balkangate


 Οι Θεσσαλονικείς νομίζουν ότι περιμένουν ένα μετρό και μία υποθαλάσσια. Αν κατάλαβα καλά από τα νέα στοιχεία που παρουσίασε η εταιρεία που ανέλαβε το μετρό (δεν έχω κάποια εσωτερική ενημέρωση) και το μετρό θα είναι υποθαλάσσιο. Αν το βάθος των σηράγγων βρίσκεται ανάμεσα στα 14 και στα 31 μέτρα, εκεί μας πάει. Τουλάχιστον στο ιστορικό κέντρο της πόλης.Η Θεσσαλονίκη περιβάλλεται από χαμηλά υψόμετρα. Χαλάστρα και αεροδρόμιο βρίσκονται στα 7 ή 8 μέτρα υψόμετρο από τη θάλασσα. Από τα δεκάδες στοιχεία που κρατούσα γιά την ίδια την πόλη ,ένα μου έχει μείνει στο μυαλό (έχουν περάσει και τα χρόνια). Οι αρχαιότητες που βρέθηκαν γωνία Καμβουνίων και Εγνατία, εκεί που ήταν στημένη η βάση γιά το ανάθημα σε κάποιον Καταφρόνιο. Αυτές βρίσκονται σε 7 μέτρα βάθος και σε 7 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Επομένως, ολόκληρη η σήραγγα, θα είναι στο ίδιο υψόμετρο με τις πασαλόπηκτες θεμελιώσεις του Λευκού Πύργου.

Εντάξει θα μου πείτε. Τεχνικό έργο είναι ,κανένας δεν είναι προφήτης ή μάντης, ανάλογα με τα δεδομένα, τροποποιείται. Αλλά δεν ξεχνώ που το 1999, είχε γίνει μιά πρώτη δημόσια ανακοίνωση γιά το βάθος του μετρό, και θυμάμαι τα νούμερα: πέντε έως επτά μέτρα βάθος. Σαν δεύτερο υπόγειο, από τα δεκάδες παράνομα ,που υπάρχουν στις παλιές πολυκατοικίες του κέντρου της Θεσσαλονίκης. Από τα 5-7, έως τα 14-31, πρέπει να παραδεχτούμε ότι η διαφορά είναι μεγάλη. Διαφορά στις κατασκευές, στον τρόπο ανάπτυξης, στο ίδιο το κόστος. Αλλάζει ακόμη και η φιλοσοφία του έργου. Άλλο πράγμα είναι να μελετάς ένα μετρό έχοντας υπόψη ότι πρέπει να κινηθείς κάτω από τους δρόμους, κι άλλο πράγμα να είσαι ελεύθερος να προτείνεις σταθμούς οπουδήποτε βολεύει στο κέντρο, αφού θα ενωθούν σε επίπεδο κάτω από την θάλασσα.

Είναι σαφές ότι τα «πηγάδια» προσδιορίστηκαν και μελετήθηκαν με καλή συνεργασία της αρχαιολογικής υπηρεσίας, κι αυτό φαίνεται από τα πρώτα ευρήματα, που δεν είναι ό,τι θα λέγαμε «φανταχτερά», άν υπάρχει (που υπάρχει…) τέτοιος όρος. Βέβαια, τα πολλά, άν φανούν, θα φανούν μετά τα έξη και τα επτά μέτρα κάτω από την Εγνατία.

Σημειώνω απλώς ότι αυτά τα μεγάλα, γιά την κλίμακα της Θεσσαλονίκης βάθη, ήταν πασίγνωστα και τεκμηριωμένα εδώ και μιά ανθρώπινη γενιά τουλάχιστον. Δεν μπορώ να καταλάβω ποιόν σκοπό υπηρετεί η βαθμιαία ανακάλυψη ότι πρέπει να κατέβουν βαθύτερα, παρεκτός κι άν μπαίνουμε στον κρίσιμο παράγοντα της ανθρώπινης ψυχολογίας: θυμίζω ότι υπάρχουν ακόμη και σήμερα Αθηναίοι που δεν μπαίνουν με τίποτα στο μετρό, επειδή τους φαίνεται πολύ βαθύ. Δεν θέλω να πιστέψω ότι υπάρχει τέτοιο σενάριο, ότι μας το φέρνουν λάου λάου. Οι Θεσσαλονικείς φημιζόμαστε γιά το βάθος της σκέψης μας, που συχνά, από την πολλή βαθύτητα, μας οδηγεί σε μία μοιρολατρεία.

Αλλά άς αφήσουμε τις φιλοσοφίες και καλό σκάψιμο…

[18.4.07]

Advertisements

 Η σήραγγα του μετρό Θεσσαλονίκης,λέγουν οι Γάλλοι,δεν θα θίξει αρχαιότητες επειδή βρίσκονται το πολύ σε βάθος πέντε μέτρων.Πότε τα μέτρησαν; ποιόν ρώτησαν; βεβαιωμένες αρχαιότητες στην Εγνατία είναι εφτά μέτρα κάτω από το οδόστρωμα.Καί πόσο θα είναι το σκάμμα γιά τους σταθμούς;οι Θεσσαλονικείς θα ανεβοκατεβαίνουν με ασανσέρ;Θά μου πείτε,σιγά το πρόβλημα!αλλ΄άν κρίνω από την αρχαία αγορά,τα ευρήματα στην πλατεία Διοικητηρίου και τις υπόλοιπες ανασκαφές,φαίνεται ότι προαναγγέλθηκε τεχνικό έργο που θα εγκαινιασθεί,πρώτα ο Θεός,το 2012.Η ημερομηνία θα συνδυαστεί με τις τελετές της εκατονταετηρίδας της ελληνικής Θεσσαλονίκης.

1998

Η ζωή ως τέχνη των συνδυασμών

Ολοι ξυπνήσαμε κάποιο πρωί υπό την επίδραση ενός ονείρου «διευθέτησης» του περιβάλλοντος. Βρεθήκαμε σε πόλεις χωρίς αυτοκίνητα, χωρίς φτώχεια, στρωμένοι οι δρόμοι τους με χαρτονομίσματα που κανένας δεν έσκυβε να μαζέψει. Δεν ξέρω τι είναι παράδεισος γιά τον καθένα σας, αλλά είναι σίγουρο πως δεν υπάρχει στη γή, ακόμη κι άν είστε οπαδοί της βιβλικής θεωρίας ή της θεωρίας της εξέλιξης.Η ζωή όμως είναι τέχνη των συνδυασμών,και όχι συνδυσμός τεχνών. Αυτοί που ζητούν εδώ και χρόνια το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα (ισχύει νομίζω σε μερικά πετρελαιοφόρα εμιράτα) δεν έχουν φιλανθρωπικό, αλλά πρακτικό πνεύμα.Έχουν καταλάβει ότι βγάζοντας πέντε εκατομμύρια πολιτών στην μπάντα,προσφέροντάς τους το μισό ακαθάριστο εθνικό εισόδημα, θα δημιουργήσουν μιά εδραία βάση επαγγελματιών τεμπέληδων, που θα επιτρέψει στους άλλους μισούς να ξεσαλώσουν.Οι  λύσεις που μπορούν να περιγραφούν με δυό λέξεις, έχουν μέσα στην απλότητά τους, μιά αφοπλιστική  ανικανότητα.

Στην Θεσσαλονίκη μας, ισχύει ,εδω και καμιά εικοσαριά χρόνια (πάλι εκπτώσεις κάνω) η λογική του όχι.Υπηρξε αντίσταση στην περιφερειακή,αντίσταση στο χτίσιμο ενός οικοπέδου στη Ναβαρίνου, αντίσταση στο μπάζωμα της παλιάς παραλίας,αντίσταση στα καραβάκια, αντίσταση στα πάρκινγκ, αντίσταση στην παραχώρηση στρατοπέδων, αντίσταση στην μητροπολιτική διοίκηση,αντίσταση στο χτίσιμο μιάς οικοδομής στο Κελλαριον,  αντίσταση στην νέα διαμόρφωση της Έκθεσης, αντίσταση σε οποιαδήποτε μεταφορά λιμανιού και αεροδρομίου.Όχι στο ένα, όχι στο άλλο. Ακούστηκαν και διάφοροι άλλοι εμφύλιοι που έκτοτε επαναλαμβάνονται ως επιχειρήματα, αλλά δεν κουνιέται φύλλο. Αμφισβητούμενες εκτάσεις στο Σειχ Σού, αναζήτηση αθλητικών και σχολικών οικοπέδων, θεωρητικές συζητήσεις να σωθεί το ένα ή το άλλο κτίριο ή συγκρότημα «γιά να αποδοθεί στον πολιτισμό». Αν αυτά γινόταν πραγματικότητα, θα είχαμε 898 πολιτιστικούς χώρους, περιμένοντας να γεμίσουν με κάτι παραπάνω από σκόνη.

Κι επειδή η ζωή δεν περιμένει, η πόλη έχει ήδη κατακτηθεί από τα κυριλέ στέκια και τα τεράστια σύγχρονα παζάρια, που έχουν τοποθετηθεί ακριβώς εκεί που δεν έπρεπε: σε κόμβους,σε νευρώνες και σε αρθρώσεις του πολεοδομικού ιστού.Κι αυτό θα συνεχίζεται, όσο η παλιά πόλη δεν αντέχει άλλα αυτοκίνητα.Η Αθήνα εκδικείται αυτά που της σέρναμε, δίνοντάς μας να παίξουμε με το παλιό μοντέλο συναρμολόγησής της. Έτσι μεγάλωνε η Αθήνα ,μεταξύ 1965 και 1995. Σαν μιά αθεράπευτη κήλη. Το μετρό της Θεσσαλονίκης δεν αντιστοιχεί, όπως πιστεύουνε πολλοί,σε μία ωχρή παραλλαγή του αθηναϊκού μετρό του 2000, αλλά σε μία νεκρανάσταση του «θηρίου», του παλιού ηλεκτρικού ,που ήταν και ένα από τα πρώτα «μετρό» στον κόσμο.Ακόμη και η υποθαλάσσια, δίνει στα αυτοκίνητα την δυνατότητα ενός υγιεινού περίπατου αναψυχής, γιά να κάνουν ένα διάλλειμμα από την κόλαση πρίν τα δικαστήρια,ώστε να συνεχίσουν με χαρά την διαδρομή τους στην κόλαση μετά την  ηλεκτρική εταιρεία.Ας σημειωθεί, ότι ο περίπατος από τα μπακαλιαράκια στον πύργο, διαρκεί χαλαρά εικοσιδύο υπέροχα λεπτά.

Αλλά η ζωή είναι η τέχνη των συνδυασμών, πλήν Θεσσαλονίκης…

2000

Δέκα λόγοι που έγινα μοντέρνος

Πώς κατέληξα,ο προοδευτικός και ανήσυχος άνθρωπος, να λατρεύω τα ταχυφαγεία,τα μεγάλα εμπορικά κέντρα και τα σινεμά με τις αλάνες ολόγυρα; πώς έγινε και όποτε κατεβαίνω στο κέντρο,αισθάνομαι κορόιδο; (όχι ότι δεν είμαι, αλλα πάντως γιά άλλους λόγους); Επειδή δεν μπορώ να κυκλοφορήσω,παρά μόνον συγκεκριμένες ώρες και με συγκεκριμένο πρόγραμμα.Ομιλών ως τυπικός γιωταχής,αναφέρω τους δέκα λόγους της κυκλοφοριακής Θεσσαλονίκειας εμπλοκής που με παρεμποδίζουν. Υπάρχουν σίγουρα και σοβαρώτεροι λόγοι, αερογεφυρών, υποδομής και έτερα, που δεν θα ζήσω γιά να τα δώ να εφαρμόζονται.

Τα φορτηγά που ανεφοδιάζουν τα μεγάλα καταστήματα.Έχουν αχρηστεύσει την ανατολική πόλη.Υπάρχουν νόμοι, υπάρχουν διατάξεις, που δεν τηρεί κανένας απολύτως.Κανένα δεν πρέπει να κυκλοφορεί από την στιγμή που ανατέλλει ο ήλιος.Πρόταση:ένας εντεταλμένος υπάλληλος με μηχανάκι, να γυρνάει από τις 7 έως τις 12 ,καθημερινώς στα κρίσιμα δέκα σημεία της ανατολικής πόλης και να  ρημάξει στις κλήσεις τους πάντες.Κάθε μέρα, από πέντε κλήσεις την ημέρα, επί πέντε μέρες την εβδομάδα. Θα στερηθείτε τις ψήφους είκοσι επαγγελματιών,θα κερδίσετε είκοσι χιλιάδες.Αν τα πρόστιμα είναι μικρά, δεκαπλασιάστε τα.

Οι έξυπνοι που γιά να «διευκολύνουν» την κυκλοφορία,στην αριστερή στροφή, από δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας,δημιουργούν μιά δεύτερη γραμμή αναμονής, μπαίνοντας ως σφήνες μπροστά στους νομοταγείς που περιμένουν να στρίψουν, στην περιφερειακή, στην Νέα Εγνατία, σε τέτοια μέρη.Πρόταση: τοποθετήστε σαμαράκια ,κάνοντας αναγκαστική την παραμονή των αυτοκινήτων στις εσοχές των μεγάλων δρόμων.

Ταράξτε στα πρόστιμα αυτούς που παρκάρουν γύρω από τους κανονικούς, ιδωτικούς και δημοτικούς, χώρους στάθμευσης.Ελαφρύνετε φορολογικά αυτούς που χρησιμοποιούν τους χώρους στάθμευσης.Ρυθμίστε καλύτερα την Καρόλου Ντίλ,το κάτω μέρος της Εθνικής Αμύνης.Εκείνο το πολυώροφο πάρκινγκ στη δυτική είσοδο,γιατί έχει ώρες κομμωτηρίου;

Εξαφανίστε τις αλυσίδες, τα δρύφρακτα,τα πασαλάκια και τις κλειδωνιές, από τα οδοστρώματα.Είναι προσβλητικό και κακόγουστο.

Απαλλάξτε από τα τέλη κυκλοφορίας γιά έναν χρόνο, αυτούς που δεν έχουν «παρανομήσει» στους δρόμους επί τριετία. (Πολλή φόρα πήρα, σε λίγο θα προτείνω και λύση γιά το Κυπριακό)

Εάν οι τροχονόμοι δεν θέλουν να πληγώσουν τον ψυχισμό των καημένων των εμπόρων στην Τσιμισκή και σε άλλα διάσημα μέρη,αφήνοντας διάφορους να περιμένουν με τα αλάρμ,να προσλάβετε ψυχολογικό σύμβουλο.

Εάν έχετε «ρυθμίσει» να κλείσετε κάποιον δρόμο (όπως την Γρυπάρη), πληρώστε και το σχετικό σήμα ότι ο ταλαίπωρος που μόλις έχει διαφύγει από την Μακεδονίας προς την Καραμανλή μπαίνει σε προφανές αδιέξοδο.

Καταστήστε το κλείσιμο των καθέτων δρόμων με φανάρια ιδιώνυμο αδίκημα.Βάλτε, τουλάχιστον στα βασικά φανάρια, ένα οπτικό σήμα που να δείχνει ότι σε δέκα δευτερόλεπτα ανάβει κόκκινο, ώστε οι οτομοτρίς του ΟΑΣΘ να μή κλείνουν τα σταυροδρόμια.

Κάντε κάτι με τις χρηματαποστολές και την σχετική ασυλία που απολαμβάνουν

Τέλος, ξεχάστε το μετρό και έως το 2003 στήστε τα πρώτα δέκα χιλιόμετρα τραμάκι,με τα μισά λεφτά!

Και φανταστείτε, δεν είπα λέξη γιά τους μεθυσμένους, και κυρίως, μήτε κουβέντα γιά το διπλοπαρκάρισμα.Χαίρετε.

2001

Τα βαρίδια

Δεν υπάρχει περίπτωση να προχωρήσει κάτι,οτιδήποτε,κουτσά- στραβά ή πλέον οραματικά (δεν συζητώ μήτε τις προθέσεις, μήτε τους στόχους) και να μή λειτουργήσουν κάποια βαρίδια,ειδοποιώντας τον «αρχηγό» ότι υπάρχουν κάποια όρια. Αναφέρομαι στην δυσφορία σημαινόντων παραγόντων της δημοτικής παράταξης που δεν αναδείχτηκαν σε αντιδημάρχους, όπως πιθανότατα ήλπιζαν, και θεώρησαν ότι δεν «αξιοποιούνται». Η «αξιοποίηση» είναι όρος ήδη υποτιμητικός και έωλος. Χάριν της «αξιοποίησης» έχουν καταστραφεί οι ακτές της Χαλκιδικής και οι γειτονιές της Θεσσαλονίκης, ενώ «αξιοποίηση» υπέστησαν ολόκληρες περιαστικες περιοχές, είτε ως βιομηχανικές ζώνες ,είτε ως ζώνες κατοικίας. Τόσο μεγάλη μάλιστα ήταν η «αξιοποίηση», ώστε οι νέοι μας τρέχουν στα extereme sports, στα ράφτινγκ και στα τρέκινγκ, μήπως και αξιοποιηθεί και η τελευταία γωνία της υπαίθρου που μας ξέφυγε. Ο όρος «αξιοποίηση» δεν είναι δόκιμος επί ανθρώπων, αλλά επί ενεργειών ανθρώπων. Οι άνθρωποι δεν είναι περιβόλια, ακόμη κι άν αισθάνονται περιβόλια.Οι άνθρωποι είναι υποκείμενα ή αντικείμενα εκμετάλλευσης. Το μόνο που μπορούν να πούν, αυτοί που αισθάνονται αδικημένοι, είναι γιά ποιόν ακριβώς λόγο θα ήταν δίκαιο να πάρουν μιά θέση που αισθάνονται ότι τους ανήκει. Πήγε κάτι στραβά σε μία αντιδημαρχία; πού είναι τα στοιχεία; έχουν αποδείξει, από άλλες συγκυρίες και ευκαιρίες ,ότι ήταν πετυχημένοι σε κάποιον χώρο και δεν τους δίνουν σήμερα σημασία; ιδού ο τύπος, ιδού και τα στοιχεία. Αλλοιώς πρόκειται γιά σύστημα εκ περιφοράς, γιά μέθοδο ανόδου και καθόδου δι΄ανελκυστήρος.Οι δημοτικές εκλογές έρχονται (τι λέω: επέρχονται) το 2002.Ο χώρος είναι ήδη διαταραγμένος λόγω Αβραμόπουλου.Η σημερινή αντιπολίτευση του δήμου μόνον μελαγχολία δημιουργεί στους ψηφοφόρους της.Ο Παπαγεωργόπουλος παίρνει το χρίσμα και την θέση, εάν θέλει, όποτε θέλει.Δεν χρειάζεται  ειδική φιλοσοφία επί του προκειμένου.Χρειάζεται πεντόκιλα στωικής φιλοσοφίας στους αντιπάλους του.Κι όμως,υπάρχουν βαρίδια.Τίποτε δεν είναι απλό.

Στην Θεσσαλονίκη, το πολιτικό κριτήριο στο κοινό είναι ακόμη ισχυρό επειδή υπάρχει σχετική ανοχή λόγω επαρχιωτισμού. Κάθε τηλεοπτική εικόνα Σπάτων και αττικού μετρό,σε συνδυασμό με την συνήθως αδιάβατη Μπότσαρη και την ιστορία καθημερινής τρέλας στο κέντρο,ενισχύει οτιδήποτε απολίτικο, πλήν δραστηρίως αποτελεσματικό.Το ενδεχόμενο να εμφανιστεί Αβραμόπουλος στην Θεσσαλονίκη,υπό την δορά επιχειρηματία,δυναμικού,οικογενειάρχη, μακεδονολάτρη,φιλανθρώπου και να μαζέψει όλα τα κουκιά, αυξάνεται οσημέραι.Εσείς οι «πολιτικοί» ασχοληθείτε με την αξιοποίησή σας!

2001

Τάξη χωρίς ταξί

Τί ήταν πάλι αυτό την περασμένη εβδομάδα!μπήκα στην πόλη πρωί και την κατέλαβα ολόκληρη.Η Εγνατία στις οκτώ,κήπος. Η Δωδεκανήσου στις εννέα, άδεια.Νίκης και Τσιμισκή, δεν το συζητάμε.Νόμισα πως ήταν απόρροια της έλλειψης καυσίμων, αλλά δεν υπήρχε ταξί. Απεργούσαν.Και δούλεψε ολόκληρη η πόλη.Τα λεωφορεία έτρεχαν με πενήντα από στάση σε στάση.Ποδαρόδρομος υγιεινός παντού.Φαινόταν από τις γεμάτες διαβάσεις πεζών.

Ας αφήσουμε τις θρηνολογίες κι άς πιάσουμε δουλειά.Νομίζω δηλαδή ότι δεν μπορεί,οι αρμόδιες υπηρεσίες εκμεταλλεύτηκαν την υπέροχη και ανέξοδη ευκαιρία που τους δημιουργήθηκε ,ωστε να μελετήσουν το φαινόμενο.Διότι η πόλη, γύρισε στα κυκλοφοριακά πρότυπα του 1975.Ήμουν εκεί και ξέρω τι σας λέω.Επομένως, είμαι σίγουρος ότι οι διευθυντές έβαλαν συνεργεία και ρώτησαν τους εμπόρους άν λόγω της απεργίας έπεσε η ανέβηκε η κίνηση.Έβαλαν συνεργεία να μετρήσουν φορτία δρόμων όλο το 24ωρο.Είχαν ήδη οργανωμένα συνεργεία γιά δειγματοληπτική έρευνα σταθμισμένη, ώστε να πληροφορηθούν από 1167 συμπολίτες μας πώς κρίνουν μιά πόλη χωρίς ταξί.

Και γιατί είμαι σίγουρος ότι τα έκαναν αυτά;διότι και την προηγουμένη της απεργίας θα πρόσεξαν,δεν μπορεί, ότι η πόλη ήταν πηγμένη .Και την επομένη της απεργίας.Και είμαι σίγουρος ότι θα συνεπέραναν πως όσο περισσότερο στηριζόμαστε (γιά τις εν ονείρω φαντασιώσεις μας) στην περίφημη υλικοτεχνική υποδομή, μετρό, υποθαλάσιες και χώρους στάθμευσης, τόσο περισσότερο κοιμόμαστε ύπνο βαθύ.

Σύμφωνοι, να γίνουν.Πρέπει να γίνουν.Αλλά ώσπου να γίνουν, τα ταξί πρέπει να επιβιώσουν χωρίς να δημιουργούν έμφραγμα.Υπάρχουν ειδικοί επιστήμονες που ξέρουν. Ρωτήστε τους.Μπορεί η πόλη να χρειάζεται δημόσια οχήματα των οκτώ θέσεων με προκαθορισμένα δρομολόγια.Μπορεί και όχι.Μπορεί να χρειάζεται αυστηρή τήρηση της πιάτσας παντού, κι όχι μόνον στην Τσιμισκή. Μπορεί και όχι.Δεν ξέρω.Άλλοι ξέρουν ή θα μάθουν. Ξέρω μόνον ότι το παρόν είναι αβίωτο.Δε χρειάζονται προγραφές.Χρειάζεται συνέπεια.Η πόλη δεν είναι όμηρος των αυτοκινήτων. Είναι όμηρος των εμπόρων.Γι΄αυτό και οι πεζοδρομήσεις είναι ελάχιστες και τα διλποπαρκαρίσματα θεσμός.Εν αρχή ήν το μαγαζί.Έπονται όλα τα άλλα.Και στον όρο  «μαγαζί» βάζω και τις τράπεζες.Τον χαμό με τα θωρακισμένα στην τράπεζα της Ελλάδος τον ξέρετε.Προχτές κόντεψα να σκοτωθώ στην φαρδύτατη έξοδο προς Φοίνικα, επειδή ένα νέο υποκατάστημα  τράπεζας εξυπηρετεί τους ανέμελους.Το μεταξύ Βασιλίσσης Όλγας και Δελφών τμήμα της Μπότσαρη,με δύο λαϊκές την εβδομάδα, δύο τράπεζες και τα μανάβικα, είναι αδιάβατο το πρωί.Και οι οδηγοί ξέρουν ότι ένας ανόητος στην Μπότσαρη  μπορεί να χαντακώσει δυό φανάρια στην Τούμπα.Δεν σας λέω το γιατί.Το ξέρετε. Άν όχι, βρείτε το.

Ο Δήμος έκανε μιά εξαιρετική προσπάθεια στην Αγγελάκη.Όντως δεν έχει νόημα να  αφήνεις τάχα τέσσερις λωρίδες κυκλοφορίας, όταν σου φτάνουν οι δύο μιά χαρά.Αρκεί να δουλεύουν.Και βέβαια δεν δουλεύουν.Λείπει κάθε έλεγχος.Και βέβαια είναι αδιανόητο στη μέση της ασφάλτου να μπήγονται κολώνες και να δένονται χώροι στάθμευσης με αλυσσίδες και μάλιστα με κλειδαριές,επειδή κάποια υπηρεσία έχει δικαίωμα να διαθέτει θέσεις πάρκινγκ.

Έκανα και σήμερα το καθήκον μου ως πολίτης.Αφερίμ.

2001

Άλλα εκατό;

Σκοπεύετε να με τρελάνετε, αλλά δεν σας κάνω τη χάρη. Ευγενέστατα, προ διετίας, από αυτήν ακριβώς τη στήλη, μαθαίνοντας ότι θα γίνει το μετρό, σας ευχήθηκα «καλή αρχή» και σας υπέδειξα, από στοιχεία που είχα, ότι τα αρχαία της πόλης βρίσκονται, στην Εγνατία Οδό,σε βάθος πέραν των επτά μέτρων κάτω από την Εθνική τράπεζα στην Καμβουνίων.Δηλαδή,ως τεχνικός, σας είπα ότι θα σκάβατε κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, με την βάση της πλατφόρμας δεκατρία με δεκατέσσερα μέτρα κάτω από το οδόστρωμα της Εγνατίας. Αλλοιώς ,θα παίρνατε φαλάγγι αρχαιότητες  είκοσι αιώνων επί δύο συναπτά χιλιόμετρα, δηλαδή θα εξαφανίζατε μιά πόλη μεγέθους αρχαίας Ακάνθου.

Επειδή μάλιστα προέβλεψα ότι δεν σκοπεύατε να ακούσετε ένα πολυτεχνίτη και ερημοσπίτη και μάλιστα υπόδικο και ολίγον φαντεζί, σας είπα να ρωτήσετε τους αρχαιολόγους,που τα ξέρουν άριστα,καλύτερα από τον καθένα.

Τι συνέβη παιδιά και ζητάτε εκατό δίς παραπάνω, επειδή δεν προβλέψατε στην προμελέτη σας ότι θα σκάβατε τόσο βαθειά;οι δημόσιες υπηρεσίες δεν ζητάν κάν χαρτόσημο γιά να απαντήσουν σε παρόμοια ερωτήματα, να πώ ότι το τσιγκουνευτήκατε.Τι θα γίνει τώρα; εκατό δίς κοστίζει ένα καταπληκτικό τράμ, από Ντεπό έως το λιμάνι με επιστροφή,που μάλιστα θα είναι τελειωμένο και θα λειτουργεί πρίν φέρετε τον μετροπόντικα.Με ποιό δικαίωμα προσκομίσατε ανεπαρκή προμελέτη; ποιός θα πληρώσει;

Έχω πολλές φορές επισημάνει ότι όλες οι «μελέτες» θα έπρεπε να είναι «πρώτες εκτιμήσεις», να πληρώνονται ως πρώτες εκτιμήσεις και να γίνεται η κανονική μελέτη αφού επιλυθούν όλα τα νομικά, τεχνικά και κοινωνικά προβλήματα που προκύπτουν.Μας φτάνει μιά σήραγγα στην πόλη.

2001

Απορία ψάλτου

Μήπως προσέξατε γιά πότε οργανώθηκε, μελετήθηκε, χρηματοδοτήθηκε και προχωρεί το αθηναϊκό τράμ; με ρυθμούς Κωνσταντινούπολης, που σε ελάχιστο διάστημα απέκτησε το θηρίο της!μήπως μπορείτε,Θεσσαλονικείς, εν μέσω προστασίας της μυκοχλωρίδας, των πελεκάνων, της άρκτου,του Αξιού,εν μέσω συζητήσεων περί υποθαλασσίας και εν μέσω άδειων καθισμάτων των πολιτιστικών μας μεγάρων,και με τον Θερμαϊκό χωρίς καραβάκια,να βρείτε έστω και έναν λόγο που δεν βρίσκονται επειγόντως τα ίδια δισεκατομμύρια( 107, νομίζω) γιά την άμεση διάστρωση της ράγας στη Βασιλίσσης Όλγας και στην Τσιμισκή, με επιστροφή από παλιά και νέα παραλιακή;δηλαδή σε χώρους όπου το μετρό δεν πρόκειται ποτέ να επισκεφθεί; δηλαδή σε χώρους όπου ανέτως, μετά το τράμ, μπορούν να εισαχθούν του κόσμου οι περιορισμοί στην κυκλοφορία των αυτοκινήτων;

Δεν υπάρχουν χρήματα; μα εδώ, ακόμη και γιά την υποθαλάσσια, σκέφτηκαν να βάλουνε διόδια, ωσάν να πρόκειται γιά εναλλακτική διάβαση του Τάμεση!Τζάμπα θα είναι το εισιτήριο;Υπάρχουν αντιδράσεις; άν ναι,ποιός τις προκαλεί; βγήκε κάποιος να  καταγγείλει συντεχνίες και εμείς, παρ΄όλα αυτά τις ξαναψηφίσαμε;Οι πολεοδόμοι και οι συγκοινωνιολόγοι έχουν ξελαρυγγιστεί: μιά πόλη με γραμμική κυκλοφορία,δεν μπορεί να λειτουργήσει με λογικές περιφερειακού σχεδιασμού.Εκτός από το μέγα αιτούμενο της «καθόδου προς το κέντρο» υπάρχει το υφέρπον,μεγαλύτερο ζητούμενο,να ενωθεί η Καλαμαριά με την Τούμπα και οι Αμπελόκηποι με την Πολίχνη!Υπάρχει άλλη λύση πάρεξ του τράμ; βεβαιότατα,απαντούν άλλοι: υπάρχει η λύση του εξανδραποδισμού,της γενοκτονίας, της απαγόρευσης κυκλοφορίας των εχόντων παρόνομα που αρχίζει από Ταύ,του ποδαρόδρομου,των νέων πατινιών.Με δυναμό γιά τις ανηφόρες.

Συμπολίτες, κάθε μέρα που περνάει και γλυτώνουμε παρά τρίχα το εγκεφαλικό.Απορία ψάλτου,βήξ.

2002

Τα τοπία που θα έρθουν

Ενα αεροδρόμιο που θα ξεκινά από τα αβαθή θαλασσινά νερά της Μίκρας,μιά υποθαλάσσια που θα ξερνάει τα αυτοκίνητα στην βασική κλείδωση μεταξύ παλιάς και νέας πόλης, ένα μετρό που θα ανακουφίσει την «επάνω γραμμή».Οι αλλαγές στο τοπίο της Θεσσαλονίκης δεν θα είναι ασήμαντες, μήτε σημαντικές.Έχουν απλώς προεξοφληθεί. Και θα γίνουν, όχι επειδή υπάρχει κάποια πρόβλεψη λύτρωσης από το καθημερινό έμφραγμα της πόλης, αλλά επειδή οι πολίτες επείγονται να δούν «έργα» και «αποτελέσματα». Μερικούς μήνες μετά την επανεκκίνησή τους,τα έργα αρχίζουν και μασάνε την κασέτα τους: μικρές αργοπορίες εβδομάδων, ήδη ξεκίνησαν την επώδυνη διαδρομή τους. Επειδή είναι πολιτικά έργα και όχι αναπτυξιακά, επειδή όταν κάποιος τα ξεκινάει, κάποιος άλλος τρέχει στα δικαστήρια, επειδή όταν κάποιος ζητά χρονοδιαγράμματα, κάποιος πιό έμπειρος σε αυτά, του τα δίνει αβέρτα.

Εχω γράψει εδώ και χρόνια πως θα ήμουν ευτυχής άν το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης βρισκόταν στο Κλειδί της Ημαθίας,η υποθαλάσσια θα υπήρχε κάτω από μία μεγάλη επέκταση της παλιάς παραλίας και εάν η κεντρική, ιστορική «πόλη μέσα στην πόλη» αντιμετωπίζονταν ως ένα κλειστό στα αυτοκίνητα σημείο συνάντησης των δύο μεγάλων, αδιάρθρωτων και δυναμικών πόλεων που αποτελούν την Θεσσαλονίκη,δηλαδή της ανατολικής και της δυτικής. Εδώ και τριάντα, σαράντα χρόνια, η μόνη μετονομασία που θα ήταν λογική στο πολεοδομικό μας συγκρότημα θα ήταν η λέξη «Τρίπολη» αντί «Θεσσαλονίκης».Επειδή όντως πρόκειται γιά τρείς πόλεις,που δεν συνεργάζονται μεταξύ τους, εχθρεύονται η μία την άλλη και η μία εμποδίζει την άλλη. Επιπλέον, η νέα οικονομική πραγματικότητα, έχει μετατρέψει τον αστικό ιστό σε μιά δομή τράπουλας.Ανατολικά,φαρδύτεροι δρόμοι, πολιτισμός αυτοκίνησης,μεγαλύτερα εισοδήματα και μαζική διασκέδαση.Κεντρικά, συλλογικές εκδηλώσεις, κεντρική αγορά, πληθυσμός που γερνάει, πολλά νέα δημόσια κτίρια.Δυτικά,φτώχεια, μετανάστες και η δυναμική του χάους. Και παντού,άλυτα πάζλ, όπως η Τούμπα, οι Αμπελόκηποι, το φουσκωμένο πανεπιστήμιο,η παραφουσκωμένη Έκθεση.

Λοιπόν τα «έργα» θα έρθουν και θα παρέλθουν χωρίς να λείψει μήτε γραμμάριο από την αίσθηση του «παραμερισμού» και της «αδικίας».Επειδή η Θεσσαλονίκη πρωτοπορεί και δίνει το παράδειγμα σε ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια σε ένα ζήτημα: δεν αισθάνεται «επαρχία», ενώ είναι.Και αντιμετωπίζει την Αθήνα ως πρωτεύουσα, ενώ η Αθήνα τα βολεύει μιά χαρά ως μητέρα όλων των επαρχιών.

Καταλαβαίνετε λοιπόν ποιά τοπία θα έρθουν.

2004.

Θεσσαλονικειάδα

Ξεκινά η  Θεσσαλονικειάδα,μιά πομπώδης και άνευ ουσίας τελετουργία που ξεκινά παραδοσιακά με τα εγκαίνια της ΔΕΘ και καταλήγει, προχωρημένο Νοέμβριο, σε ένα επικοινωνιακό πάρτι του Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Μεσολαβεί ένα θρησκευτικό και πολιτειακό τριήμερο του Αγίου Δημητρίου.

Σκέφτομαι τι θα πάθαιναν στο Μιλάνο, στο Αμβούργο, στο Μόναχο, στην Λυών, στην Μασσαλία, στο Λίβερπουλ και στην Βαρκελώνη,άν μιά φορά τον χρόνο οι ιθύνοντες της Ρώμης, του Βερολίνου, του Παρισιού, τού Λονδίνου και της Μαδρίτης, αποίκιζαν προσωρινά τα επίσημα λογεία και τα ξενυχτάδικά τους,αν έκαναν τις ετήσιες εξαγγελίες τους, άν εξέπεμπαν ετήσιες φιλοφρονήσεις γιά το ύφος και την σημασία της λομβαρδικότητας, του βαυαρισμού, της βωκλυζιότητας,του μιντλανισμού και της καταλανικότητας προς τους έκθαμβους και ταραγμένους ιθαγενείς.Και επί χρόνια και δεκαετίες, το Λίβερπουλ να περιμένει λιμάνι, το Μόναχο μετρό, η Βαρκελώνη να κυβερνιέται από υπουργό Αραγονίας και Καταλωνίας,ενώ το Μιλάνο να περιμένει υπομονετικά να εγκριθούν τα αναπτυξιακά του σχέδια από τους Ρωμαίους γραφειοκράτες.Κι όμως, αυτό που ακούγεται ως τερατολόγημα, είναι η μαύρη σαλονικιώτικη αλήθεια.Τι είναι άραγε αυτό που μας μετατρέπει σε απαιτητές, σε ζήτουλες και σε διεκδικητές των αυτονοήτων;Είναι δυνατόν να θεωρούμε «μείωση του ελληνικού βορρά» την κατάργηση του υπουργείου Μακεδονίας- Θράκης και να μη θεωρούμε  απαίτηση να κρατάμε ένα σημαντικό μέρος από τον περιφερειακό μας πλούτο γιά να ορίζουμε το νοικοκυριό μας, με εκλεγμένο περιφερειάρχη;Στη Σόφια έχουν περισσότερο μυαλό και έχουν μητροπολιτικό δήμο, όπου συμμετέχουν σε συμβούλιο όλοι οι άλλοι δήμαρχοι της πόλης;

Άκουσα με ευχαρίστηση ότι ο πρωθυπουργός δεν πρόκειται να εξαγγείλει «μέτρα» στην Θεσσαλονίκη. Επιτέλους!Πρόκειται γιά βήμα θετικό, μυαλωμένο και συνετό,άν εντέλει συμβεί!Άλλο πράγμα είναι να θεωρείς την πόλη αυτή σημαντικό κέντρο, που αξίζει από εδώ να ακουστεί μιά «ετήσια έκθεση γιά την κατάσταση της χώρας» και άλλο να μαζεύεις όλα τα μικροπράγματα που έχουν «βόρεια» απόχρωση ώστε να ξεγελάσεις με αυτά τα γιαλάκια τους εντοπίους.

Σύμφωνοι, σύμφωνοι: γιά να δουλέψει ένα κράτος, χρειάζεται φοβικότητα και υποτέλεια χωνεμένη παντού,αλλά γιά να λειτουργήσει μιά μεγάλη, υποσχόμενη περιφέρεια, δεν χρειάζεται το προνόμιο της «δευτερεύουσας», αλλά τη κατάργηση κάθε συνόρου,χρειάζεται γούστο και πλάκα και κέφι και φευγάτη νοοτροπία, μαζί με τα υπόλοιπα, τα στοιχειώδη.

Δεν θέλω να ακούσω λέξη γιά συμπρωτεύουσα, γιά πρωτεύουσα των βαλκανίων, της προσφυγιάς, γιά φτωχομάνα και γιά ερωτικό Βαρδάρη.Η Θεσσαλονίκη είναι μιά πόλη στο μέγεθος του Αμστερνταμ και της Νέας Ορλεάνης,που έχει πρόβλημα κυκλοφορίας και υστέρησης σημαντικών αστικών λειτουργιών. Χρειάζεται ξήλωμα στο ακατάλληλο αεροδρόμιό της, προαστιακό διαμήκη σιδηρόδρομο, νέα αντίληψη διακυβέρνησης και αυτοδιοίκησης,να συμπεριληφθούν οι όμοροι νομοί στο στρατηγικό της πλάνο και καμιά τριακοσιαριά ακόμη πράγματα.Αλλά κυρίως χρειάζεται μαζική έξοδο των χατζηαβάτηδων και μαζική ενθάρρυνση των μικρών ηλικιών στον βίο της.Τα υπόλοιπα, άς τα ακούσουμε στις τελετές.

2005

 Υπήρχε μία εποχή,που η μαζική μετακίνηση του αστικού πλήθους στάθηκε ο κύριος μοχλός γιά να υπάρξουν δουλειές, να μπορούν οι εργαζόμενοι κυρίως σε υπηρεσίες να δουλεύουν το οχτάωρό τους χωρίς να ξοδεύουν ένα τετράωρο στο πήγαινε έλα.Υπόγεια δίκτυα σταθερής τροχιάς, η απάντηση των τεχνικών του εικοστού αιώνα σε είκοσι αιώνες ενός πολιτικού αιτήματος. Η απάντηση ήταν σωστή, γι΄αυτό και πρόκοψε.Στο τέλος του ίδιου αιώνα, η Θεσσαλονίκη, με μία «εσωτερική ψύχα» τριακοσίων χιλιάδων κατοίκων, τριγυρισμένη από διπλάσιους περιοίκους που καμάρωναν πως ήταν Θεσσαλονικείς, έκανε το ίδιο αίτημα στην κοινωνία των εξουσιών.Μετά από 18 χρόνια, ένα μετρό φαίνεται πως μπαίνει στα σκαριά.

Ωραία, προς τί η γκρίνια;

Κατ άρχήν δε γκρίνιαξα ακόμη! τώρα αρχίζω.Η Θεσσαλονίκη, που κατά τα άλλα μοιάζει με πεταλούδα, είναι, από ματιά πουλιού,μιά στενούρα στο κέντρο της που απλώνεται σε δυό περιοχές,βόρειοδυτική και νοτιοανατολική, που κακώς λέγονται «δυτική» και «ανατολική Θεσσαλονίκη»,οι οποίες είναι αναρχικα χτισμένες, από ένα πάζλ οικισμών που έχουν δημιουργηθεί είτε από πιό περιορισμένες προοπτικές, είτε από την  οικιστική αναρχία.Επομένως δεν διαθέτει ένα συγκεντρωμένο, πολυπληθές κέντρο,πέριξ του οποίου διατάσσονται κέντρα- απόκεντρα και προάστια.Δεν είναι Λάρισα, δεν είναι κάν Βόλος.Είναι μιά πόλη γραμμική.Αν κοπεί η Κηφισσίας στην Αθήνα δημιουργεί έμφραγμα στους πολίτες και ηδονή στους ρεπόρτερ, αλλά το μπούκωμα της Βασιλίσσης Όλγας και του κόμβου της ΧΑΝΘ δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί σε κανέναν οικισμό της χώρας, μήτε πρόκειται.Αφού οι Θεσσαλονικείς δεν έγιναν πεζοπόροι στα τελευταία τριάντα χρόνια της ταλαιπωρίας τους, θα ζήσουν παχύσαρκο και βραχύ μέλλον. Στατιστικώς, εννοείται.

Και στις γραμμικές πόλεις, τί γίνεται;

Κατ΄αρχήν , δε γίνεται γραμμικό μετρό! δεν καταλαβαίνω ποιός βρίσκει νόημα σε μιά γραμμή που ξεκινάει από Χαριλάου γιά να βγεί στον Σταθμό, όταν δεν υπάρχει τρόπος να πάς επί πολλές ώρες της ημέρας, από την «κάτω γραμμή» της πόλης στην «επάνω».Οι κυκλοφορίες έχουν μετρηθεί,οι πορείες των αυτοκινήτων επίσης.Το μετρό έπρεπε να σχδιαστεί ως ένα ευμεγέθες οχτάρι,που θα κύκλωνε από την μιά Καλαμαριές, Τούμπες και Τριανδρίες, και Σταυρούπολη,Πολίχνες και Αμπελοκήπους από την άλλη.Κι άς περνάει στο κέντρο από όποια Εγνατία θέλει.Χωρίς αυτό το οχτάρι,δεν υπάρχει περίπτωση να λειτουργήσει ως κάτι παραπάνω από ευλογία γιά τους περιοίκους που απέχουν έως 150 μέτρα από την υπόγεια ράγα. Κάντε τον λογαριασμό: ευνοεί ένα μονοψήφιο ποσοστό αριθμού κατοίκων.Εκτός εάν ανήκετε στους αισιόδοξους που πιστεύουν ότι ο κάτοικος της οδού Χαλκιδικής, θα ανέβει στην ΥΦΑΝΕΤ γιά να κατεβεί στο κέντρο.

Λοιπόν;

Αντιλαμβάνομαι πλήρως ότι το μετρό είναι γιά την Θεσσαλονίκη ένα «κάλτ» απόκτημα, όπως η «αποκέντρωση», η «πρωτεύουσα του βορρά» και παρόμοια.Δεν ξέρω πόσοι αντιλαμβάνονται ότι με τα ίδια χρήματα θα υπήρχε σε ολόκληρη την πόλη, ανατολική, δυτική βόρεια και προσθαλάσσια ένα πλήρες δίκτυο τράμ της τάξης των 60 χιλιομέτρων που θα διέλυε τις αυταπάτες των συνοικιών και θα ακύρωνε την μετακίνηση τόσων και τόσων αυτοκινήτων.Αυτά, σε συνδυασμό με άλλα μέτρα (να υπάρξει δηλαδή δακτύλιος όχι μόνον στο κέντρο της πόλης αλλά και στην ανατολική Θεσσαλονίκη(!) γιά να αναπνεύσουν οι κάτοικοι του τετραγώνου των Βερμούδων Μαρτίου- Νέα Εγνατία-Παρασκευοπούλου- Δελφών, μαζί με ευρύτατες πεζοδρομήσεις και κυρίως με προαστιακό τράμ από Μπαχτσέ σε  Αγιο Αθανάσιο, και μάλιστα όλα αυτά με την συνεργασία του ΟΑΣΘ, θα μπορούσαν να αποδώσουν στους πολίτες μιά κυριολεκτικά νέα πόλη, αλλαγμένη στο πιό βασικό συστατικό κάθε πόλεις: το ανθρώπινο μυαλό που βρίσκεται μέσα τους.

Τέλος πάντων, αυτά μας τά΄παν κι άλλοι. Εχουμε καμιά πρόταση βιώσιμη;

Πώς δεν έχουμε! να ξεκινήσει αμέσως το τράμ από τις αφετηρίες του Μετρό, να ακτινωθεί στις γειτονιές που το έχουν ανάγκη. Η αλλαγή συγκοινωνιακού μέσου, έχει αποδειχτεί περίτρανα στην Αθήνα, είναι ζήτημα συνήθειας.Μπορεί να πετύχει μιά χαρά.Αλλά οι συγκοινωνιολόγοι άς κάνουν και ολίγη πολιτική! ας καταλάβουν ότι η συντριπτικήπ λειοψηφία των λεωφορείων εξυπηρετεί συγκεκριμένους ανθρώπους! το λεωφορείο δεν έχει την «δημοκρατία» του μετρό. Το λεωφορείο είναι «ταξικό» όχημα, ή μάλλον , εκεί το έχουμε καταντήσει.Κι επειδή αυτή η ταξικότητα προβλέπω να συνεχιστεί ώσπου να μετατραπεί κυριολεκτικά σε αστική τοξικότητα,άς τελειώνει αυτή η ιστορία με την εύκολη πρόσβαση των πάντων σε αυτήν την πόλη!

Και η γυναίκα του πρωτομάστορα, που κολλάει;

Ο ποιητής εννοεί, μεταφορικά: τι ακριβώς θυσιάζεται χάριν του μετρό; σε ποιές πλάτες  θα φορτωθεί η στερέωση του έργου;Εχει γίνει αντιληπτό ότι τα δημόσια έργα στην Ελλάδα δικάζονται πρίν ξεκινήσουν; Που αρχίζει το δικαίωμα του αδικημένου επιχειρηματία και πού ξεκινουν τα δικαιώματα του απροστάτευτου πολίτη; ο πολίτης είναι εντέλει απροστάτευτος; η μιλάμε γιά μιά από τις μεγαλύτερες πλάκες του νέου αιώνα; Οταν το έργο ολοκληρωθεί, η πόλη δεν θα αλλάξει. Οταν το έργο σχεδιάστηκε δεν υπήρχαν οικονομικοί μετανάστες, βαλκάνιοι εκδρομείς που αγοράζουν δυαράκια στις συνοικίες, πληθώρα μικρών παιδιών, πρόβλημα με την απότομη γήρανση των κατοίκων κάποιων περιοχών, μαύρα σύννεφα οικονομική ύφεσης σε παγκόσμιο επίπεδο, πλήρης ρήξη γενεών, χίπιδες γονείς που παράγουν  γιάπικα παιδάκια και τούμπαλιν.Το μετρό στήθηκε ώστε να διασχίζει περιοχές και γειτονιές που διαμορφώθηκαν σε περιόδους λατρείας του αυτοκινήτου, ανυπαρξίας εμπορικών κέντρων, πλήρους έλλειψης μαζικής διασκέδασης και παντοδυναμίας του αστικού κέντρου.Σήμερα, οι ίδιες περιοχές έχουν άλλα χαρακτηριστικά. Το εσωτερικό κέλυφος των παράπλευρων οικοδομικών τετραγώνων είναι γεμάτο άδεια μαγαζιά προς ενοικίαση.Υπάρχει στη Θεσσαλονίκη πληθυσμός «9 με 5» (βασικός πελάτης κάθε μετρό του κόσμου) και δεν το ξέρω;

Συμπέρασμα;

Καλώς να γίνει, αλλά αρχίστε αμέσως τις διορθώσεις.Σύμφωνοι, μη σφάξετε κόκκορα, αλλά μιά οικολογικού χαρακτήρα αναίμακτη τελετή δεν θα έβλαπτε

2003

 

Αν υπάρχει κάτι με το οποίο δεν μπορώ να συμβιβαστώ (παρ όλο που το υπηρετώ ευόρκως μιά ολόκληρη ζωή) είναι η αίσθηση των κατά συνθήκη ψευδών.Αναγνωρίζω ότι χρειάζονται στην κοινωνία, σε μιά άνετη και βολική ζωή, αλλά εσωτερικά επαναστατώ με τον όγκο των παραπλεύρων ζητημάτων που θάβουν τις ζωές μας χωρίς καμία ελπίδα να συνέρθουμε ποτέ από αυτό το κυνηγητό.Δεν μπορώ την Βουλή των Εφήβων. Δεν μπορώ τα μικρομέγαλα που μιμούνται συμπεριφορές ενηλίκων, βάζοντας ως πρόθεμα το αποκρουστικό «εμείς οι νέοι».Δεν μπορώ την ταύτιση του πολιτισμού με τα γράμματα και τις τέχνες.Δεν μπορώ την ταύτιση της τέχνης με την ειρήνη.Δεν αντέχω άλλες συναντήσεις όπου πασίγνωστοι άνθρωποι αυτοαναφέρονται ως πρέσβεις του ενός ή του άλλου ηθικού ή κοινωνικού ορεινού όγκου.

Γιατί τα βάζεις με την ειρήνη;

Κάθε άλλο.Ανθρωπος που ακόμη δεν έχει ρίξει ή φάει το ξύλο της αρκούδας με συνάνθρωπό του, δεν θεωρείται ακριβώς πολεμική οντότητα. Δεν τα βάζω με την ειρήνη, αλλά δεν ενοχοποιώ τον πόλεμο γιά την κατάντια της ειρήνης. Θεωρώ τον πόλεμο κάτι σαν αντίδραση στην ηλεκτροπληξία. Αχρηστο μέσον, αναποτελεσματικό,εκδήλωση βαναύσου παιδισμού ,που είναι βέβαια και η πιό βίαιη από όλες τις ηλικίες.Τα βάζω με τα κλισέ.Αυτοί που πιστεύουν ότι τα γράμματα και οι τέχνες εξανθρωπίζουν τον άνθρωπο,αναρωτήθηκαν γιατί κυκλοφορεί τέτοια κακογλωσσιά, τέτοια κακία και τέτοιο παράπονο στα παρασκήνια, στα συνέδρια και στις «καλλιτεχνικές παρέες;» Αν «η μουσική εξημερώνει τα ήθη», τότε γιά ποιόν ακριβώς λόγο ο Απόλλωνας έγδαρε τον Μαρσύα;

Δηλαδή, τί συμβαίνει;

Κατά την άποψή μου, η νέα ελληνική γλώσσα και πάλι πιάνεται αδιάβαστη,δηλαδή όχι η γλώσσα: εμείς.Νομίζοντας ότι με το να είμαστε κληρονόμοι μιάς τεράστιας πολιτιστικής γλωσσικής κληρονομιάς είμαστε αυτομάτως και γνώστες της (ενώ δεν μπορούν παρά ελάχιστοι Άγγλοι να καυχηθούν ότι μπορούν να μιλήσουν έστω επί δύο λεπτά με την Σεξπιρική γλώσσα) έχουμε πάρει πολλά δάνεια μεταφράζοντας γαλλισμούς και αγγλισμούς, νομίζοντας ότι ανταποκρίνονται σε καποια καθαρεύουσα τάση.Λοιπον χρησιμοποιούμε την λέξη «πολιτισμός» εκφράζοντας δύο πράγματα που οι ελάσσονες ξένοι γνωρίζουν με δύο όρους: civilisation και culture.Ο πρώτος όρος σημαίνει πολιτισμό κυριολεκτικά, ο άλλος όχι.Ο άλλος όρος σημαίνει συγκεκριμένη αντίληψη γιά την καθημερινή ζωή,και δεν είναι σώνει και καλά όρος αγαθοποιός.Υπάρχει δηλαδή culture του εγκλήματος, του πολέμου, των ανθρωποφάγων, των μοναχοφάηδων.Δεν υπάρχει civilisation της ληστείας, ενώ υπάρχει culture της ληστείας. Αυτό που οι αρχαίοι ημών πρόγονοι αποκαλούσαν «δίαιτα», αλλά στα χρόνια μας δίαιτα σημαίνει να τρως λιγότερο ή ειδικά επειδή είσαι παχύς ή άρρωστος,εκτός από κάτι παράξενους, που θυμούνται ότι Δίαιτα σήμαινε παλιότερα (κι από άλλη ρίζα) μιά μορφή συνέλευσης, διοικητικής μηχανής και βουλευτηρίου.

Επομένως;

Επομένως, τα δύο τρίτα της ελληνικής χρήσης του όρου «πολιτισμός» είναι χρήσεις culture,δίαιτας, τρόπου ζωής.Δηλαδή όρου που δικαιώνει και επισημοποιεί την διαφορά, την απέχθεια του ενός πρός τον άλλον, με αντικίνητρο την υπερηφάνεια που η δική μας «δίαιτα» είναι καλύτερη από του διπλανού.Γιά να καταλάβετε περί τίνος πρόκειται, άν ο Αλέξανδρος επιχειρούσε εκστρατεία στην Ασία προσπαθώντας να επιβάλει «δίαιτα» και όχι τον πολιτισμό,δεν θα υπήρχαν μικτοί γάμοι, αφομοίωση των Περσών στην διοίκηση,σατράπες Μακεδόνες και ίδρυση πόλεων.Θα ήταν κάτι σαν την Αγγλική κατοχή στις αποικίες ή σαν την Ισπανική στις Αμερικές.Δηλαδή η εκστρατεία θα ήταν συγκρουσιακή και όχι αφομοιωτική.Αυτό το  ύψιστο μάθημα, το πήραν αποτελεσματικά οι Ρωμαίοι και αργότερα οι Βυζαντινοί, το πήραν οι Οθωμανοί στην πρώτη περίοδο διακυβέρνησης, το πήραν πολλοί λαοί αργότερα.Αλλά κανένας δεν θεώρησε, όπως οι πρόσφατοι νεοέλληνες, ότι ανταμώνοντας σε «έθνικ» συναντήσεις και διαλεγόμενοι σε συνέδρια θα μπορούσαν ν α σπάσουν παγετώνες αιώνων ανάμεσα σε λαούς και αντιλήψεις.

Ο πολιτισμός ιδεοφορεί

Αυτός ο «πολιτισμός» είναι δυναμικό όπλο διείσδυσης και μακροχρονίων αποτελεσμάτων.Η χώρα μας βρίσκεται πάλι στον τάκο, που λένε οι νεότεροι.Οχι, όχι σε κρίσιμο σταυροδρόμι: από τότε που γεννήθηκα μαθαίνω ότι στη χώρα μου υπάρχουν μόνο δίστρατα, τρίστρατα, σταυροδρόμια και κρίσιμα ραντεβού με την ιστορία. Εντέλει ένας παρανοΪκός που πήρε σβάρνα δυό τουρκοκυπριακά χωριά, έκανε μεγαλύτερη ουλή στην πρόσφατη ελληνική ιστορία από καμιά δεκαριά τόνους επισήμων εγγράφων και κρισίμων αποφάσεων.

Δηλαδή, τι γίνεται;

Στην Ελλάδα υπάρχουν πληθυσμιακές προσχώσεις.Οι καταπιεσμένοι πρόσφυγες του χτές, γίνονται αυστηροί υπερέλληνες του σήμερα. Καταγόμενοι από μεσαιωνικούς αρβανίτες μέτοικοι, θέλουν τα σημερινά αλβανάκια να μη κρατάνε την ελληνική σημαία.Σε δυό γενιές, αυτά θα θεωρούνται κουταμάρες. Αρκεί να σκεφτείτε τι έλεγαν οι λεπταίσθητοι παλιολλαδίτες γιά τους τουρκομερίτες πρόσφυγες του 1922. Αρκεί να σκεφτείτε πόσο οι ευαίσθητοι του 1900 κατηγορούσαν τα νεοκλασικά κτίρια, αυτά που σήμερα αγωνιζόμαστε να σώσουμε. Η παράδοση δεν είναι ακίνητη, η παράδοση είναι ένας κινούμενος ταινιόδρομος, που κάποια στιγμή, στα διακόσια χρόνια, μετατρέπεται σε ιστορία.Αν διαβάσετε τι έσουρναν στον Ανδρούτσο και στον Καραϊσκάκη μερικοί συγκαιρινοί τους, θα σαστίσετε. Εντούτοις και οι δύο πλευρές σήμερα , είναι δρόμοι και αγάλματα της ίδιας χώρας.

Αφορμή γιά όλα αυτά;

Ολες οι γενικές διακηρύξεις περί συμφιλιωτικού πνεύματος, διαλόγου και καταλλαγής των πολιτισμών. Η ανακοίνωση των μεγάλων μουσείων «δεν επιστρέφουμε αρχαιότητες».Τα συνέδρια κοινής αποδοχής. Τέτοια ψιλοπράματα. Επίσης: το πνεύμα των Χριστουγέννων που επέρχεται.

[2002]

 Τι ακριβώς σημαίνει» να μάθουμε να ζούμε με τους σεισμούς»;

Τίποτε απολύτως. Το κάνουμε ήδη, εδώ και πάρα πολλους αιώνες.Οπως το κάνουν οι Γιαπωνέζοι, οι κάτοικοι της δυτικής ακτής των Ηνωμένων Πολιτειών και βεβαίως όλοι οι κάτοικοι σεισμογενών περιοχών.Μπορεί να υπάρχουν διαφορές στην αντιμετώπισή τους, στην οργάνωση των κοινωνιών απέναντι σε παροδικά αλλά έντονα φυσικά φαινόμενα, αλλά όταν περιμένεις έναν τυφώνα, τους μουσώνες,ένα σεισμικό ρήγμα και ένα τεράστιο θαλάσσιο κύμα , άπαξ τουλάχιστον στη διάρκεια μιάς ανθρώπινης ζωής, αντιμετωπίζεις διαφορετικά την ζωή, κι εσύ και οι γύρω σου.Παίζεις, ας πούμε, συχνότερα τυχερά παιχνίδια.Δεν προγραμματίζεις εύκολα, αλλα είτε αφιερώνεσαι παθιασμένα στις επιχειρήσεις είτε διαχειρίζεσαι τα πάντα σαν να είναι κρίσεις που πρέπει να ξεπεράσεις. Δεν είμαι καθόλου σίγουρος τι λογής αυτοκρατορίες θα κατασκεύαζαν οι δυτικοευρωπαίοι άν είχαν κατα νού το ενδεχόμενο έξη και επτά ρίχτερ κάθε δέκα  χρόνια.

Και τα ρήγματα;

Οι μεσογειακοί πολιτισμοί δημιουργήθηκαν πάνω σε κάποια τερατώδη ρήγματα του γήινου φλοιού.Ηδη εδώ και δεκαπέντε αιώνες είχαν καταλήξει ότι υπάρχει αλληλεπίδραση σε ανόμοιες και μακρυνές μεταξύ τους χώρες.Εάν διαβάσετε Ιωάννη Λυδό,που έγραψε και περι σεισμών, γύρω στα 530 μΧ, θα ανακαλύψετε ότι ήξερε μιά χαρά το ρήγμα της ανατολίας.Βέβαια δεν μιλάει γιά ρήγμα, αλλα γιά ωροσκόπια χωρών που έχουν ανάλογη μοίρα. Αν γίνει σεισμός λόγου χάρη, στην Ιεράπολη, στο Παμούκκαλε, θα γίνει και στην Αθήνα. Τέτοια πράγματα.Οι χώρες έχουν τη μοίρα τους. Τον πλανήτη και το πεπρωμένο τους. Αλλες ξηραίνονται ,αλλες θέλουν προσοχή όταν παραβρέχονται.Αυτα, φρόντισαν οι ορθολογιστές μετά τον διαφωτισμό, να μας τα περάσουν ως γελοία κατασκευάσματα μιάς ανερμάτιστης εποχής,ενώ πρόκειται γιά τους μηχανισμούς κοινωνικής προστασίας άλλων εποχών, που δεν ήθελαν οι άνθρωποί τους να πεθαίνουν στα τρελάδικα.

Οπου υπάρχουν πολλοί γιατροί, υπάρχουν πολλές αρρώστειες..

Ευτυχώς το είπε  αρχαίος Ελλην συγγραφέας, επομένως αποφεύγω την κατηγορία της σχηματοποίησης. Απαρχή μεγάλης προόδου και ταυτόχρονα μεγάλων δεινών στην ανθρώπινη φρόνηση, αποτελεί η εξειδίκευση.Αν έχεις επαφή με το σύνολο της φύσης,η επαφή αυτή θα είναι συναισθηματική, ρηχή και ασταθής. Αν γίνεις ειδικός πάνω στα διαφανα πτερύγια της λιβελούλας, δεν θα σου ξεφεύγει κανένα στατιστικό τους στοιχείο, αλλά κινδυνεύεις να θεωρείς καλόν και φιλέσπλάγχνο τον Χίτλερ. Υπερβάλω επίτηδες, γιά να δείξω το πρόβλημα. Παρατηρώ ότι περί σεισμών μιλούν σεισμολόγοι, γεωλόγοι, φυσικοί, μετεωρολόγοι, μαθηματικοί και μηχανικοί.Μιλούν και μιλούν επί παντός του σεισμικού επιστητού. Επειδή η επιστημονική τους γλώσσα υπακούει στα πανεπιστημιακά ιδιόλεκτα,ειναι προφανώς απρόσιτη στους επιστήμονες της άλλης disciplina. Αποτέλεσμα: ένας ψάχνει ρήγματα ως παραπροϊόν έρευνάς του γιά τον γήινο φλοιο, άλλος ψάχνει ρήγματα επειδή γυρευει πετρέλαιο,άλλος μετράει σεισμούς γιά να επιβεβαιώσει ή να απορρίψει ένα μαθηματικό μοντέλο που επιδιώκει να το αποδώσει στους μελλοντικούς αιώνες ως «μοντέλο Γκουργκούσεβιτς» ή πώς τον λένε.Ετσι, όλοι έχουν δίκιο. Και άδικο ταυτόχρονα.Κι επειδή η επιστήμη είναι καλή και άγια, αλλά στηρίζεται πάνω απ όλα στην καλυτέρευση της αμέσως παλαιότερης γνώσης, η απαξίωση των προηγουμένων γενεών, πάει σύννεφο. Επίσης, η επιστήμη ποτέ δεν ερευνά αυτό που δεν καταλαβαίνει ,επομένως πράγματα γνωστά και στα παιδάκια, όπως η σιωπή των αμνών ή το γάβγισμα των σκύλων προσεισμικά, βρίσκεται εκτός ερευνητικής διαδικασίας.Πρέπει να  αποδειχθεί. Οχι το γάβγισμα, ο τρόπος επιστημονικής προσέγγισης.

Με τέτοια και με άλλα..

…δεν απορώ που έχουμε γεμίσει τον κενό χώρο, ανάμεσα στην επιστημονική απόδειξη και στην ηρεμία του πνεύματος, με του κόσμου τις θεοσημείες, τις μαντείες, τις προβλέψεις, την ανατολική σκέψη, τις χαρτορίχτρες και τους ανάδρομους Ερμήδες.Και πάλι όλοι είναι ευχαριστημένοι.Κάποια στιγμή στη θέση του καπιταλισμού, του σοσιαλισμού και άλλων χιλίων τετρακοσίων- ισμών, θα υπάρξει ένας και μόνον -ισμός που θα λέγεται ελληνιστί «σκραπισμός». Εκ του  scrap ,των μεταλλικών αχρήστων υλών που ανακυκλώνονται.Ηδη μέσα μας, είμαστε, αναλόγως συνθηκών και παιδείας, σκραπιστές από τριάντα έως ενενήντα τοις εκατό.Η πραγματική σκέψη που αφιερώνουμε γιά ένα ζήτημα, σπανίως περνάει τα μερικά δευτερόλεπτα την ημέρα. Τι λέω ο αισιόδοξος! τον μήνα! τα υπολοιπα είναι κομμάτια και θρύψαλα μιάς μη παραγωγικής διαδικασίας που μιμείται την σκέψη. Αλλοιώς δεν θα έφευγαν τόσοι άνθρωποι απο τα μπαλκόνια, πιστέυοντας ότι θα πετάξουν με κάθε κούνημα της γής στα πεντέμιση ρίχτερ.Και δεν θα πίστευε κανένας κανέναν σεισμολόγο, ακούγοντάς τον ότι «δεν ανησυχεί».Παρομοίως θα αγνοούσαμε και τους κινδυνολόγους.

Επομένως, ζούμε ή δεν ζούμε με τους σεισμούς; αποφάσισε..

Προσοχή: ζούμε. Αλλά δεν μαθαίνουμε.Δεν είμαστε συγκεντρωμένοι. Δεν τους θεωρούμε πρόβλημα, αλλα μέρος του κισμέτ  των καιρών και του κάρμα των ανθρώπων.Οι σεισμοί, ξέρετε, δεν είναι ζήτημα του κράτους, των επιστημόνων, της τηλεόρασης και κυρίως, δεν είναι ζήτημα των πολιτών. Είναι τυπικό ζήτημα της φύσης.Ας ξεκινήσουμε από αυτό.Διότι σημαίνει πώς μπαίνουν ,ως ζήτημα, στην συνέχεια της μυθιστορίας του πύργου της Βαβέλ.Της σύγκρουσης του ανθρώπου με τηνφύση.Οπου σχεδόν ποτέ οι άνθρωποι δεν κάνουνε save την ώρα που διαχειρίζονται ένα αρχείο, επομένως συχνά χα΄νουν όλα τα ενδιάμεσα στοιχεία.Οι σεισμοί υπάρχουν γιά τον άνθρωπο από την στιγμή που τα κτίσματά του ξεπερνάνε σε μάζα, σε όγκο και σε σύνθεση ένα συγκεκριμένο επίπεδο προδιαγραφών.Γιατί δεν έμεινε στην ιστορία κανένας εφτάρης σεισμός του 3000 πΧ; γιά τον ίδιο λόγο που έμειναν αλησμόνητοι καμία τριανταριά εφτάρηδες στους τελευταίους δύο αιώνες: είχαν τί να γκρεμίσουν.Επομένως..

Επομένως;

Αφήστε τις φιλοσοφίες και τις προβλέψεις.Οι άνθρωποι ξέρουν να ζήσουν με τους σεισμούς,θέλουν δε θέλουν.Οι μηχανικοί, οι πολεοδόμοι, οι κατασκευαστές είναι που πρέπει να μάθουν να ζούνε μαζί τους. Αυτοί έχουν τη σχετική εντολή. Η άν δεν την έχουν, να την πάρουν από τους πολιτικούς.Τελειώσαμε.

[2003]

Η άδεια δόμησης σε τρείς μήνες

Νέος νόμος. Τερμα το χαρτοβασίλειο. Με δυό έγγραφα η δουλειά τελειώνει, η άδεια δίδεται.Τελευταία σοδειά «ευμενών» ειδήσεων υπέρ του πολίτη.Η προσπάθεια επαινετή,αφού η αποφυγή της ταλαιπωρίας είναι εθνικό αίτημα, να μη πώ σπόρ. Αλλά ,να ρωτήσω κάτι σκαιό: κανένας δεν έχει δεί το «μάλιστα  Υπουργέ», εκείνο το εγγλέζικο σιριαλάκι; 

Δηλαδή, δηλαδή;Να σας εξηγήσω.Οπως κάθε κίνημα, κίνημα επαναστατικό, κίνημα αντίστασης, κίνημα πολιτών, ξοδεύει την λαμπρότερη φαιά του ουσία γιά να αυτοκαθοριστεί και να αυτοκαθαριστεί, παρομοίως, ένας διοικητικός ή ελεγκτικός μηχανισμός , δαπανά την δράση του κυρίως αυτοαναφορικά.Στόχος δεν είναι, με κανέναν τρόπο η εξυπηρέτηση του πολίτη.Τι θα πεί αυτό; Ότι κύριος στόχος είναι η ύπαρξη (και αργότερα η αυθυπαρξία) του μηχανισμού.Τα υπόλοιπα έπονται.Για να μή πλατυάζουμε, άς σκεφτούμε ένα παραμύθι.Θέλω ,λέει, να αγοράσω μιά μαστίχα από το περίπτερο.Κρατώ στο χέρι δέκα πέντε λεπτά.Τα δίνω στον περιπτερά. Μου δίνει ή παίρνω την μαστίχα.Την μασάω ή την κρατάω γι άργότερα. Είναι ή δεν είναι μνημείο μιάς ελεύθερης σχέσης, μιάς δημοκρατικής διαδικασίας επιλογών;  Είναι.Αμ δέ! 

Η Οδύσσεια δεκαπέντε λεπτών

Αυτά τα δεκπέντε λεπτά, δεν τα έκλεψα, αλλά τα δούλεψα. Παρήγαγα μερικές δεκάδες χειρογράφων, που απολογιζόμενα και επιμεριζόμενα,με οδηγούν στην σκέψη ότι γιά να πάρω μιά μαστίχα,πρέπει να γράψω δεκαοκτώ λέξεις. Πρωτότυπες, με σύνδεση, συνθετικές, με νόημα. Η ,να δημιουργήσω καμιά τριανταριά έγγραφα ημερησίως,από τα οποία πάλι συνάγεται ότι χρειάζομαι δυό  σελίδες καλης γραφειοκρατίας γιά την μαστίχα.Πίσω από αυτό το σύστημα που εργάζομαι παράγονται έγγραφα, υπηρεσίες και πράξεις ανυπολόγιστης ενέργειας, κινήσεων και διαδικασιών. Ενα μέρος από αυτην την προστιθέμενη αξία έχει βασανίσει το δεκάλεπτο και το πεντάλεπτό μου, έχει επηρεάσει το μέταλλό του.Λοιπόν, όχι ,δεν είναι μιά τρυφερή, ανέμελη στιγμή. 

Η πλευρά του περιπτερά

Η τσίχλα έχει έρθει με δελτίο αποστολής, έχουν πληρωθεί ΦΠΑ ,φόροι, μεταφορές, παραγωγές διαφημίσεις κι αυτό σημαίνει χαρτούρα ,έγγραφα, φορολογικά στοιχεία, κλήσεις τροχαίας, χαρτιά, χαρτιά, χαρτιά.Επομένως ο ανέμελος περιπτεράς και ο τραγικός πελάτης του είναι ψευδαισθητικές εικόνες. Ακριβώς όπως και η αναγγελία του ΥΠΕΧΩΔΕ ότι χρειάζονται δυό χαρτιά και τρείς μήνες.  

Δηλαδή, τι συμβαίνει;Ενας βυζαντινισμός. Μετατίθενται απλώς τα χαρτιά σε άλλες υπηρεσίες, σε άλλες αστοχίες υλικού, σε άλλες προϋποθέσεις..Αντί να κατεβάσεις ογδόντα έγγραφα στην πολεοδομία, κατεβάζεις δύο που χρειάζονται 78 έγγραφα γιά να βγούνε. Κι επειδή η κρυφή γραφειοκρατία είναι μεγαλύτερη, αποκλείεται να χρειάζονται πλέον 78. Υποθέτω ότι ένας αριθμός γύρω στα 110 είναι πιό κοντά στην πραγματικότητα.Αυτά τα χαρτιά παράγονται από ανθρώπους, θεσμούς και υπηρεσίες. Οι οποίες διογκώνονται. Επομένως μπορεί να βγάζεις δειγματικά μιά άδεια σε τρείς μήνες και μετά γιά να αποτελειώσεις το σπίτι σου, να μη θέλεις άλλα διακόσια χαρτιά ,αλλά άλλα χίλια.Πιέζοντας τον υδράργυρο, τον στέλνεις αλλού, δεν τον εξαφανίζεις. 

Είναι σαθρή η βάση;Η βάση συλλογισμού μου, πιθανότατα.Αλλά η βάση που λέγεται πραγματικότητα, όχι. Είναι κυρίως σαθρή η «νοικοκυρεμένη» άποψη: γιατί τα κάνει το κράτος αυτά; Γιά να υπαρχουν νόμοι. Τι θα άλλαζε άν ο καθένας έχτιζε όπου ήθελε χωρίς άδεια; Θα υπήρχε χάος. Σήμερα δεν υπάρχει χάος; Ασφαλώς. Επομένως σε τι χρειάζονται οι άδειες; Γιά τους φόρους;βεβαίως. Δεν υπάρχει και τίποτε άλλο. Α, και γιά να μη φαίνεται το ανάλγητο πρόσωπο της ελεύθερης αγοράς. Που άν ήταν στο χέρι της, στην δεκαετία του 90 θα έχτιζε είκοσι τετραγωνικά χωρίς παράθυρα γιά να  κατοικήσουν δέκα αλβανοί. Με οικογένειες 

Επομένως;Ωραία είναι όλα αυτά, αλλά αφήστε, παιδιά τις ιστορίες γιά την πάταξη της γραφειοκρατίας.Μιλάτε ουσιαστικά περί ενός άλλου κράτους. Τι λέω, κράτους άλλου πλανήτη.Οποτε το «αλλο» κράτος επέδρασε στον ελληνικό χώρο, άφησε κατάλοιπα, υπόλοιπα ή έπιδράσεις και δεν εννοώ την τζιτζιμπίρα και το κρίκετ των Κερκυραίων. Στην Κύπρο άφησε κτηματολόγιο. Στην Κρήτη και στην Μάνη άφησε βεντέτες .Στην Χίο άφησε υπέροχα χωριά και αρχοντιά.Αλλού πέτυχε, αλλού απέτυχε. 

Και ποιά είναι η ρηξικέλευθη λύση;Το κτηματολόγιο. Ο κεντρικός και περιφερειακός χωροταξικός σχεδιασμός. Οι μελέτες να μή είναι βαφτισμένες ελπίδες.Οι κατασκευές να αφεθούν στην αγοραία αντίληψη. Να μειωθεί η αποκεντρωτική πρεμούρα. Να αποκτήσουν άστυ οι πόλεις μας.Να θεωρηθεί, μετά από πολλά, πάρα πολλά χρόνια, η ελευθερία του πολίτη ανελαστικό αγαθό. Η δαπάνη.Αυτά, μάλιστα.Αν ξέρεις πού θα χτίσεις, με ποιά χρήματα και σε ποιό περιβάλλον, σου φτάνει μιά σφραγίδα κάποιου που τα ξέρει όλα αυτά και τα διαχειρίζεται.Τι νόημα έχουν οι απλοποιημένες άδειες, όταν γιά την ΔΕΗ, γιά το ΙΚΑ, γιά τους δήμους, γιά τις κατασκευές, γιά τους εργολάβους, γιά τις τράπεζες, γιά τους πάντες χρειάζονται ατέλειωτα και υπεράριθμα χαρτικά; 

Γιά όλα αυτά,

Χαιρετίζω την υπέροχη εξαγγελία του νέου σχεδίου νόμου γιά τις άδειες από το ΥΠΕΧΩΔΕ και εύχομαι να τήρησα απλώς ένα ανακριβές, άδικο, ελαφρά σνομπίστικο και παραληρηματικό  κυριακάτικο άρθρο.

2003