλις το 1956 καταργήθηκε η γραμμή Περιβολάκι-Σταυρός. Οι Γερμανοί είχαν σχεδιάσει( έχω τους χάρτες) σύνδεση Σερρών-Αμφίπολης-Θεσσαλονίκης( μια πρώιμη ανισόπεδη της εποχής Μεταξά βρισκόταν πρίν λίγα χρόνια κάτω από το Δερβένι.Ντεκοβίλ έστησαν οι σύμμαχοι πίσω από τον Φοίνικα,συνδέοντας Μίκρα με Αλλατίνι, ενώ άλλο ντεκοβίλ υπήρχε στο αμερικανικό νοσοκομείο  κοντά στα νέα Πλάγια.

Μένει να πείσουμε κάποιους πολιτικούς να ξεχάσουν τις επτά αδελφές, να αποφασίσουν να μη εκλεγούν ποτέ των ποτών, να συκοφαντηθούν, να δολοφονηθούν από ψυχοπαθείς, να απαξιωθούν από Γουλιμήδες, προκειμένου να έχουν την υπέροχη μοίρα να αποκτήσουν κάποια προτομή μετά από κανέναν αιώνα. Έως τότε, φαντασιώστε και φαντασιωθείτε.Το τρένο τσάφ-τσούφ δεν πρόκειται να γίνει ,αλλά μπορεί να προκύψει κανένα διηγηματάκι της προκοπής.

Τα είπαμε, τα γράψαμε,φλυαρούμε, αλλά τι άλλο να γίνει; αεροδρόμιο στο Κλειδί,  δίπλα στον Ευρωλιμένα, πάρκο η Μίκρα, μητροπολιτικό πάρκο το σέιχ Σού, και το προαστιακό τρένο προς τις τέσσερις γραμμές του ορίζοντα. Τα παραπήγματα που φιλοξενούν ενοριακές υπηρεσίες  των βυζαντινών ναών να μεταφερθούν σε απέναντι διαμερίσματα πολυκατοικιών, να πεζοδρομηθεί το κέντρο, οι κάτοικοι να θυμηθούν την δική τους κατάσταση πριν από μια γενιά και να μη πατάνε Αλβανούς και Γεωργιανούς, να υπάρχει ενιαίο ψηφοδέλτιο στην τοπική αυτοδιοίκηση και οι λαϊκιστές στα κρεβάτια τους.Και να μη ξεχνάμε το Πτωχοκομείο του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Και το δημαρχείο στο λιμάνι. Και κάτι να γίνει με το Παππάφι.

Αλλοιώς, οι τρυφηλοί και οι μεταξωτοί θα μετακομίσουν στην Πρίστινα και στη Σόφια, στα Σκόπια και στα Βελεσσά που σε είκοσι χρόνια θα έχουν τα πάντα: νοικοκυριά, μετρό, νοσοκομεία, λιγότερη γκρίνια και θα είναι πολύ καλές και αποτελεσματικές πολιτιστικές πρωτεύουσες.

 1999

Περί βάθους προτρεπτικός

Θα γίνει το μετρό, άειντε και καλή αρχή.Στους μελετητές, στους επόπτες, στους μηχανικούς και στους επιστάτες άς δώσω ένα νούμερο: επτά.

Επτά μέτρα κάτω από την άσφαλτο της Εγνατίας, στην Εθνική τράπεζα της Καμβουνίων, βρέθηκαν αρχαιότητες ρωμαϊκής περιόδου.Εάν  τις θεωρήσουμε λιθωρυχημένες και «επιφανειακές» , τα θεμέλια αυτών των κατασκευών βρίσκονται άλλα δυό μέτρα σε βάθος.Άν δε θέλουμε να πειραχτεί  αρχαίο (εκτός των σταθμών επιβίβασης), κατά μήκος του πιό ιστορικού δρόμου της πόλης,σημαίνει ότι ο μετροποντικας πρέπει να λειτουργεί   δεκατρία με δεκατέσσερα μέτρα κάτω από το σημερινό επίπεδο του δρόμου.

Ο περιπατητής  στην οδό Κασσάνδρου ίσως έχει προσέξει ένα σαμαράκι του δρόμου  στην περιοχή του Αλατζά Ιμαρέτ. Πρόκειται γιά ανάμνηση του γεωφυσικού αναγλύφου της πόλης.Η Θεσσαλονίκη εδώ έχει την ραχοκοκκαλιά της που  χαμηλώνει εκατέρωθεν,προς την Ευαγγελίστρια και προς το Βαρδάρι.Δυό ρεματιές που δεν υπάρχουν πιά, διέσχιζαν την πόλη  έως τη θάλασσα.

Η θάλασσα στην αρχαία πόλη βρισκόταν στην αρχή λίγο κάτω από την Τσιμισκή.Αλλεπάλληλες προσχώσεις δημιούργησαν μόλους έως την σημερινή παραλία.Βάση των υπολογισμών γιά την επίπεδη κάτω πόλη, είναι το αγίασμα της Ελεούσας στην Τσιμισκή και ο ναός της Νέας Παναγίας,χτισμένος πάνω στη Θεοτόκο του Μαστούνη τον δωδέκατο αιώνα.Έκεί κοντά, στην προέκταση Μητροπόλεως βρέθηκε η συνέχεια της ίδιας μακρόστενης κατασκευής που ανιχνεύθηκε στην Εγνατία και προανέφερα. Είτε Ιππόδρομος, είτε «αγορά επί την Κασσανδρεωτικήν» το βάθος της είναι ανάλογο.

Η ίδια η Εγνατία φαίνεται ότι ήταν στην αρχαιότητα ,όχι μόνον η κεντρική οδός αλλά και σχηματιζόταν ακριβώς κατά τη διαδρομή της αναλήμματα,που ουσιαστικά χώριζαν την πόλη σε επάνω και κάτω. Η κάτω πόλη, σχετικά επίπεδη, με τα ανάκτορα, τις εκκλησιές της και τα δημόσια και ιδιωτικά της κτίρια, και η επάνω πόλη,με τα υπάρχοντα αρχαία της σχετικά ρηχά και κοντά στο επίπεδο του σημερινού δρόμου, ήτοι η Καμάρα, η ρωμαϊκή εξέδρα στα λουτρά Παράδεισος, η Παναγία Χαλκέων με τις στοές και τα πηγάδια της.

Είναι προφανές ότι η επάνω πλευρά του δρόμου, έχει πιό ρηχά τις αρχαιότητες από την κάτω.Αυτό φαίνεται κι από τη διαφορά ανάμεσα στο επίπεδο της Αχειροποιήτου και στις κατασκευές κάτω από την Αγία Σοφία.Βρίσκονται στην ίδια κάθετο, αλλά η υψομετρική τους διαφορά είναι πολύ μεγάλη.Στην περιοχή της Αγίας Σοφίας αναφέρονται «σκαλία» εδώ και πεντακόσια χρόνια.

Δεν θέλω να θρηνήσω προώρως  γιά ενδεχόμενες άδειες καταστροφής αρχαιοτήτων λόγω της προόδου και της ανάπτυξης. Προτρέπω απλώς τους μετρώους να διερευνήσουν το ενδεχόμενο οι σήραγγες, οι σταθμοί, τα «σκαλία» και τα αναβατόρια τους να βρίσκονται στην επάνω πλευρά της Εγνατίας κι όχι στην κάτω.

Η Θεσσαλονίκη έχει μία αρχαιολογική ιδιοτυπία. Από ιδρύσεως κι έως τον έβδομο αιώνα, ό,τι χτίστηκε,άσχετο εάν υπάρχει ακόμη ή γκρεμίστηκε,έχει ταφεί από σωρούς κρημνισμάτων, πάχους τριών ή τεσσάρων μέτρων. Πάνω σε αυτά τα κρημνίσματα, χτίστηκε η συνέχεια της πόλης απο τον δέκατο και εφεξής αιώνα.Τα κρημνίσματα αυτά ίσως δημιουργήθηκαν όταν οι Θεσσαλονικείς, ταλαιπωρημένοι από σεισμούς και πολιορκητές, άρχισαν να οργώνουνε περιβολάκια μέσα στην πόλη και μετέτρεψαν πολλά υπόγεια σε δεξαμενές. Γι΄αυτό και βρίσκει κάποιος σε αυτά αναστατωμένη στρωματογραφία. Σε κάθε περίπτωση, η αναστάτωση της Εγνατίας από την επάνω μεριά, αποτελεί μέτρο σωφροσύνης και σύνεσης.

Προτρέπω να ρωτήσετε τους αρχαιολόγους.Ξέρουν τα σχετικά και έχουν την τεκμηρίωση στα αρχεία τους.

 1999

 Η οδηγία είναι απλή: όταν πλημμυρίζει το σπίτι σου, δεν είναι άμεση προτεραιότητα να κρατήσεις στεγνό το κακτάκι που διακοσμεί το ένα εκατομμυριοστό του σπιτιού σου. Επιπλέον, δεν καρφώνεσαι επάνω του, με νάιλον και άλλα διασωστικά, κραυγάζοντας «το κακτάκι μου! Το κακτάκι μου!» ενώ οι άλλοι έχουν πάρει τις σκούπες και τους κουβάδες.Πολιτικά, με τα Σκόπια «καθαρίσαμε» όταν άλλαξαν την σημαία και τα αλυτρωτικά υπονοούμενα στο Σύνταγμά τους.Η ονομασία  της χώρας τους, ξεκινώντας από γεωγραφική αντίληψη του κόσμου (ελάχιστες ονομασίες στην υφήλιο ΔΕΝ είναι γεωγραφικής αντίληψης) υποστηρίζονταν από την τρέχουσα λογική, στην οποία οι Ελληνες, εφ όσον επιζητούσαν μία μή γεωγραφική οπτική,θα έπρεπε να επενδύσουν κεφάλαια, ανθρώπινους πόρους και συλλογική προσπάθεια γιά να πείσουν την διεθνή κοινή γνώμη ότι επρόκειτο γιά  σπουδαίο ζήτημα και ότι ορθώς επιμένουν.Αλλά ίσχυσαν όλες οι παρανοήσεις και οι διαστρεβλώσεις  που μπορούσαν να ισχύσουν.Στην ίδια τη χώρα μας,απεχθανόμαστε τις «γεωγραφικές» ορίζουσες ενός τόπου.Στον Καποδίστρια, ξεχάσαμε τις Ραχούλες και τα Παλαιοχώρια όπου κατοικούμε, τα Γκρίμποβα και τα Σουγλιάνια,και ορμήσαμε στην ονοματοποιία υπέρ των Αιθίκων, των Μολοσσών, των πόλεων και των γενών που είχαν εξαφανιστεί από το λεξιλόγιό μας, πρίν δυό και περισσότερες χιλιάδες χρόνια.Στην εκλεπτυσμένη και «μορφωμένη» γενιά, λιγόστεψαν ο Τάκηδες και οι Θανάσηδες, ονόματα που κουβαλούσαν οι παπούδες και ήρθαν οι Φοίβοι και οι Απόλλωνες, γιά να είναι τα παιδάκια μας πιό ελληνικά. «Μακεδόνες» υπήρχαν ως παρονόματα σε όλους τους καταλόγους κατοίκων του μεσαίωνα, ενώ Μακεδονία έλεγαν τότε την ευρύτερη περιοχή της Αδριανούπολης (εξ ου και το «Βασίλειος ο Μακεδών».)

Μάλιστα ,γεωγραφία, έτσι λέγεται το σπόρ.Κάπου από την βόρεια αρχή των βαλκανίων,σταματάει η γεωγραφία και αρχίζει το ξόρκισμα.Το Βερολίνο το αντέχουν οι Γερμανοί με την σλαβική του ουρά (πώς θα σας φαινόταν να λέγαμε την Αθήνα Ατένοβο; ) αλλά εμείς είμαστε λάτρεις του φρέσκου αέρα.Τελικά ,από ποιό μυαλό τα βγάζουμε αυτά; Από το μυαλό που έπλασε το βιβλίο «συμβολαί είς την διγλωσσίαν των Μακεδόνων» και την άποψη ότι «οι Μακεδόνες δεν υπάρχουν μετά το 300 μΧ» (αμφότερες έγκριτες Ελλήνων πατριωτών) ή απο το μυαλό που πιστεύει ότι το DNA μας δεν έχει καμία μετάλλαξη από τα χρόνια των αποικισμών;

Με λίγα λόγια, δεν υπήρξε ποτέ κάποιος επιστημονικός διάλογος που να ξεπερνά τους κρατικοδίαιτους θεσμούς και να οδηγεί τους ανθρώπους.Αλλά δεν είναι να απορείς γιά εμάς, που λατρεύουμε ισότιμα το φώς του Παναγίου Τάφου και το άγιο φώς του Απόλλωνα…

[2004]