ΠΕΡΙ ΜΕΘΗΣ

Ι.Στο προηγούμενο βιβλίο αναφέραμε, όσο μπορούσαμε καλύτερα, τις απόψεις των άλλων φιλοσόφων για την μέθη. Τώρα θα αναλύσουμε τις απόψεις του μεγάλου  και σοφού Νομοθέτη.Σε πολλά σημεία των Γραφών κάνει μνεία  του κρασιού και του φυτού απ΄όπου παράγεται το κρασί, δηλαδή του αμπελιού. Σε άλλους επιτρέπει το πιοτό, σε άλλους το απαγορεύει και μερικές φορές δίνει αντίθετες εντολές στα ίδια πρόσωπα, άλλοτε να πίνουν κρασί κι άλλοτε όχι.Πρόκειται γι΄αυτούς που κάνουν την Μεγάλη Ευχή (Αριθ.6.2) ενώ στους ιερείς που λειτουργούν απαγορεύεται η χρήση ακράτου οίνου (Λευ. 10.9).  Ο αριθμός αυτών στους οποίους επιτρέπει το κρασί, είναι πολύ μεγάλος, και μάλιστα ανήκουν στην κατηγορία αυτών που θεωρεί πως έχουν μεγαλη αξία και τους θαυμάζει γι αυτό.Πρίν αρχίσουμε την διαπραγμάτευση του θέματος,ας ξεκαθαρίσουμε τους όρους που θα αναλύσουμε, που είναι οι εξής:

ΙΙ. Ο Μωυσής χρησιμοποιεί τον άκρατο οίνο,το δυνατό ποτό, ως σύμβολο όχι ενός, αλλά πολλών πραγμάτων.Της άκριτης ομιλίας, της αστάθειας, της παντελούς αναισθησίας, της ακόρεστης και δυσάρεστης απληστίας, της ευθυμίας και της ευφροσύνης, τότε που διαβάζουμε ότι ο Νώε γυμνώθηκε όταν μέθυσε, κατάσταση στην οποία περιέχονται όλα αυτά και άλλα πολλά. Μαθαίνουμε ότι αυτά προκαλούνται από το κρσί.Αλλά πολυάριθμοι άνθρωποι που δεν δοκίμασαν ποτέ δυνατά ποτά,και θεωρούνται νηφαλιοι, έχουν πάθει τα ίδια.Μπορεί να τους δούμε κατά περίπτωση να μανιάζουν και να φέρονται ανόητα, άλλοι να είναι τελείως αναίσθητοι, άλλοι να μη αισθάνονται ποτέ πληρότητα , διψώντας για τα πιο απίθανα πράγματα επειδή δεν έχουν γνώση,σε τελευταία ανάλυση, να είναι γυμνοί. Αιτία των ανοήτων λόγων είναι η επιζήμια αμορφωσιά, και δεν εννοώ την μερική άγνοια στην διάρκεια της εκπαίδευσης, αλλά την αποφυγή της.Αιτία της αναισθησίας είναι πάντοτε η άγνοια και συχνά η κακοτροπία.Η απληστία προκαλείται από τα χειρότερο πάθος της ψυχής, την ηδονοθηρία.Η ευτυχία προέρχεται από την κατανόηση και εξάσκηση των αρετών. Η γυμνότητα έχει πολλά αίτια: αδυναμία διάκρισης των ηθικών αξιών, αθωότητα και απλότητα συμπεριφοράς,αλήθεια που είναι η δύναμη που φανερώνει αυτό που βρίσκεται στην σκιά. Κάποια στιγμή η αλήθεια φανερώνει την Αξία, άλλοτε την Κακία, αφού δεν μπορούμε την ίδια στιγμή να τις αποκαλύψουμε αλλά μήτε και να τις σκεπάσουμε.Επιλέγοντας την μία, απαραίτητα απορρίπτουμε την άλλη.

Μια παλιά ιστορία αναφέρει ότι ο Θεος, όταν έδεσε τις φυσικά αντίθετες αισθήσεις της Ηδονής και του Πόνου,το έπραξε για να βιώνονται σε διαφορετικό χρόνο και όχι την ίδια στιγμή, ώστε η απομάκρυνση από την μία αίσθηση να φέρνει την αποκατάσταση της άλλης. Με τον ίδιο τρόπο,από μία και μόνη ρίζα του κυρίαρχου εαυτου μας φυτρώνουν τα δυό βλαστάρια της  Αρετής καιτης  Κακίας,αλλά ποτέ δεν βλασταίνουν και δεν καρποφορούν ταυτόχρονα.Οποτε φυλλοροεί και μαραίνεται το ένα, αναπτύσσεται και βλασταίνει το άλλο,έτσι ώστε να θεωρούμε πως το καθένα συρρικνώνεται εξαιτίας της ανάπτυξης του άλλου. Κι αυτό είναι σε πλήρη συμφωνία με την φιλοσοφική αλήξηθεια που εκφράζει ο Μωυσής βάζοντας τον Ιακώβ να βγαίνει την ώρα που έμπαινε ο Ησαύ: «Εγάνετο όσον εξήλθεν Ιακώβ,ήκεν Ησαύ ο αδελφός αυτού» (Γεν. 27.30) Οσο  παραμένει η Φρόνηση και κυκλοφορεί στην ψυχή, κάθε συγγενής της Αφροσύνης είναι έξω από τα σύνορά της.Αλλ όταν η Φρόνηση βγεί έξω,μπαίνει γελαστη η Αφροσύνη, που δεν ήταν δυνατό να εισέλθει όσο εκείνη, η Φρόνηση,η εχθρά που προκάλεσε την εξορία της,παρέμενε.

ΙΙΙ. Αυτά άς θεωρηθούν ικανοποιητικό προοίμιο της πραγματείας μας.Τώρα θα αναπτυξουμε τα επιχειρήματα για το καθένα,ξεκινώντας την περιγραφή του πρώτου απ΄αυτά.Είπαμε ότι η αμορφωσιά είναι αιτία των ανόητων λόγων και των σφαλμάτων, καθώς το κρασί όταν πίνεται σε μεγάλες ποσότητες δημιουργεί τα ίδια σε πάμπολλους ανόητους.Η αμορφωσιά είναι βέβαια η κύρια αιτία των σφαλμάτων της ψυχής,και από εκεί αναβλύζουν σαν από πηγή οι πράξεις της ζωής που δεν δίνουν σε κανέναν κάποιο γλυκύ και σωτήριο νάμα, αλλά μόνον νερό αλμυρό που προκαλεί αρρώστεια και φθορά σε αυτούς που το πινουν. Ο Νομοθέτης είναι αμείλικτος πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο άτομο ,προς αυτούς που δεν έχουν αγωγή και είναι αμόρφωτοι. Ιδού η απόδειξη: Ποιος παίζει τον ρόλο του προστάτη, όχι τόσο από κεκτημένη ταχύτητα όσο από την ίδια την φύση ανάμεσα στους ανθρώπους και σε όλα τα ζωντανά; Θα ήταν τελείως τρελός όποιος υποστήριζε ότι δεν είναι οι Γονείς, αλλά κάποιοι άλλοι. Η φύση ενστικτωδώς  πάντοτε θέτει τον γονιό να φροντίζει τον γόνο του.Να φροντίζει την ύπαρξή του και την συντήρησή του.

ΙV.        Τωρα,όταν  ο Μωυσής τοποθετεί αυτούς τους ανθρώπους στην θέση του κατηγόρου, ονομαστικά τον πατέρα και την μητέρα,στην περίπτωση κάποιου που κατηγορείται από αυτούς, θέλει να μας υπόδείξει ότι αυτοί που θα έπρεπε να τον προφυλάξουν από όλους και όλα  θα μπορούσαν να είναι ο καταστροφείς του, και δείχνει την επιθυμία του αυτοί οι φυσικοί υπερασπιστές, να μεταβληθούν σε εχθρούς ενός ατόμου. «Εάν γαρ τινι υιός ή απειθής και ερεθιστής ουχ υπακούων φωνής πατρός και μητρός και παιδεύωσιν αυτόν και μη εισακούη αυτών, συλλαβόντες αυτόν ο πατήρ αυτού και η μήτρη εξάξουσιν επί την πύλην του τόπου αυτού, και ερούσι τοις ανδράσι της πόλεως αυτών: ο υιός ημών ούτος απειθεί και ερεθίζει, ουκ εισακούει της φωνής ημών, συμβολοκοπών οινοφλυγεί.Και λιθοβολήσουσιν αυτόν οι άνδρες τηςπ όλεως, και εξαρείς τον πονηρόν εξ υμών αυτών» (Δευτ. 21.18-21).

Οι κατηγορίες είναι τέσσερις: απείθεια, ερεθισμός,συμμετοχή σε ταραχές και μεθύσι.Η τελευταία είναι η πιο σημαντική κατηγορία, επειδή τοποθετούνται με αύξουσα τάξη.Στην αρχή η ψυχή αφηνιάζει και αφού περνάει από έριδες και φιλονικίες καταλήγει στο βαρύτερο, την μέσθη,που είναι η η αιτία της εξέγερσης και της τρέλας.Είναι απαραίτητο να εξετάσουμε την καθεμιά κατηγορία, αρχίζοντας από την πρώτη.

V. Εχει ομολογηθεί φανερά, ότι η υποταγή και η υπακοή στις Αξίες είναι ευγενής και αποδοτική ενέργεια, ενώ η απείθεια  κατά συνέπεια είναι κατακριτέα και σε μεγάλο βαθμό όχι αποτελεσματική. Αλλά εάν προστεθεί στην απείθεια και ο ερεθισμός,τότε παράγεται μεγάλη ποσότητα κακού. Ο άνθρωπος που δεν υπακούει είναι λιγότερος κακός από αυτόν που προκαλεί φασαρίες, επειδή απλώς δεν ακούει τις προσταγές και τίποτε άλλο, ενώ ο δεύτερος παλεύει να αντιταχτεί σε αυτές τις προσταγές. Ας δούμε πώς γίνεται. Παίρνουμε παράδειγμα τον Νόμο που μας καλεί να τιμάμε τους γονείς μας. Αυτός που δεν τους τιμά είναι απειθής, ενώ αυτός που τους ατιμάζει είναι προκλητικός.Είναι επίσης σωστό να θέλει κάποιος να σώσει την πατρίδα του.Οταν αμελεί να το κάνει είναι απειθής, ενώ αυτός προδίδει, λέγεται είναι επικίνδυνος και στασιαστής.Και κάποιος που δεν κάνει μια καλωσύνη στον γείτονά του,είναι απειθής αλλά αυτός που ,αφήνοντας στην άκρη τις καλωσύνες, επιδιώκει να κάνει όλες τις βλαπτικές πράξεις, μετακινείται από την κακότητα προς το σφάλμα που δεν παίρνει συγχώρηση.Κι αν είναι ανυπότακτος αυτός που δεν ακολουθεί  τις ιερές τελετές και δεν ασκεί τα καθήκοντά του,  αυτός που πράττει τα άκρως αντίθετα είναι ανίερος και ασεβής και οδηγείται προς την αθεϊα.

VI. Τέτοιος είναι αυτός που κράζει «τις έστιν ου υπακούσομαι;» και μετά «ουκ οίδα τον κύριον» (Εξ. 5.2). Με την πρώτη κουβέντα εννοεί ότι δεν υπάρχει Θεός,ενώ με την δεύτερη, ότι και να υπαρχει, δεν είναι γνωστός σε εμάς, επομένως δεν υπάρχει Θεία Πρόνοια. Αν υπήρχε, θα ξέραμε τον Θεό.

Ως προς την συμβολή και την συμμετοχή σε ομάδες,είναι επαινετό και συμφέρον να συμμετέχουμε προκειμένου να μοιραστούμε το καλύτερο από όλα τα αποκτήματα, δηλαδή την Φρόνηση, ενώ είναι άχρηστο και επιλήψιμο να συμμετέχουμε αν είναι να μοιραζόμαστε το χειρότερο κακό, δηλαδή την αφροσύνη. Συμβάλουμε στο πρώτο,το άριστο,εξαιτίας της επιθυμίας να έχουμε Αξίες, να επιδιώκουμε το Καλό, να μελετούμε συνεχώς ,να εκπαιδευόμαστε με επιμονή,να δουλεύομε ασταμάτητα και παραγωγικά. Συμβάλουμε στο αντίθετο με την χαλαρότητα, την νωχέλεια, την αναζήτηση της πολυτέλειας,την θηλυπρέπεια και την απολύτως ακατάστατη ζωή. Βλεπουμε ανθρώπους να προετοιμάζονται για τον στίβο της κρασοκατάνυξης και κάθε μέρα να προπονούνται για τα αθλήματα της κοιλιάς τους, να΄ναι πανέτοιμη,τάχα ως συμμετοχή σε κάτι αξιόλογο. Στην ουσία  ζημιωνονται σε όλα, σε χρήμα, στο σώμα, στην ψυχή.Αυτά πουπ ληρώνουν τους μειώνουν την περιουσία, ο τρόπος ζωής διαλύει τα σώματά τους και εξαντλεί τις δυνάμεις τους ,ενώ με τις άφθονες τορφές πλημμυρίζουν την ψυχή τους  όπως ένας χέιμαρρος και την αναγκάζουν να βουλιάξει.

Με τον ίδιο  τρόπο, αυτοί που συντελούν στη καταστροφή της μάθησης και της εκπαίδευσης,ζημιώνουν το πιο σπουδαίο τους στοιχείο, την διάνοια, στερώντας την από τα σωτήρια χαρακτηριστικά, την σωφροσύνη και τον αυτοέλεγχο,αλλά και την ανδρεία και την δικαιοσύνη. Γι άυτόν τον λόγο, μου φαίνεται ότι ο Μωυσής χρησιμοποιεί τον όρο «συμβολοκοπών»(αυτός που διακόπτει την συμβολή του σε κάτι) ώστε να δηλώσει καθαρότερα την σημασία αυτούπ ου περιγράφει, επειδή αυτοί που συμμετέχουν ενάντια στις Αξίες σα να παίρνουν  μέρος σε κοσμικά σωματεία, τραυματίζουν και διαιρουν  και κομματιάζουν έως τον τελικό αφανισμό τις ψυχές που αγαπούν την γνώση και είναι καλοπροαίρετες.

VII. Ο σοφός Αβραάμ, μαθαίνουμε ότι  επιστρέφει «από της κοπής του Χοδολλαγόμορ και των βασιλέων των μετ άυτού» (Γεν. 14.17) ενώ από την άλλη «την ουραγίαν κόπτειν»(Δευτ. 25.18) του Ασκητή. Και τα δύο βρίσκονται σε συμφωνία με την φυσική αλήθεια , επειδή υπάρχει αντιπαλότητα και τα δύο εχθρικά μέρη πάντοτε επιχειρούν να καταστρέψουν το ένα το άλλο.

 Υπαρχει μια ακόμη βαρύτερη κατηγορία ,η μεγαλυτερη,που θα μπορούσε να στρέψει κάποιος εναντίον τέτοιου τύπου συνδρομών.Διότι δεν συντελεί απλώς στην αδικία, παρά το πράττει σε συνεργασία με άλλους. Όχι μόνον προκαλεί το κακό από μόνος του, αλλά παρακολουθεί και αυτό που προκαλούν οι άλλοι.Κι έτσι δεν αφήνει καμία αχτίδα ελπίδας για τον εαυτό του,επειδή το αμάρτημά του είναι συνδυασμός του δικού του και αυτών που έμαθε από τους άλλους.Κατά παράβαση του Νόμου που επιτάσσει «μη γίνεσθαι μετά πολλών επί κακία»( Εξ. 23.1) Το κακό υπαρχει στις ψυχές των ανθρώπων πολυποίκιλο και άφθονο, ενώ το καλό είναι περιορισμένο κα σπάνιο. Και είναι πολύ καλή παραίνεση να μη σχετιζόμαστε με τους πολλούς, απ΄όπου πηγάζει το κακό, αλλα με τους ολίγους,όπου υπάρχουν οι δίκαιες πράξεις.

VIII.Τέταρτο και μεγαλύτερο έγκλημα από όλα είναι η μέθη, και μάλιστα όχι η ήπια,αλλά αυτή με την μεγαλύτερη ένταση.Η έκφραση «οινοφλυγείν» (να φλεγεσαι από την επίδραση του οίνου) είναι ισοδύναμη  με το δηλητήριο της ανοησίας, την αμορφωσιά, που μπαίνει μέσα στον άνθρωπο, αναφλέγεται εντός του,με φωτιά που δεν σβήνεται, κα κατακαίει την ψυχή αφού καταστρέφει τα πάντα. Φυσικά θα ακολουθήσει η τιμωρία ώστε να εκκαθαριστεί η ψυχή από τέτοιο μοχθηρό τρόπο. Ο Μωυσής λέει «να πετάξετε έξω τον πονηρό», όχι από την πόλη ή την χώρα ή την πατρίδα, αλλά «από μέσα σας»(Δευτ. 21.21.) Επειδή μέσα μας υπάρχουν και φωλιάζουν οι υπαίτιες γι΄αυτά και αξιοκατάκριτες σκέψεις,που όποτε δεν είναι δυνατόν να διορθωθούν, πρέπει να τις απομακρύνουμε και να τις καταστρέφουμε.

Λοιπόν, ο άνθρωπος που δεν υπακούει, που προκαλεί έριδες,που δοκιμάζει με επιχειρήματα να καταστρέφει το καλό,συμμετέχοντας σε κοινές προσπάθειες γι άυτό,που αναφλέγεται από το πολύ πιοτό και επιτίθεται μεθυσμένος στις Αξίες, και επιχειρεί ανήκουστα όργια εναντίον τους, είναι πολύ σωστό να έχει κατηγόρους τον πατέρα του και την μητέρα του, που οι άλλοι έχουν φυσικούς τους συμμάχους,και να καταστραφεί τελείως για να συνετιστούν αυτοί που μπορούν ακόμη να σωθούν.

Τους αποκαλούμε κοινά «πατέρα και μητέρα» αλλά οι δυνάμεις τους είναι διαφορετικές.Μπορούμε να υποστηρίξουμε χωρίς ενδοιασμό ότι ο Δημιουργός του Παντός είναι και ο Πατέρας του, ενώ η Γνώση με την οποία ο Θεός δημιούργησε είναι η Μητέρα.Ο Θεός έσμιξε με την Γνώση , όχι σαν άνθρωπος  βέβαια, και έπλασε την Δημιουργία. Η Γνώση, δέχτηκε την σπορά του Θεού  και από τον αποτελεσματικό τοκετό γέννησε τον μοναδικό, αγαπητό και αισθητό από όλους μας γιό, τον Κόσμο.Ενας που ανήκει στην ιερή ομάδα μιλάει έτσι για την Σοφία: «ο θεός εκτήσατό μοι των εαυτού έργων , και πρό του αιώνος εθεμελίωσέ με».Αυτό είναι αληθινό, επειδή ήταν αναγκαίο να προϋπάρχει η μητέρα και τροφός όλων αυτών που δημιουργήθηκαν αργότερα.

IX. Ποιος μπορεί να  αντέξει λοιπόν μιά κατηγορία, όταν προέρχεται από τέτοιου μεγέθους γονείς;μήτε μια επίκριση δεν μπορεί, μήτε μια ελαφρά επίπληξη. Εδώ κανένας δεν μπορεί να αντέξει το άμετρο πλήθος των δωρεών τους,ίσως μάλιστα μήτε ολόκληρος ο Κόσμος.Είμαστε μια μικρή δεξαμενή που γεμίζει αμέσως ,συμπληρώνεται και ξεχειλίζει από την μεγάλη πηγή που διαχέει τις Χάριτες του Θεού. Αν δεν μπορούμε να αντέξουμε τις ευεργεσίες,πώς μπορούμε να αντισταθούμε στην επίσκεψη των δυνάμεων της τιμωρίας τους;

Στην παρούσα διαπραγμάτευση, πρέπει να εξαιρέσουμε τους Γονείς του Σύμπαντος.Πρέπει να ασχοληθούμε με τους μαθητές τους, που  τους ακολουθούν στον δρόμο τους, φροντίζοντας την επιμέλεια και την προστασία των ψυχών που δεν είναι ανεπίδεκτες μαθήσεως και δεν κατεχουν την παιδεία. Ο Πατέρας, είναι ο αρσενικός, τέλειος και ορθός Λόγος.Μητέρα είναι η εγκύκλια παιδεία, με τον κύκλο των διδαχών της.Και οι δύο είναι για εμάς όπως οι γονείς με τα παιδιά του και είναι καλό και ωφέλιμο να τους ακούμε.

Ο Ορθός Λόγος, ο Πατέρας,μας παραγγέλει να πορευόμαστε στην φύση και να επιζητούμε την αλήθεια στην γυμνή και απαλλαγμένη από καλύμματα μορφή της.Η Παιδεία, η Μητέρα,μας καθοδηγεί να ακούμε τους κανόνες που έθεσαν οι άνθρωποι σε πόλεις, κράτη και λαούς και είναι οι πρώτοι που ασπάστηκαν την αναζήτηση της αλήθειας. Αυτοί οι γονείς έχουν τέσσερις τάξεις παιδιων. Πρώτη τάξη, τα παιδιά που ακούνε και τους δύο γονείς. Η δεύτερη τάξη δεν ακούει κανένα τους και είναι η αντίθετη της πρώτης. Οι υπόλοιπες δύο τάξεις είναι ημιτελείς. Η μία αγαπά και ακούει τον πατέρα και  ακούει την μητέρα και τις παραινέσεις της, ενώ η άλλη δεν ακολουθεί τις πατρικές συμβουλές ,αγαπά τηνμητέρα και υπακούει στα λόγια της. Η πρώτη τάξη υπερτερεί σε όλα και υπερνικά τις άλλες, ενώ η αντίθετή της είναι τελευταία σε όλα. Από τις ενδιαμεσες δυό, η τάξη που πειθαρχεί στον πατέρα παίρνει την δεύτερη θέση, ενώ η τάξη που υπηρετεί την μητέρα την Τρίτη.

X. Αυτή η τελευταία τάξη, που αγαπά την μητέρα, είναι η τάξη της πλεινότητας των ανθρώπων,και αλλάζει κατά την σύνθετη διαδρομή της ζωής,πολλές φορές τις απόψεις της, όπως ο Αιγύπτιος Πρωτέας, του οποιου η αληθινή μορφή παρέμεινε ακαθόριστη, αφού μπορούσε να εμφανίζεται με οποιαδήποτε μορφή του φυσικού κόσμου.Αυτός ο τύπος αντιπροσωπεύεται από τον Ιοθόρ. Αυτός ήταν το δημιούργημα της έπαρσης, μοιάζοντας με πόλη που κυβερνιέται από ένα άθρισμα ποικίλων ανθρώπων,ανακατεμένων,που πήγαιναν κι έρχονταν εμφορούμενοι από ασταθείς αξίες. Ο Μωυσής στην σοφία του,κάλεσε όλον τον λαό της ψυχής να είναι ευσεβής και να τιμά τον Θεό, διδάσκοντάς τους  με τους κανόνες των ιερών Νόμων.Λέει «επειδάν γένηται αυτοίς αντιλογία και έλθωσι προς με,διακρίνω έκαστον και συμβιβάζω τα προστάγματα του Θεού και τον νόμον αυτού» (Εξ. 17.16) Κι έρχεται ο Ιοθόρ,ο δήθεν σοφος, που δεν ήξερε τίποτε από τα μυστικά των ιερών αξιών,αλλά η ενασχόλησή του ήταν με τα ανθρώπινα και τα φθαρτά.Παίζει τον δημαγωγό και οι νόμοι που επιβάλει έρχονται σε αντίθεση με τους νόμους της φύσης, επεδή προσβλέπει σε αυτά που νομίζει κι όχι σε αυτά που Είναι.Ακόμη και προς αυτόν, ο Μωυσής δείχνει έλεος και οίκτο για τις μεγάλες πλάνες του.Αισθάνεται ότι πρέπει να του διδάξει  έναν άλλον τρόπο,ώστε να τον πείσει να εγκαταλείψεις τις κενές απόψεις του και να ακολουθήσει την αλήθεια με σταθερότητα. Ζητά να μετακινηθούμε από την κενή ματαιοδοξία και να προχωρήσουμε προς τον τόπο της αληθινής γνώσης, που τον μαθαίνουμε από τις προφητείες και τους λόγους του Θεού: «ίθι μετ΄ημών και εύ σε ποιήσωμεν» του λέει.(Αρ. 10.29). Διώξε από πάνω σου την βλαβερότατη δοκησισοφία, απόκτησε την Αλήθεια που είναι το πιο ωφέλιμο.Αλλά ακόμη και σε τόσο εμπνευσμένα λόγια, ο Ιοθόρ δεν δίνει σημασία, μήτε ακολουθεί την γνώση με οποιονδήποτε τρόπο,αλλά βιάζεται να επιστρέψει  προς την δική του κενή ματαιδοξία. Λέγεται ότι του απάντησε «Ου πορεύσομαι αλλ΄εις την γήν μου και την γενεάν μου» (Αρ. 10.30) δηλαδή προς την λανθασμένη απιστία  του, αφού δεν έμαθε να ακολουθεί την αλήθεια, την τόσο προσφιλή στους πραγματικούς άνδρες.

XI. Κι όταν επιχειρεί να κάνει μια επίδειξη ευσέβειας, λέει «νυν έγνων ότι μέγας κύριος παρά πάντας τους Θεούς» (Εξ. 18.11) δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να κατηγορείται δικαίως για απιστία από αυτούς που ήταν σε θέση να τον κρίνουν. Διότι αυτοί θα του πούνε: «Βλάσφημε! Τώρα το κατάλαβες,και έως τώρα δεν έχεις αντιληφθεί την μεγαλοσύνη του Πλάστη; Συνάντησες κάτι μεγαλύτερο και αρχαιότερο από τν Θεό; Οι αρετές των γονιών δεν γίνονται αντιληπτές πρώτα από τα παιδιά τους , πρίν από όλους τους άλλους; Δεν είναι Ηγεμόνας του Σύμπαντος Αυτός που το έπλασε και το γέννησε; Ακόμη καιτώρα, που λές ότι κατάλαβες, δεν έχεις την πλήρη γνώση, αφού δεν κατάλαβες από την αρχή της ύπαρξής σου. Επισης είσαι κατακριτέος επειδή προσποιείσαι , όταν συγκρίνεις τα ασύγκριτα και λές ότι ανάμεσα σε όλους τους θεούς,κατάλαβες τουμεγαλείο του Οντος. Αν πράγματι ήξερες την αλήθεια, δεν θα θεωρούσες κανέναν άλλον Θεό αυτεξούσιο. Όπως ο ήλιος ανατέλοντας  κρύβει από τα μάτια μας το φώς των αστεριών,ρίχνοντας το άπλετό του φέγγος,έτσι και τα ματια της ψυχής,όταν λάμψει η νοητή Αυγή , καθαρή, ευδιάκριτη και παντού, του Φωτοδότη Θεού,δεν μπορούν να διακρίνουν κάτι άλλο εκτός από Αυτήν. Η Γνώση του Οντος, όταν λάμψει, φωτίζει τα πάντα και στέλνει στο σκοτάδι όλα που θεωρούν από μόνα τους ότι είναι λαμπρά φωτισμένα.Κάποιος που γνωρίζει αληθινά τον αληθινό Θεό, ποτέ δεν θα τον συνέκρινε με τους ψευδώνυμους θεούς. Αλλά δεν ξέρεις τον Ένα Θεό,κι έτσι πιστεύεις στην ύπαρξη των πολλών θεών,που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα.»

XII. Της ίδιας αντίληψης είναι ο καθένας που έχει απορρίψει τα ζητήματα της ψυχής και θαυμαζει τα ζητήματα του σώματος και τα εκτός αυτού,τα στολισμένα με χρώματα και σχήματα,για να εξαπατούν εύκολα τις αισθήσεις. Ενας τέτοιος, είναι κατά τον νομοθέτη ο Λάβαν,που δεν γνωρίζει τους αληθινούς νόμους της φύσης , και εξαγγέλει αυτόν τον ψευδονόμο: «ουκ εστιν ουτως εν τω τόπω ημών, δούναι την  νεωτέρα πρίν η την πρεσβυτέραν» ( Γεν. 29.26). Επειδή ο Λάβαν πιστεύει ότι πρέπει να τηρηθεί το κριτήριο της αρχαιότητας. Πιστεύει ότι τα παλαιότεραπ ράγματα πρέπει να έρχονται σε συνάφεια μαζί μας και μετά να ακολουθούν τα νεότερα. Αλλά ο Ασκητής της Σοφίας,γνωρίζοντας ότι υπάρχουν και άχρονες φύσεις, επιθυμεί να προηγούνται τα νεότερα και να ακολουθούν τα παλαιότερα.

Σε αυτό συμφωνούν και οι νόμοι του  ανθρώπινου χαρακτήρα. Οι σοφοί πρέπει να εγκύπτουν πρώτα στην εκπαίδευση των νεοτέρων, ώστε αργότερα, όταν τελειοποιηθούν, να διδάξουν και πιο ώριμους.Ακόμη και σήμερα, οι εραστές της Καλοκαγαθίας δεν φτάνουν στις θύρες της μεγάλης Φιλοσοφίας, αν δεν σχετιστούν πρώτα με τις νεότερες αδελφές της , την Γραμματική, την Γεωμετρία και το σύνολο των επιστημών και των τεχνών.Αυτές όλες δημιουργούν σοφία σε όσους τιςπ λησιάζουν άδολα και με καθαρότητα. Αλλά ο Λάβαν, σοφιστικά το βλέπει αλλοιώς και επιθυμεί πρώτα να σχετιστούμε με την μεγαλύτερη, όχι βέβαια ότι θα την έχουμε έτσι σίγουρη, αλλά για να δελεαστούμε από τα θέλγητρα της νεότερης  και να μη διατηρήσουμε επιθυμία προς την μεγαλύτερη.

XIII  Αυτό συνέβη σε πάρα πολλούς που έφυγαν από τον σωστό δρόμο  ερευνώντας την παιδεία.Ξεκινώντας, που λέει ο λόγος, από τις φασκές ακόμη, στην πιο τέλεια μορφή παιδεία,ς την φιλοσοφία,χωρίς να κατέχουν την βασική εγκύκλια μόρφωση, ΄άλλαξαν γνώμη στην διαδρομή και θέλησαν πάρωρα να ασχοληθούν με αυτήν, επίπονα και βασανιστικά.Κι έτσι,κατεβαίνοντας από το υψηλότερο και μεγαλύτερο επίπεδο προς τα χαμηλά και τα νεότερα,γέρασαν με αυτά και δεν μπόρεσαν μήτε να επιστρέψουν στην προτέρα τους κατάσταση.

Γι΄αυτό και ο Λάβαν νομίζω ότι λέει «συντέλεσον τα έβδομα ταύτης» (Γεν. 29.27) εννοωντας «μη σου ανήκει συνεχώς η αλήθεια της ψυχής,αλλά να έχει όρια, όταν πλησιάσεις στην νεότερη κατηγορία των αγαθών, που έχει στον κλήρο της την ομορφιά του σώματος,την δόξα και τον πλούτο». Αλλά ο Ιακώβ δεν δηλώνει  «συντέλεια», αλλά «αναπλήρωση» (Γεν.29.28) που σημαίνει ότι δεν θα πάψει ποτέ να της παρέχει να της αυξάνει τα δικά της συστατικά, και θα παραμείνει ενωμένος μαζί της, ακόμη κι αν είναι μυριάδες οι περισπασμοί και τα πράγματαπ ου θα τον οδηγουν στην αντίθετη κατεύθυνση.

Αυτός ο κανόνας ακολουθείται περισσότερο από γυναίκες και όχι από άνδρες, κι αυτό φαίνεται από τα λόγια της Ραχήλ, που θαυμάζει μόνον αυτά που προκαλούνται από τις αισθήσεις : «μη βαρέως φέρε, κύριε. Ου δύναμαι αναστήναι ενώπιόν σου,ότι κατ΄εθισμόν των γυναικών μοι εστιν» (Γεν.29.35). Βλέπουμε ότι είναι χαρακτηριστικό των γυναικών η υπακοή στα έθιμα.Και το έθιμο είναι ο κανόνας των πιο ασθενικών και θηλυκών ψυχών.Η φύση είναι των ανδρών,και το να ακολουθείς την φύση είναι το σύμβολο της πραγματικά ανδρικής σκέψης.

XIV.Και είναι εκπληκτική αυτή η αψευδής αλήθεια της ψυχής, καθώς την ομολογεί στον ίδιο της τον εαυτό,ότι δεν μπορεί να αντισταθεί στα αγαθά που έρχονται στην αντίληψή της,αλλά στέκεται έκθαμβη μπροστά στο κθένα από αυτά, και το τιμά και συνεχίζει να τα προτιμά και τα επιλέγει ακόμη και ως προς τα δικά της.Ποιός από μας μπορεί να αντισταθεί στον πλούτο;Ποιος αντιστέκεται στην δόξα; Πόσοι από αυτούς που ζούνε ακόμη με κενές απόψεις απορρίπτουν τις τιμές και την εξουσία; Ουτε ένας και μοναδικός. Οσο δεν εμφανίζεται κάτι τέτοιο στην ζωή μας, είμαστε όλο μεγάλα λόγια, ότι τάχα χρειαζόμαστε μόνον τα βασικά και ότι μας αρκεί μια ζωή αυτάρκης, δίκαιη, ελεύθερη και ευγενική. Κι ύστερα, μόλις φυσήξει ένα μικρό αεράκι  που να εμφανίζει μια ελάχιστη ελπίδα να αποκτήσουμε κάτι από αυτά, τότε κρινόμαστε. Υποτασσόμαστε, αμέσως ενδίδουμε και δεν μπορούμε να αντισταθούμε και να αντέξουμε,και εγκαταλείπουμε την συμμαχία με την ψυχή μας, προδομένοι από τις δικές μας αισθήσεις και μάλιστα όχι κατά λάθος, αλλά αλλάζουμε στρατόπεδο ολοφάνερα.Και αυτό είναι φυσικό.Τα έθιμα των γυναικών ακόμη επικρατούν ανάμεσά μας,και δεν μπορούμε να ξεπλυθούμε από αυτά, μετακομίζοντας στην εστία του ανδρωνίτη,όπου τοποθετείται από τον νόμο η διάνοια που είναι φιλάρετη και έχει το όνομα Σάρρα.

Οι Γραφές λένε γι ΄αυτή ότι έχει εγκαταλείψει τα γυναικεία «τα γυναικεία πάντ΄εκλιπούσα»( Γεν. 18.11) όταν ήταν έτοιμη να γεννήσει την αυτοδίδακτη Φύση, που είχε το όνομα Ισαάκ. Η ίδια έλεγε επίσης ότι δεν έχει μητέρα, ότι γεννήθηκε από τηνπ λευρά τουπ ατέρα της κι΄όχι της μάνας της,και έτσι δεν έχει συμμετοχή στην θηλυκή κληρονομική γενιά. Γι΄αυτό και λέγεται: «και γαρ αληθώς αδελφή μου εστίν εκ πατρός, αλλ όυκ εκ μητρός» (Γεν. 20.12). Δεν είναι γέννημα από πλάσμα αντιληπτό στις αισθήσεις μας, από ύλη που συντίθεται και διαλύεται, αυτήν την ύλη που αποκαλούμε μητέρα, τροφό και ανατροφέα των πλασμάτων στα οποία βλάστησε το φύτρο της σοφίας,αλλά από τον Πατέρα, την Αιτία των Πάντων. Κι έτσι, ξεπερνώντας ολόκληρον τον κόσμο των σωμάτων,και γεμάτη χαρά  Θεού,θα θεωρήσει για γέλια τις υποθέσεις των ανθρώπων,που ασχολουνται με πόλεμο και ειρήνη.

XV. Εμείς λοιπόν, που είμαστε ακόμη υπό την επήρεια της Συνήθειας,της άνανδρης και γυναικείας, δεν μπορούμε να αντισταθούμε σε καμία από τις αισθήσεις, ταπ άθη και τα γεγονότα που μας παρουσιάζονται,αλλά ακόμη και στα πολύ συνηθισμένα παρασυρόμαστε, θ΄έλοντας και μη. Κι αν ο στρατός μας δεν μπορεί να υπακούσει στις διαταγές του Πατέρα και ηττηθεί,θα έχουμεπ άντοτε σύμμαχο την Μητέρα, την μέση δηλση΄εκπαίδευση, που ενεργοποιεί από πόλη σε πόλη τις διατάξεις  που εγκρίνουν τα έθιμα και οι τρέχουσες απόψεις, και οι νόμοι της είναι διαφορετικοί αναλόγως των ανθρώπων.

 Υπάρχουν και άλλοι που δεν λογαριάζουν τα μητρικά ζητήματα και αγωνίζονται με όλη τους την δύναμη να ακολουθουν τις πατρικές επιταγές.Σε αυτούς, ο Ορθός Λόγος έδωσε τα αξιωματα της μεγαλύτερης τιμής, της Ιερωσύνης.Κι αν διατρέξουμε τιςπ ράξεις τους,με τις οποίες απέκτησαν αυτό το έπαθλο,μπορεί ν υποστούμε χλεύη από τους πολλούς που εξπαπατώνται από αυτό που βλέπουν τα μάτια τους και δεν καταλαβαίνουν τις δυνάμεις που δεν διακρίνονται και είναι στην σκιά. Επειδή αυτοί που επιτελούν τις προσευχές, τις θυσίες και τις ιερατικές λειτυοργίες, είναι (πόσο παράδοξο!) δολοφόνοι, αδελφοκτόνοι, σφαγείς των πιο κοντινών τους και αγαπημένων ανθρώπων,παρ όλο που ήρθαν να υπηρετήσουν καθαροί, προερχόμενοι από καθαρούς, χωρίς να επιβαρύνονται από κάποιο αμάρτημα,όχι βέβαια εκούσιο, αλλά μήτε κάν ακούσιο. Λέγεται στις Γραφές: «αποκτείνετε έκαστος τον αδλεφόν αυτού και έκαστος τονπ λησίον αυτού και έκαστος τον έγγιστα αυτού. Και εποίησαν οι υιοί Λευί, καθά ελάλησεν Μωυσής και έπεσον εκ του λαού εν εκείνη τη ημέρα εις τρισχιλίους άνδρας» (Εξ. 32.27-8) . Και ο Μωυσής επαινεί αυτούς πουδιέπραξαν τόση σφαγή: «επληρώσατε τας χείρας σήμερον κυρίω, έκαστος ενώ τω υιώ ή τω αδελφώ,δοθήναι εφ΄υμάς ευλογίαν» (Εξ. 32.29)

XVI.Τι άλλο να πούμε πάρεξ ότι τέτοιοι άνθρωποι κατηγορούνται από τους κανόνες που ισχύουν στους ανθρώπους,έχοντας κατήγορο την Μητέρα,την Συνήθεια και το έθιμο, την δημαγωγό που πολιτεύεται,αλλά απαλάσσονται από τους νόμους της φύσης,επειδή έχουν ως υπερασπιστή τον Πατέρα τους, τον Ορθό Λόγο;

Επειδή οι ιερείς, δεν σκοτώνουν ανθρώπους, όπως νομίζουν μερικοί, ανθρώπους με λογικό που αποτελούνται από σώμα και ψυχή, αλλά ξεριζώνουν από την διάνοιά τους αυτά που είναι οικεία και φιλικά στην σάρκα τους.Θεωρούν ότι είναι αρμόζον στους υπηρέτες του μόνου Σοφού, να αποξενωθούν από όλα τα αποκτήματα της δημιουργίας, και να τα μεταχειριστούν σαν σε εχθρικά και αντίπαλα έθνη. Γι΄αυτό και σκοτώνουμε τον «αδελφό» μας, όχι έναν άνθρωπο, αλλά τον αδελφό της ψυχής, το σώμα.Δηλαδή διαχωρίζομε το φιλάρετο και ιερό από το εμπαθές και θνητό. Σκοτώνουμε επίσης τον «πλησίον»,πάλι όχι άνθρώπινο πλάσμα,αλλά τηνχορεία και την ομάδα των αισθήσεων . Αυτή  η ομάδα είναι μαζί θετική και αρνητική για την ψυχή,της βάζει μέσα παγίδες και οφελήματα,ώστε αυτή, να κατακλύζεται από τα αισθητά πράγματα και να μη μπορέσει να σηκώσει κεφάλι προς τουν ουρανό,μήτε να  αποδεχτεί τις φύσεις που είναι νοητές και μοιάζουν με τους θεού. Σκοτώνουμε και τον «έγγιστα», δηλαδή τον προφορικό λόγο, που μέσα από το εύλογο, το προφανές και το πιθανό,εμβάλλει  ψεύτικες απόψεις μέσα της, προς όλεθρο της αλήθειας, του πιο σημαντικού αποκτήματος της ψυχής.

XVII. Γιατί λοιπόν να μη σκοτώσουμε και αυτόν,που είναι σοφιστικός και ανίερος,με την σιωπή (επειδή ο θάνατος του λόγου είναι η σιωπή) ώστε να μη παρασύρεται ο νούς με σοφιστείες; Ετσι θα μπορεί, απαλλαγμένος τελείως από τις ηδονές του «αδελφού» σώματος, από τις «πλησίον»γοητευτικές αισθήσεις, και ελεύθερος από τις «έγγιστα»σοφιστείες του λόγου,αδέσμευτος να αφεθεί στηνν κυριαρχία όλων των νοητών θεμάτων.

Αυτός  ο Νούς είναι που λέει «τω πατρί και τη μητρί», δηλαδή στους θνητούς γονείς «ουχ εώρακα υμάς», από τότε που γνώρισε το Θείον,αυτός είναι που λέει «απογιγνώσκων τους αδελφούς», αφού δεν αποξενώθηκε από τον Θεό και αξιώθηκε να σωθεί πλήρως (Δευτ. 33.9)

Αυτός είναι που «πήρε την λόγχη» δηλαδή αυτός που εξέτασε και βρήκε τα μυστικά της φθαρτής γέννησης ,όπου θησαυρίζεται μέσα στο πιοτό και στο φαγητό η ευτυχία και ,όπως λεει ο Μωυσής «μπαίνοντας στο καμίνι», δηλαδή το καμίνι της ανθρώπινης ζωής, που καίγεται και φλέγεται από υπερβολικά αδικήματα και δεν μπορεί ποτέ να σβηστεί. Αυτός είναι που χρησιμοποίησε την λόγχη και διαπέρασε «την μήτρα της γυναίκας» και κάθε «άνθρωπο»,επειδή εκείνη πίστευε ότι είναι η αιτία της γέννησης,αν και ο ρόλος της είναι παθητικός και όχι ενεργητικός και εκείνος εκπροσωπεί τους συλλογισμούς που έπονται αυτής της πίστης.Μόνον ο Θεός είναι η Αιτία της ύπαρξης όλων τωνπ λασμάτων που έρχονται στην ζωή.

XVIII.Σίγουρα, ένας τέτοιος άνθρωπος θα θεωρηθεί δολοφόνος στα μάτια των πολλών,και θα κατηγορηθεί από  αυτούς που ακολουθούν τα έθιμα των γυναικών,αλλά στην κρίση του Θεού ,του Ηγεμόνα του σύμπαντος θα έχει  πολλούς επαίνους και εγκώμια και θα λάβει έπαθλα που δεν αφαιρούνται. Τα μεγάλα και σχετικά μεταξύ τους έπαθλα, είναι η Ειρήνη και η Ιερωσύνη.

 Εϊναι όντως μεγάλο και λαμπρό έργο να επιχειρηθέι  εκστρατεία εναντίων της  ζωής που ζούνε οι πολλοί άνθρωποι,που είναι και εξαιρετικά δύσκολη,όπως και η νίκη στον εσωτερικό πολεμο εναντίον των επιθυμιών που κυριαρχούν στην ψυχή,ώστε εντέλει να επιτευχθεί ειρήνη.Μαθαίνοντας ότι τίποτε άλλο, μήτε πλούτος μήτε δόξα, μήτε τιμή, μήτε εξουσία, μήτε ομορφιά,μήτε δύναμη, μήτε τα πλεονεκτήματα του σώματος αλλά μήτε και η Γή κι ο Ουρανός και μήτε ο κόσμος όλος αξίζουν, όσο αξίζει το πράγματι Αίτιο, η ανώτατη Αιτία των πάντων,την υπηρεσία μας και την ανώτατη  αποδιδόμενη τιμή της Ιερωσύνης. Είναι ένα προνόμιο θαυμαστό και αξίζει όλες τις προσπάθειές μας. Όταν αποκάλεσα «σχετικά μεταξύ τους» τα δύο έπαθλα,δεν το έκαμα τυχαία. Ηξερα ότι κανείς δεν μπορεί να αξιωθεί την ιερωσύνη, ενόσω είναι ακόμη στρατιώτης σε αυτόν τον πόλεμο των θνητών,όπου οι βαθμοί  οδηγούν σε μάταιες θέσεις. Ηξερα επίσης ότι κανένας δεν είναι ειρηνοποιός που δεν κατανοεί με αλήθεια και πίστη ότι Ο Θεός είναι ο Μόνος που δεν έχει σχέση με πόλεμο και παραμένει σε αιώνια Ειρήνη.

XIX Αυτοί είναι όσοι τιμούν τον πατέρα και τα σχετικά με αυτόν, ενώ ελάχιστα νοιάζονται για την μητέρα και τα δικά της. Αυτόν που μάχεται και τους δυό γονείς,μας τον δείχνει ο Μωυσής όταν τον βάζει να λέει: «ουκ οίδα τον κύριον, και τον Ισραηλ ουκ εξαποστελλω» (Εξ. 5.2). Όπως θα περιμέναμε, ένας τέτοιος άνθρωπος αντιτίθεται τόσο στα έργα του ορθού Λόγου του Θεού, όσο και στην εκπαίδευση και στην γνώση που βγαίνει από την ενασχόλησή μας με τα έργα της δημνιουργίας. Κι έτσι, προκαλεί γενική σύγχυση. Τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν και σήμερα ( το ανθρώπινο γένος έως τώρα δεν έχει απαλλαγεί από από την άκρατη κακία) και έχουν στόχο και σκοπό να μη  ενεργούν υπέρ της ευσέβειας και της κοινωνίας, αλλά αντιθέτως συντροφεύουν ασεβείς και αθέους, ενώ δεν κρατούν καμία πίστη στους ομοίους τους.Αυτοί είναι οι μεγαλύτερες συμφορές στις με΄γαλες πόλεις,που ελέγχουν, ή για να είμαστε ακριβείς, που ανατρέπουν την ιδιωτική και την δημόσια ζωή με τις ατέρμονες συνομωσίες τους.Πρεπει να τους αντιμετωπίζουμε  σαν μια φοβερή επιδημία ,αρρώστεια ή πέινα ή ένα παρόμοιο θεόσταλτο κακό,και να το αποφεύγουμε με προσευχές και θυσίες.Είναι τεράστια η ζημιά που φέρνουν σε αυτούς που τους υφίστανται.Γι΄αυτό και ο Μωυσής,ψάλλει για την καταστροφή τους.Πώς έπεσαν στα  χέρια των συμμάχων τους και βούλιαξαν μέσα στην τρικυμία της ίδιας τους της λογικής.

XX.Τώρα θα μιλήσουμε γι΄αυτούς που είναι εχθροί των προηγουμένων, και έχουν αποτίσει τιμή τόσο στην παιδεία , όσο και στον ορθό Λόγο, σε αντίθεση με αυτούς που τιμούσαν τον ένα από τους δύο γονείς,  σα να ήταν μέλη  μιάς ομάδας με μισή καρδιά. Αυτοί είναι άριστοι φύλακες των νόμων που έθεσε ο Πατήρ, ως Ορθός Λόγος και πιστοί ταμίες των εθίμων,που ισχύουν στην Παιδεία, την μητέρα τους.Διδάχτηκαν να τιμούν τον Ορθό Λόγο, τον Πατέρα των πάντων,ενώ από την μητέρα Παιδεία, έμαθαν να φροντίζουν τον φωτισμό αυτών που  θεωρούνται από όλους δίκαια. Όταν ο Ασκητής Ιακώβ ήταν στις τελευταίες φάσεις της δοκιμασίας της Αρετής του, έτοιμος να ανταλλάξει την ακοή με την όραση,τους λόγους με τα έργα και την εξέλιξη με την τελειότητα,αφού ο φιλόδωρος Θεός ήθελε να του θέσει οφθαλμούς στην διάνοια ώστε να βλέπει καθαρά αυτάπ ου έως τότε μόνο η ακοή του συνελάμβανε ( η όραση είναι πιο αξιόπιστη από την ακοή) τότε ακούστηκε η Φωνή «ου κληθήσεται το όνομά σου Ιακώβ, αλλ Ίσραήλ έσται σου το όνομα, ότι ίσχυσας μετά θεού και μετά ανθρώπων δυνατός» (Γεν. 32.28). Το «Ιακώβ» είναι όνομα μάθησης και εξέλιξης, από δυνάμεις που έρχονται μέσω της ακοής, ενώ το  «Ισραήλ» εκφράζει την τελειότητα, αφού σημαίνει «το βλέμμα του Θεού». Υπάρχει ανάμεσα στα ευλογημένα πράγματα κάτι πιο σπουδαίο να δεί κάποιος από τον ίδιο  τον Θεό; Αυτός που βλέπει το Αγαθό, είναι αποδεκτός και επαινετός και από τους δύο γονείς του.Πηρε την ισχύ του από τον Θεό και την δύναμή του από τους ανθρώπους.

Καλό μου φαίνεται κι αυτό που μνημονεύεται στις Παροιμίες «προνοούντων καλά ενώπιον κυρίου και ανθρώπων» (Παρ. 3.4), επειδή και με τα δύο μαζί, η απόκτηση της Αρετής είναι απόλυτη.Αν διδαχτείς να διαφυλάττεις του νόμους του Πατέρα και να μη απορρίπτεις τους θεσμούς της Μητέρας ,θα βρείς το θάρρος να πείς με σεμνότητα: «υιο΄ς γαρ εγενόμην καγώ πατρί υπήκοος και αγαπώμενος εν προσωπω μητρός» (Παρ. 4.3)

XXI. Θα του έλεγα «πώς δεν θα κατάφερνες να κερδίσεις την γενική εύνοια, εφ όσον στην επιθυμία σου για ανθρώπινη αλληλεγγύη κατάλαβες τα έθιμα που συγκροτούν την ανθρώπινη συμπεριφορά, και στον ζήλο  και στο πάθος σου για ευσέβεια, κατάλαβες τους Νόμους του Αγεννητου;»

Γί αυτό  ο Μωυσής, ο ενδιάμεσος του Θεού,στους λόγους του θα δείξει την τελειότητα αυτής της διπλής τιμής,στους λόγους περί Ιερού Σκηνώματος.Δεν τοποθετεί χρυσάφι μέσα κι έξω από την Κιβωτό της διαθήκης (Εξ. 25.10) απερίσκεπτα,μήτε ορίζει διπλές στολές για τον Αρχιερέα(Εξ.28.4), μήτε ορίζει δυό βωμούς, έναν έξω προς τα σφάγια και τον άλλον για το θυμιάτισμα εσωτερικά (Εξ.27.1, 30.1). Επιθυμεί μέσα από αυτά τα σύμβολα να να αναπαραστήσει τις Αξίες που αντιπροσωπεύουν.

Ο Σοφός πρέπει να στολιστεί με την Φρόνηση που είναι πιο πούτιμη από το χρυσάφι,τόσο στα εσωτερικά αόρατα πράγματα της ψυχής όσο και στα περίβλεπτα απ όλον τον κόσμο.Κι όταν φεύγει από την ανθρώπινη τύρβη και λατρεύει μόνον τον Θεό,πρέπει να φορέσει την αδιακόσμητη  στολή της αλήθειας, την οποία τίποτε θνητό δεν πρέπει να αγγίξει.Οντως, είναι καμωμένη από λινάρι και δεν προέρχεται από κάποιο ζώο που έχει την μοίρα του θανάτου.Κι όταν επιστρέφει στον βίο του πολίτη,αφήνει στην άκρη την εσωτερική αυτή στολή και φοράει άλλη,που είναι εξαιρετικά πλουμιστή και όποιος την βλέπει την θαυμάζει.Επειδή η ζωή έχει ποικιλία και ο κυβερνήτης που την καθοδηγεί χρειάζεται πολύπλευρη σοφία.Και πάλι όταν ο ηγεμόνας αυτός στέκεται έξω,στον  άνοιχτό σε όλους βωμό που είναι ορατός ελεύθερα,στ ον  βωμό της ζωής, ενώ φροντίζει την προβιά και τις σάρκες και τα αίματα και όλα όσα χρειάζονται για την λειτουργία, δεν θέλει να παρουσιασει στους χιλιάδες που παρακολουθούν ,ως αγαθά αυτά που και οι ίδιοι καταλαβαίνουν ότι έπονται της ψυχής. Όταν στέκεται στον εσωτερικό βωμό,έχει να λειτουργήσει μόνον με ότι είναι χωρίς αίμα, άσαρκο και ασώματο,και θα είναι γεννημένο από την διάνοια, γι΄αυτό και αρέσκεται σε λιβανωτό και θυμιάματα.Οπως αυτά μπαίνουν στην  μύτη, έτσι και τα άλλα, μπαίνουν στον χώρο της ψυχής και τον κάνουν να ευωδιάζει.

XXII. Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Σοφία είναι η τέχνη των Τεχνών,και φαίνεται να αλλάζει με τα διάφορα αντικείμενα μελετης,αλλά το αληθινό της είδος είναι αμετάβλητο κι αυτό το ξέρουν οι διορατικοί και δεν παρασύρονται από τον ολόγυρα όγκο της ύλης, αλλά προσέχουν τον εσωτερικό χαρακτήρα που σφραγίζει την ίδια την τέχνη.Γιά τον γλύπτη Φειδία έλεγαν ότι έπαιρνε χαλκό ή ελεφαντόδοντο ή χρυσάφι και άλλα , διάφορα υλικά , κατασκεύαζε αγάλματα που έδειχναν σε όλους την μοναδική του τέχνη, την μία και μόνη,ώστε ακόμη και άσχετοι με την τέχνη άνθρωποι αναγνώριζαν τον δημιουργό από το έργο τέχνης, κι όχι μόνον οι ειδικοί. Όπως η φύση στην περίπτωση των διδύμων χρησιμοποιώντας το ίδιο καλούπι δημιούργησε πολλές φορές ίδια κι απαράλλαχτα πλάσματα με ελάχιστες διαφορες, με τον ίδιο τρόπο και η τέλεια τέχνη, όντας μίμηση και απεικόνιση της φύσης, χρησιμοποιώντας διαφορετικά υλικά,διαμορφώνει και σφραγίζει την ίδια εικόνα σε όλα, επειδή παράγει τα δικά της πλάσματα ως συγγενή, αδελφικά μεταξύ τους και σαν δίδυμα.

Το ίδιο φαινόμενο συναντούμε και στην δύναμη που πηγάζει από τοην Σοφό. Υπο το όνομα της Ευσέβειας και της ιερότητας ασχολείται με τα ζητήματα του Οντος. Με το όνομα της Φυσιολογίας εξατάζει τα του Ουρανού και τα ουράνια σώματα. Ως Μετεωρολογία, εξετάζει τα σχετικά με τον αέρα και τις συνέπειες των μεταβολών του, τόσο κατά τις εποχές του έτους αλλά και στα επιμέρους που αφορούν μήνες και ημέρες.Η Ηθική ασχολείται με την βελτίωση των ανθρωπίνων ηθών,και αυτά έχουν διαφορετικά αντικείμενα: πολιτική ηθική είναι η ενασχόληση με την πολή και την οργάνωσή της, οικονομική, για την διαχείριση του σπιτιού,συμποτική, η επιστήμη των συμποσίων και των εορτών. Επιπλέον έχουμε την Βασιλική επιστήμη, που έχει να κάνει με την διακυβέρνηση και τηνΝομοθετική που ασχολείται με διατάξεις και απαγορεύσεις. Όλα αυτά,(Ευσέβεια, ιεροπρέπεια, φυσιολογία,μετεωρολογία, ηθική,πολιτεία, οικονομία,βασιλική, νομοθετική κι άλλες μύριες δυνάμεις της γνώσης) εμφωλεύουν σε αυτόν που είναι στην πραγμαστικότητα πολύφωνος και πολυώνυμος,δηλαδή Σοφός, και όλα όσα μπορούν να ιδωθούν έχουν ένα και μόνο χαρακτήρα.

XXIII. Αφού μιλήσαμε για τις τέσσερις ταξεις των τέκνων,δεν ρέπει να παραβλέψουμε το ακόλουθο σημείο,που είναι η ασφαλέστερη απόδειξη πως οι κατηγορίεςπ ου προτείναμε στηρίζονται σε σωστή βάση. Τον γιό που ήταν  φουσκωμένος και στον αέρα από άγνοια,οι γονείς τον κατήγγειλαν με  την έκφραση: «Ο γιός μας ετούτος», αποδεικνύοντας την απείθεια και την  υπεροψία του.Λέγοντας «ετούτος», εννοούν ότι γέννησαν και άλλα παιδιά,άλλους πειθαρχικούς στον έναν ή στον αλλον γονιό, άλλους πειθαρχικούς και στους δύο. Άλλοι ακολουθούν την νοοτροπία των φυσικά ταλαντούχων,όπως για παράδειγμα ο Ρουβήν,άλλοι είναι φιλομαθείς και ακούνε ,όπως ο Συμεών που το όνομά του σημαίνει «ακοή».Αλλοι προσφεύγουν και υπηρετούν τον Θεό, όπως η ομάδα των Λευιτών,αυτοί τραγουδούν τον ύμνο της ευχαριστίας μέσα από την καρδιά τους περισσότερο κι όχι διά ζώσης, με ηγέτη της ομάδας τον Ιούδα.Αλλοι αξιώθηκαν να λάβουν απολαυές και αντιμίσθια επειδή με τη θέλησή τους κέρδισαν την Αρετή, κοπιάζοντας, όπως ο Ισσαχάρ. Αλλοι εγκατέλειψαν την αρχαία ΧαλδαΙκή θεωρία της ουράνιας ζωής για να προχωρήσουν στην ομολογία του Αγέννητου, όπως ο Αβραάμ.Αλλοι απέκτησαν Αξίες από μόνοι τους και αυτοδίδακτοι, όπως ο Ισαάκ.Κι άλλοι είναι γεμάτοι θάρρος και δύναμη και είναι αγαπητοί στον Θεό, όπως ο πιο τέλειος άνθρωπος, ο Μωυσής.

XXIV. Ορθότατα λοιπόν θεωρείται άξιος λιθοβολισμού από τις Γραφές αυτός που είναι απείθαρχος και προκαλεί φασαρίες και στασιασμούς, δηλαδή συνεισφέρει και συμβάλει ώστε τα αμαρτήματα να μπλέπκονται με άλλα αμαρτήματα, μεγάλα στα μικρά, νέα στα παλιά, εκούσια στα ακούσια, κι όπως αυτός που φλέγεται από το μεθύσι πνίγει την ζωή του σε ασταμάτητο και ατέλειωτο πιοτό, πίνοντας από το βαρύ κρασί της αφροσύνης. Απομακρύνθηκε από τις επιταγές του Ορθού Λόγου του πατέρα και από τις σωστές συμβουλές της Παιδείας -μητέρας, κι ενώ είχε ως παράδειγμα την πραγματική ευγένεια από τα αδέλφια του που τιμούσαν τους γονείς του,δεν μιμήθηκε την αρετή τους,αλλά αντίθετα, ζήτησε να έχει την πρωτοκαθεδρία . Επλασε λοιπόν έναν θεό από το σώμα, έναν θεό που κυρίως οι Αιγύπτιοι λατρεύουν,μια έπαρση που έχει σύμβολό της τον χρυσό ταύρο. Γύρω από αυτόν οι φρενοβλαβείς κάθησαν κι άρχισαν τους χορούς και τα τραγούδια ,αλλά το τραγούδι δεν ήταν το γλυκό τραγούδι του κρασιού και της χαράς, όπως στις γιορτές και στα πανηγύρια, αλλά μια θρηνωδία, ο δικός τους επικήδειος,ένα τραγούδι τρελών μεθυσμένων,που έχασαν και κατάστρεψαν τον τόνο που κυριαρχούσε στην ψυχή τους.

Λέγεται ότι «ακούσας Ιησούς της φωνής του λαού κεκραγότων είπε προς Μωυσήν: φωνή πολέμου εν τη παρεμβολή.Και λέγει: ουκ εστί φωνή εξαρχόντων κατ΄ισχύν ουδέ φωνή εξαρχόντων τροπής, αλλά φωνή εξαρχόντων οίνου εγώ ακούω.Και ηνίκα ήγγιζε τη παρεμβολή,ορά τον μόσχον και τους χορούς» (Εξ. 32.17.19). Ας δούμε όσο πιο παραστατικά γίνεται τι μας λέει με αυτήν την εικόνα.

XXV.Η ύπαρξή μας άλλοτε είναι ήρεμη, άλλοτε είναι αντικείμενο ορμών ή, όπως θα τις λέγαμε,ακαίρων εκρήξεων. Η ηρεμία εκφράζει βαθειά ειρήνη, ενώ τα αντίθετα είναι αμείλικτος πόλεμος.Η προσωπική εμπειρία είναι αψευδής μάρτυρας των παραπάνω.Ακούγοντας την βοή τουπ λήθους λέει προς τον παρατηρητή που επισκοπεί με σκεπτικισμό τα γεγονότα: «ακούγεται πολεμική βοή στο στρατόπεδο». Για όσο διάστημα δεν ξεσπούσαν μέσα μας οι ακαταλόγιστες ορμές, ο νούς ήταν πιο σταθερός.Οταν άρχισε να ακούγεται η πολυφωνία και οι ποικίλοι ήχοι στο πεδίο της ψυχής,ανακαλώντας τα παθη και ξεσηκώνοντάς τα, γέννησαν εμφύλιο πόλεμο. Φυσικά, ο πόλεμος ακούγεται στο στρατόπεδο.Που αλλού υπάρχουν έριδες,φιλονικίες, όλα τα έργα του ακατάσχετου πολέμου, εκτός από το ίδιο το σώμα, το οποίο αλληγορικά απόκαλεό «στρατόπεδο»; Αυτό το στρατόπεδο συνήθως εγκαταλείπει ο Νούς όταν, γεμάτος από την οσιότητα βρίσκεται σε επαφή με το Υπέρτατο Ον και μπορεί να δεί τις έννοιες που δεν έχουν σωματική υπόσταση. «Λαβών Μωυσής την εαυτού σκηνήν, έπηξεν έξω της παρεμβολής» (Εξ. 33.7) και όχι κοντά, αλλά πολύ μακριά , «μακράν από της παρεμβολής» .Με αυτά υπονοεί ότι ο Σοφός μετακομίζει και μεταφέρεται από τον πόλεμο προς την ειρήνη και από το φθαρτό και συγχυσμένο στρατόπεδο προς την απόλεμη και ειρηνική θεία ζωή των λογικών και ευτυχισμένων ψυχών.

XXVI.Κάπου αλλού σημειώνει: «επειδάν εξέλθω την πόλιν, εκπετάσω τας χείρας προς τον κύριον,και αι φωναί παύσωνται» (Εξ. 9.29). Μη θεωρήσεις ότι αυτός που μιλάει είναι άνθρωπος, ο συνδυασμός ψυχής και σώματος,ή η διαπλοκή τους ή το κράμα τους. Είναι ο Νούς, ο πιο ειλικρινής και καθαρός, που εμπεριέχεται μέσα στην πόλη του σώματος  και του θνητού βίου, έχει πιαστεί μέσα της και σαν φυλακισμένος σε δεσμωτήριο δεν έχει μήτε ανάσα ελεύθερου αέρα,καθώς ομολογεί παντού. Β γαίνοντας από την πόλη,καθώς κάνουν οι φυλακισμένοι με τα χέρια και τα πόδια τους, αυτός απδεσμεύει την Σκέψη του και χρησιμοποιεί τις ελεύθερες και δραστικές του δυνάμεις  ώστε να συγκρατηθούν οι επεμβάσεις των παθών.Πόσο έντονες είναι οι αναφωνήσεις της ηδονής, όταν θέλει να προστάξει αυτό που θέλει! Η φωνή της επιθυμ ίας είναι συνεχής, απειλεί με άγριες φωνές αυτούς που δεν την υπηρετούν! Η  ομήγυρη των παθών, πόσο έντονο  και σύνθετο ήχο βγάζει! Αλλά ακόμη και μυριάδες στόματα και γλώσσες αν ουρλιάξουν, κατά τον ποιητή,δεν μπορούν να μπερδέψουν την ακοή του Σοφού,επειδή αυτός έχει περάσει έξω και δεν κατοικεί πλέον στην ίδια πόλη όπως εκείνοι.

XXVII. Όταν αυτός που έζησε την εμπειρία ομολογεί ότι όλες οι φωνές που΄ακουσε στο στρατόπεδο του σώματός του είναι φωνές πολέμου, και ότι η ηρεμία, η τόσο προσφιλής στην ειρήνη έχει οδηγηθεί έξω από αυτό,έχει την συμφωνία του Ιερού Λο΄γου. Επειδή δεν λέει ότι δεν πρόκειται για κραυγή πολέμου, αλλά πρόκειται για ήχο που βγαίνει από έν πλήθος που παραληρεί μετά από οινοποσία, κι όχι από κραυγές νικητών και νικημένων, όπως πολλοί νομίζουν. Η έκφραση «δεν είναι βοη που βγαίνει από νικητές που επικράτησαν» σημαίνει «από νικητές πολέμου»: η επικράτηση είναι η αιτία της νίκης. Ετσι, ο σοφός Αβραάμ, μετά τη νίκη του πάνω σε εννέα βασιλιάδες, δηλαδή στα τέσσερα πάθη και στιςπ έντε αισθήσεις,που κινούνταν ενάντια στην φύση,ψάλλει τον ύμνο της ευχαριστίας με αυτά τα λόγια: «εκτενώ την χείρα μου προς τον θεόν το ύψιστον, ος έκτισε τον ουρανόν και την γήν,ει από σπαρτίου έως σφαιρωτήρος  υποδήματος λήψομαι από πάντων των σών» (Γεν. 14.22-23). Δείχνει, καθώς νομίζω, το σύνολο της Δημιουργίας, ουρανό, γή, νερό ,πνεύμα, ζώα και φυτά. Στον καθένα από αυτά, εκείνος που ευθύνεται για τις δυνάμεις της ψυχής του,απλώνει τα χερια προς τον θεό και ελπιζοντας μόνον από αυτόν να λάβει ωφέλεια, θα μπορούσε να πεί σωστά; «Δεν παίρνω τίποτε από τα δημιοτιουργήματά σου.Μήτε το φώς της μέρας από τον ήλιο, μήτε το φέγγος της νύχτας από την Σελήνη και τα΄άστέρια, μήτε βροχές από τον αέρα και τα νέφη,μήτε από το νερό και την γή, να πίνω και να τρώω.Δεν βλέπω με τα μάτια,δεν ακούβ με τα άφτιά,δεν μυρίζω με τα ρουθούνια, δεν γεύομαι από το στόμα,δεν μιλάω με τη γλώσσα,μήτε με τα χέρια παίρνω και δίνω.Δεν έρχομαι και δεν φεύγω μ ε τα πόδια μου, μήτε ανασαίνω από τα πνευμόνια,δεν χωνεύω με τα ήπατα,΄μητε τα άλλα σπάγχνα μου λειτουργούν.Δεν παίρνω τη σοδειά του χρόνου από δέντρα και σπαρτά, αλλά όλα τα παίρνω από τις δυνάμεις του Μόνου Σοφού που τις χαρίζει απλόχερα στους πάντες και ωφελώντας τα πάντα μέσα από αυτές.».

XVIII. Αυτός που έχει  το Οραμα του Οντος,γνωρίζει την Αιτία του Παντός και τιμά τα πράγματα που εκείνος προκαλεί σε δεύτερη μοίρα μετά από Εκείνον.Δεν χρησιμοποιεί κολακείες: η γνώση είναι αρκετή. Αυτή η ομολογία είναι απόλυτα δίκαιη. Από εσάς δεν παίρνω τίποτε.Θα πάρω από τον Θεό, που του ανήκουν τα πάντα. Ισως πάρω μέσα από σας αφού είστε οργανα που υπηρετούν τις αθάνατες Χάρες του. Αλλά ο άνθρωπος χωρίς σωστή σκέψη, με τυφλή την Διάνοια, μέσα από την οποία είναι μόνον δυνατο να κατανοήσουμε το Ον, τον μέν Ον δεν είδε ποτέ του,ενώ βλέπει μόνον  τα  υλικά πράγματα  του κόσμου,όπως τα προσλαμβάνει με τις αισθήσεις του και πιστεύει ότι τούτα είναι οι αιτίες του παντός . Γι άυτό υπάρχουν. Κι έτσι άρχισε να σμιλεύει θεούς και να γεμίζει την οικουμένη με αγάλματα και ξόανα και άμέτρητες φιγούρες κατασκευασμένες με ποικίλα υλικά,και να μαζεύει επαίνους και έπαθλα, δημόσια και ιδιωτικά, προς ζωγράφους και γλύπτες,αυτούς που ο Νομοθέτης εξόρισε από την Πολιτεία του. Σκόπευε να δημιουργήσει ευσέβεια και έπλασε ασέβεια. Ο πολυθεϊσμός γεννάει τον αθεϊσμό στις ψυχές των ανόητων, ενώ αυτοίπ ου θεοποιούν τα ανθρώπινα δεν τιμούν τον Θεό.Δεν θα τους έφτανε να πλάσουν καλλιτεχνικά τον ήλιο και την σελήνη,κι αν ήθελαν, θα έκαναν καλλιτεχνημα την ίδια τη γή  ολόκληρη και τους ωκεανούς.Αλλά εδώ ήδη προσέφεραν τιμές αντάξιες του Θεου σε άλογα ζώα και φυτά. Ο Αβραάμ, επιτιμώντας ακριβώς τέτοιους ανθρώπους, έψαλλε τον ευχαριστήριο ύμνο του.

XXIX. Το ίδιο συμβαίνει με τον ύμνο του Μωυσή.Εϊδε τον βασιλιά της Αιγύπτου,με το φαντασμένο μυαλό και τα εξακόσια άρματά του,που είναι οι έξη κινήσεις του ανθρωπίνου σώματος, διατεταγμένα κατά την θέληση των ηνιόχων τους,οι οποιοι, παρ΄όλο που κανένα ζωντανό πλάσμα δεν μπορεί να είναι σταθερό,νόμιζαν σωστό να συμπεράνουν ότι ήταν σταθερά συναρμοσμένα όλα και σε επιδέχονταν καμία μεταβολή.Βλεπει ότι ο νούς  υποφέρει από τιμωρία που οφείλεται στην ασέβειά του ενώ ο Ασκητής Νούς, διέφυγε την επίθεση των εχθρών και διασώθηκε κατά κράτος απροσδόκητα.Ετσι, υμνεί τον Θεό, τον δίκαιο και τον αληθινό χειριστή των γεγονότων ,και ο ύμνος του είναι ο πιο κατάλληλος και σχετικός με την περίπτωση. ‘ «Ιππον και αναβάτην ρίψας εις την θάλασσαν» (Εξ. 15.1) δηλαδή εξαφάνισε το μυαλό που κάλπαζε πάνω στις παράλογες ορμές του πάθους,σε ένα τετράποδο αφηνιασμένο. Ετσι ο Θεός υπήρξε βοηθός και υπερασπιστής της ενορατικης ψυχής,και την οδήγησε στην απόλυτη σωτηρία.

Ο ίδιος κανοναρχεί και τον ύμνο στο φρέαρ,και το θέμα του τώρα δεν είναι μόνον  η κατάλυση των παθών, αλλά και η ανίκητη δύναμη  που μπορεί να προκαλέσει το πιο πολύτιμο απόκτημα, η Σοφία,που εκφράζει το σύμβολο του Φρέατος.Είναι κι αυτή βαθιά και όχι ρηχή, βγάζει γλυκό νάμα καλοκαγαθίας προς τις ψυχές που διψούν, αναγκαίο και ταυτόχρονα υπεροχο ποτό. Κανένας απλός ανθρωπος χωρίς παιδεία δεν επιτρέπεται να σκάψει γι΄αυτό το πηγάδι,αλλά μόνον βασιλείς, γι΄αυτό και λέει «ελατομησαν αυτό βασιλείς»( Αρ. 21, 16.18) Μόνον μεγάλοι ηγέτες μπορούν να αναζητήσουν και να χρησιμοποιήσουν την Σοφία, όχι ηγέτες που έχουν υποτάξει γή και θάλασσα στα όπλα τους, αλλά ηγέτες που μέσα από τις δυνάμεις της ψυχής έχουν κατακτήσει την πολυποίκιλη και μικτή πλειοψηφία που την περιστοιχίζει.

XXX. Αυτοί οι ηγέτες, έχουν οπαδούς και ακολουθητές αυτούς που λένε: «οι παίδες σου ειλήφασι το κεφάλαιον των ανδρών των πολεμιστών  των μεθ΄ημών,ου διαπεφώνηκεν απ άυτών ουδε εις.Προαγηχόαμεν το δώρον κυρίω ανήρ, ό εύρεν» ( Αρ. 31.49-50) Φαίνεται ότι και αυτοί τραγούδησαν ένα νικητήριο ασμα στον πόθο τους να περιστοιχίζονται από τέλειες δυνάμεις οι ηγέτες. Επειδή αναφέρουν ότι έχουν λάβει τον μεγαλύτερο αριθμό των διαφόρων εκδοχών του θάρρους, που συμπληρώνει το σύνολο. Αυτοί είναι φυσικοί μαχητές, που βάδισαν να πολεμήσουν δυό τάγματα του εχθρου,το ένα κυριαρχημένο από την δειλία, που είναι τόσο δύσκολο να θεραπευτεί, το άλλο κυριαρχημένο από έξαλλη τόλμη. Και τα δύο δεν διέθεταν καμία σωστή εκτίμηση. Και πολύ σωστά λέγεται ότι «κανένας δεν διαφώνησε», δηλαδή όλοι  είχαν το σωστό και έντονο θάρρος. Όπως η λύρα, ή άλλο όργανο είναι εκτός αρμονίας ακόμη κι αν μια νότα είναι παράφωνη,αλλά σε πλήρη αρμονία όταν με ένα άρπισμα ταυτόχρονο όλα συνηχούν στην ίδια μελωδία,με τον ίδιο τρόπο και το όργανο της ψυχής είναι παράτονο όταν από υπερμετρο θάρρος στριγγλίζει στις ψηλές νότες, ή από δειλία πάνω από την συνηθισμένη, κατεβαίνει σε βαρείς τόνους και χάνεται. Απεναντίας, είναι αρμονικό όταν όλο οι τόνοι της ανδρείας και των άλλων αξιών, σωστά πλεγμένοι όλοι, δίνουν μια ευάρμοστη μελωδία. Μεγάλη απόδειξη για το ευάρμοστο και αρμονικό του μέλους είναι οι στίχοι  που προσφέρονται ως δώρα στον κύριο.Δηλαδή ότι θέλουν να Τον τιμήσουν επειδή δικά του δώρα είναι τα πάντα, όπως ομολογούν σαφέστατα. Λέει ο στίχος φυσικά: «αυτό που βρήκε άνθρωπος, αυτό παρέχει ως δώρο». Ο καθένας μας, μόλις γεννιέται, ανακαλύπτει μεγάλο δώρο του Θεού, ολόκληρον τον κόσμο,που εκείνος χάρισε στον εαυτό του και στα άριστα πλάσματά του.

XXXI. Υπάρχουν επιμέρους και ειδικά δώρα που αρμόζει στον Θεό να δίνει και ο άνθρωπος να δέχεται.Αυτές είναι οι Αξίες και οι ενέργειες που βγαίνουν από αυτές. Η ανακάλυψή τους από εμάς,πρέπει να πούμε ότι είναι ανεξάρτητη από τον Χρόνο, εξαιτίας της ασυνήθιστης ταχύτητας με την οποία ο Πλάστης διαθέτει τα δώρα του προς γενική έκπληξη κα θαυμασμό όλων, ακόμη και αυτών που δεν βρίσκουν τίποτε μεγάλο σε τέτοια ζητήματα. Γι΄αυτό και ο Ισαάκ ρωτάει «τι τούτο  ο ταχύ εύρες, ώ τέκνον;» θαυμάζοντας την ταχύτητα της  ανεύρεσης. Και ο ευεργετημένος από τον Θεό αποκρίνεται: «ο παρέδωκεν κύριος ο Θεός» (Γεν. 27.20). Οι αποδόσεις και οι οδηγίες εκτελούνται αργά στυς ανθρώπους και είναι ταχύτατες από τον θεό, φτάνοντας να ξεπεράσουν και την πιο γρήγορη κίνηση του χρόνου.Aυτοί που περιγράφονται παραπάνω, είναι εκείνοι που εκτελούν τον ύμνο της δύναμης και της υπεροχής,οι επικεφαλής του χορού που ψάλλει τον ύμνο της νίκης και της ευχαριστίας. Απεναντίας, αυτοί που υμνούν την ήττα και την αδυναμία,επικεφαλής του ομίλου που σφαδάζει και θρηνεί την ήττα, είναι άλλου χαρακτήρα,ανθρωποι που πρέπει να τους λυπάται παρά να τους κακίζει,όπως οι ανάπηροι εκ φύσεως άνθρωποι, που  η δυστυχία της πάθησής τους τους εμποδίζει να είναι υγιείς.

Μερικοί πάντως αποτυγχάνουν όχι άθελά τους, μήτε επειδή τα νεύρα της ψυχής τους είναι πιο αδύναμα ή επειδή αντιμετώπισαν δύναμη αντιπάλων πολύ πιο δυνατών και ηττήθηκαν, αλλά επειδή μιμήθηκαν αυτούς που σκλαβώνονται με την θέλησή τους και  εκούσια δεσμέυονται από κακά αφεντικά, ενώ είναι ελεύθεροι.Κι επειδή επειδή γεννήθηκαν ελεύθεροι, δεν μπορούν να πουληθούν, έχουν αγοράσει (παράξενη αντίθεση) και επιλέξει τους αφέντες τους. Βρίσκονται στο ίδιο στάδιο με αυτούς που εμφανίζονται έκδοτοι στο συνεχές πιοτό ,κι είναι συνεχώς μεθυσμένοι, επειδή κι αυτοί επιλέγουν το παθος τους, δεν τους βιάζει κανένας.Με αυτόν τον τρόπο, με πλήρη επίγνωση, αυτοί οι άνθρωποι εξαφανίζουν την νηφαλιότητα από την ψυχή τους και διαλέγουν στη θέση της την τρέλα. Η Γραφή λέει «ακούω βοή μεθυσμένων» δηλαδή όχι ανθρώπων που πάσχουν από ακούσια μανία, αλλά είναι φρενοβλαβείς από ηθελημένη βακχεία.

XXXII. Κι ο καθένας που πλησιάζει στο στρατόπεδο «βλέπει τον μόσχο και τους χορούς» καθώς ο ίδιος ο Μωυσής τους είδε.Ολοι εμείς που βρισκόμαστε στο στρατόπεδο του σώματος, με την ελεύθερη βούλησή μας,είμαστε μέσα στην ματαιοδοξία και ανάμεσα σε ματαιόδοξες ομάδες. Ενώ αυτοί που θέλουν να βλέπουν το Οραμα και τα πράγματα που δεν έχουν ύλη, είναι ασκητές της απλότητας και έτσι συνηθίζουν να κατοικούν μακριά από το σώμα.

Να προσεύχεσαι στον Θεό να μη γίνεις ποτέ ο επικεφαλής εκτελεστής του ύμνου στο κρασί, δηλαδή ποτέ να μη πάρεις εκούσια τον δρόμο που οδηγεί στην αμορφωσια και στην αφροσύνη. Λέω εκούσια, επειδή τα ακούσια παραστρατήματα είναι μισές αμαρτίες και σαφώς ελαφρότερα,επειδή δεν βαρύνονται από τον αμείλκτο έλεγχο της συνείδησης.Αν οι προσευχές σου εισακουστούν, δεν θα μείνεις απλός πολίτης, αλλά θα αποκτήσεις την μεγαλύτερη από τις ηγεσίες, τηνΙερωσύνη.

Μόνον οι ιερείς και οι υπηρέτες του Θεού , σχεδόν μόνο αυτοί, έχουν προορισμό να προσφέρουν τις θυσίες τους νηφάλιοι και με την σιγουριά της αντίληψής τους αποκρούουν τον πειρασμό του οίνου και το καθετί που προκαλεί παραφροσύνη. Διαβάζουμε: «κύριος τω Ααρών λέγων: οίνον και σίκερα ου πίεσθε σύ και οι υιοί σου μετά σε, ηνίκα αν εισπορεύησθε εις την σκηνήν του μαρτυρίου  ή προσπορεύησθε τω θυσιαστηρίω, και ου μην αποθανητε.Νόμιμον αιώνιον εις τας γενεάς υμών διαστείλαι ανά μέσον αγίων και βεβήλων και ανά μέσον καθαρών και ακαθάρτων» (Λευ. 10, 8-10). Ο Ααρών είναι ο ιερέας και το όνομά του σημαίνει «ορεινός». Γι΄αυτό και ο Νούς του βρίσκεται στα ύψη,και είναι υψηλόφρων, όχι επειδή περιέχει φουσκωμένο μέγεθος από σκέτο αέρα, εξαιτίας της μεγαλαυχίας, αλλά από το μέγεθος των Αξιών,που επιτρέπει στην Σκέψη να ανεβαίνει πέρα από τον ουρανό και δεν αφήνει τίποτε ταπεινό στο μυαλό. Με το να είναι τόσο μυαλωμένος,  δεν θα αφήσει ποτέ δυνατό κρασί ή άλλο ποτό  που φέρνει τρέλα να τον πλησιάσει. Επειδή πρέπει να μπαίνει στον Ναό σε μυστική  διαδικασία για να εκτελέσει τις αόρατες τελετές,ή να προσέλθει στον βωμό  για να προσφέρει θυσίες ευχαριστίας για ιδιωτικές και δημόσιες ανάγκες.Αυτά χρειάζονται  ηρεμία και υπερβολική προσοχή.

XXXIII. Αυτή η εντολή προκαλεί και στην διατύπωσή της τον θαυμασμό. Επειδή φαίνεται πώς οι άνθρωποι νηφάλιοι και στα συγκαλά τους προσεύχονται και τελετουργούν, ενώ  όταν προσέρχονται ,με σώμ και ψυχή, χαλαρά από την οινοποσία, γίνονται καταγέλαστοι. Ξέρουμε ότι όταν  οι δούλοι πλησιάζουν τους αφέντες τους ή τα παιδιά των αφεντικών τους, ή υπήκοοι τους ηγέτες τους, φροντίζουν πάρα πολύ να είναι νηφαλιοι , ώστε να μη λένε και να πράττουν όχι σωστά,για να μη τιμωρηθούν επειδή δεν σέβονται τις επιθυμίες τους ή για να μη γίνουν περίγελως των άλλων, που είναι και το πιο ήπιο που μπορεί να πάθουν.Αυτός που υπηρετεί τον Αρχοντα του Κόσμου δεν μπορεί να πέφτει σε πολυτελή διαβίωση,μιμούμενος τον βίο των ασώτων,αντί να περιορίζεται σε κανονικό φαγητό , ποτό και ύπνο που επιβάλει η ίδια η φύση. Δεν μπορεί να έχει τα μάτια του βαρειά από το κρασί,με το κεφάλι του πεσμένο και τον αυχένα σε κάμψη,με προβλήματα στο στομάχι του από την πολυφαγία,με ασταθές βήμα και να προσέρχεται στο αγίασμα και στον βωμό για να κάνει θυσίες. Μήτε την ιερή φωτιά δεν πρέπει να βλέπει από μακριά ένας τέτοιος ιερέας.

Αν τώρα θεωρήσουμε ότι με τους όρους «κιβωτός», και «θυσιαστήριο» δεν κρύβονται τα αρχιτεκτονήματα που είναι καμωμένα από φθαρτή ύλη, αλλά τα αόρατα και νοητά σύμβολά τους,που αποτελούν τα πρότυπα για τις εικόνες που συλλαμβάνουν οι αισθήσεις μας, θα θαυμάσει την διήγηση. Ο Δημιουργός έπλασε τόσο το πρότυπο, όσο και το αντίγραφο.Επλασε λοιπόν και την Αρετή. Κατασκεύασε την αρχέτυπη μορφή της και την σφράγισε με μια εικόνα που είναι πανομοιότυπό της.Η αρχέτυπη σφραγίδα είναι μια άυλη ιδέα, ενώ η εικόνα που χαράχτηκε είναι κάτι άλλο,ένα υλικό σώμα που το προσλαμβάνουν οι αισθήσεις,αλλα εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να έρθει σε συνάφεια μαζί τους. Σα να λέει κάποιος ότι στα βάθη του Ατλαντικού υπάρχει ξυλεία κατάλληλη για καύσιμο, αλλά ποτέ δεν θα καεί, αφού μεσολαβεί το νερό του ωκεανού.

XXXIV. Ας θεωρήσουμε λοιπόν «ιδέες» την κιβωτό και τον Βωμό,την Κιβωτό  ως ιδέα της άυλης Αρετής, τον Βωμό, ως σύμβολο της αισθητής εικόνας.Και για τον βωμό, είναι εύκολο να καταλάβουμε την μεταφορά: είναι χτισμένος στην ύπαιθρο,η φωτιά που καίει επάνω του δεν σβήνει ποτέ κι έτσι, νύχτα και μέρα φεγγοβολά η λάμψη της.Αλλά η Κιβωτός  και ό,τι περιέχει δεν είναι ορατή, όχι μόνον επειδή βρίσκεται μέσα, στην καρδιά του Ιερού Κτίσματος, αλλά και επειδή όποιος την αγγίξει, ή τολμήσει να την κοιτάξει τιμωρείται με θάνατο σύμφωνα με τον Νόμο,και μάλιστα χωρίς άλλες διαδικασίες. Η μόνη εξαίρεση αφορά αυτόν που είναι ελεύθερος από κάθε πάθος,που δεν ξοδεύεται σε μικρές ή μεγάλες αμαρτίες, αλλά είναι ολοκληρωμένος και τέλειος και άψογος από κάθε άποψη.Σε αυτόν επιτρέπεται να εισέλθει μία φορά τον χρόνο και να δεί αυτά που παραμενουν αθέατα στους άλλους. Μόνον γι΄αυτόν υπαρχει  ο ιπτάμενος και ουράνιος Ερωτας  των αύλων και αφθάρτων Αξιών. Κι όταν η Ιδέα τον αγγίξει,ακολουθεί το αρχέτυπο που δημιουργεί την εικόνα των επιμέρους Αξιών,εκστατικός μπροστά στο θεοπρεπές της κάλλος, ή όταν πλησιάζει κάποια Αξία που έχει διαμορφωμενη την εικόνα της,επανέρχεται η μνήμη της Παιδείαςκαι της Γνώσης, σε βάρος της αμάθειας και της αμορφωσιάς.

Κι έτσι,δηλώνει: «Κρασί και δυνατά δεν πρέπει να πίνετε,σύ και τα παιδιά σου,όταν εισέρχεσθε στην σκηνή του Μαρτυρίου ή πλησιάζετε στον Βωμό». Με αυτές τις λέξεις δεν διατυπώνεται απαγόρευση αλλά μάλλον γνώμη.Αν υπη΄ρχε απαγόρευση, η διατύπωση θα ήταν: «Όταν ιερουργείτε, μη πίνετε κρασί». Γνώμη εκφράζει το «δεν πρέπει να πίνετε». Επειδή είναι αδιανόητο για κάποιον που η σπουδή του και η λειτουργία του βρίσκεται μέσα στις γενικές και ειδικές Αξίες, να είναι αμόρφωτος,που είναι το αίτιο της μέθης και των συμπτωμάτων της.

Την Κιβωτό της Διαθήκης τώρα, συχνά την αποκαλεί «σκηνή  Μαρτυρίου», είτε επειδή ο Θεός, που ποτέ δεν ψεύδεται δίνει την μαρτυρία του υπερ της Αρετής, μαρτυρία που είναι πολύ καλό και ωφέλιμο να ακούμε, ή επειδή η Αρετή εμφυτεύει σταθερότητα στις ψυχές των ανθρώπων, ξηλώνοντας με σταθερό χέρι τις σκέψεις που είναι γεμάτες αμφιβολία και ασάφεια, κι΄ετσι συμβάλει στην αποκάλυψη της αληθειας, όπως γίνεται σε ένα δικαστήριο.

XXXV. Λέει επίσης αυτός που θυσιαζει νηφάλιος, δεν θα πεθάνει. Η αμορφωσιά φέρνει τον θάνατο, ,ενώ η Παιδεία την αθανασία. Όπως στα σώματά μας, η ασθένεια φέρνει την διάλυση, ενώ η υγεία την σωτηρία,με τον ίδι οτρόπο στις ψυχές το σωτήριο είναι η Φρόνηση (που είναι η Υγεία της διάνοιας) ενώ το φθοροποιό στοιχείο η Αφροσύνη που είναι μια ανίατη ασθένεια.

Αυτός είναι ένας «αιώνιος νόμος» ,όπως τον λέει, και κυριολεκτεί. Θεωρεί ότι υπάρχει ένας αιωνιος Νόμος χαραγμένος  στην φύση του Σύμπαντος  που καταγράφει την αλήθεια: η Παιδεία προσφέρει υγεία και ασφάλεια, η Αμορφωσιά φέρνει ασθένεια και παρακμή. Υπάρχει και άλλη ερμηνεία: ένα Δόγμα που είναι νόμος, αποτελεί στην πραγματικότητα αιώνιο απόκτημα,επειδή και ο Ορθός λόγος, νόμος κι αυτός, είναι αιώνιος. Ισχύει και το αντίθετο: το παράνομο είναι εφήμερο, διαλυεται από μόνο του , κι αυτό το παραδέχονται οι διανοητές.

Είναι επίσης καθήκον του νόμου και της παιδείας να «αντιδιαστέλλουν» τα ιερά από τα ανίερα και τα ακάθαρτα από τα καθαρά,επειδή  ο τρόπος της ανομίας και της αμορφωσιάς  είναι να συγχέουν και να μπερδεύουν τα παντα, κι έτσι υποτάσσουν στην ίδια μοίρα ζητήματα που αντιμάχονται μεταξύ τους.

XXXVI.Γι΄αυτό και ο Σαμουήλ, ο μεγαλύτερος από τους βασιλιάδες και τους προφήτες,λένε οι Γραφές «οίνον και μέθυσμα αχρι τελευτής ου πίεται» (Σαμ. 1.11). Η θέση του βρίσκεται στην παράταξη του Ιερού στρατού και δεν θα τη εγκαταλείψει ποτέ  χάρη στην πρόνοια του μεγάλου ηγέτη. Πιθανόν να υπηρχε συγκεκριμένος άνθρωπος με το όνομα Σαμουηλ.Αλλά εμείς χρησιμοπιούμε την ύπαρξή του όχι ως ζώσα ύπαρξη από ψυχή και σώμα,αλλά ως διάνοια που χαίρεται να υπηρετεί και να λατρεύει τον Θεό και μόνο.Το όνομά του σημαίνει «ταγμένος με τον Θεό» επειδή θεωρεί ότι όλες οι πράξεις που βασίζονται σε εσφαλμένες απόψεις οδηγούν σε σοβαρή αταξία.

Η μητέρα του Σαμουήλ λεγόταν Αννα που σημαίνει «Χάρη». Χωρίς την Χάρη, όντως, είναι αδύνατον να διαφύγει κάποιος από την θνητότητα ή να μείνει αιώνια με τους αθάνατους.Οταν η  Χάρη γεμίζει την ψυχή,η ψυχή αγάλλεται και γελά και χορεύει.Επειδή είναι σε καθεστώς έμπνευσης και έκστασης, πολλοί ανίδεοι θα έλεγαν ότι είναι μεθυσμένη  τρελή και εκτός εαυτής. Γι΄αυτό και ένα παιδάριο,και δεν εννοείται εδώ ένα μικρό παιδί, αλλά  από κάποιον του οποίου η ηλικία ρέπει προς την αναρχία και την χλεύη του αγαθού «έως πότε μεθυσθήση; Περιελού τον οίνονο σου» (Σαμ. 1.14). Επειδή με την Θεϊκή έκσταση ,δεν είναι μόνον η ψυχή του ανθρώπου που θέλει να ανυψώνεται και να βρίσκεται σε έκσταση,αλλα και το ίδιο το σώμα  είναι ζωντανό και πυρωμένο από την χαρά που ξεχειλίζει και βγαίνει στην εξωτερική μορφή του ανθρώπου.Από αυτό το γεγονός, πολλοί ανόητοι  εξαπατήθηκαν και θεωρούσαν τους νηφάλιους ως μεθυσμένους.

Βέβαια, κατά κάποιον τρόπο, οι νηφάλιοι αυτού του είδους είναι σαν μεθυσμένοι, επειδή όλα τα αγαθά περιέχονται στο δυνατό ποτό που πίνουν,και δέχονται το κύπελλο των προπόσεων από την τέλεια Αρετή.Απεναντίας, αυτοί που πίνουν στην πραγματικότητα κρασί,ζούνε χωρίς φρόνηση   συνεχώς και δεν έχουν καμία επίγευσή της , καθώς την στερούνται και πεινάνε γι΄αυτό.Γι΄αυτό και εκείνη απαντά εύλογα στον ταραχοποιό που νομίζει ότι μπορεί να περιγελάσει την σεμνή και αυστηρή ζωή της. Κύριε, του λέει «γυνή η σκληρά ημέρα εγω ειμί, και οίνον και μέθυσμα ου πέπτωκα, και εκχεώ την ψυχήν μου ενώπιον κυρίου» (Σαμ. 1.15). Τεράστια είναι η παρρησία της ψυχής που καλύπτεται από τα δώρα της Χάρης του Θεού. Πρώτα αποκάλεσε τον εαυτό της «δύσκολη μέρα» προς το παιδάκι που ήθελε να την κοροϊδέψει, επειδή τόσο σε αυτό όσο και στους ομοίους του, ο δρόμος προς την Αρετή φαντάζει τραχύς, δύσβατος και επικίνδυνος,καθώς ένας αρχαίος μαρτυρεί στους στίχους:

[Ησίοδος,287,289-292]

από τον Κάκτο

XXXVII. Δεύτερον, δηλώνει ότι ότι δεν έχει αγγίξει κρασί ή άλλο ποτό,και υπερηφανεύεται ότι ολόκληρη η ζωή της πέρασε σε νηφαλιότητα.Σωστά, επειδή είναι μεγάλο και θαυμαστό έργο να ακολουθείς τον ορθό Λόγο, την ελευθερία ,την καθαρότητα στην οποία δεν χωράει κανένα πάθος.Ως αποτέλεσμα, τα μυαλό που έχει πιεί όλα αυτά τα αγαθά,γίνεται ολόκληρο μια σπονδή που προσφέρεται στον Θεό.Τι άλλο σημαίνει η έκφραση «διαχέω την ψυχή μου μπροστά στον Κύριο;» Σημαίνει «την αφιερώνω ολόκληρη σε Αυτόν,χάνω όλα τα δεσμά που την έζωναν,δηλαδή τους κενούς στόχους και τους πόθους της θνητής ζωής.Στέλνω την Ψυχή μου εκτός, την εκτείνω και την διαχέω ΄ώστε να αγγίξει τα όρια του Παντός  και να αφοσιωθεί στο πιο όμορφο και ένδοξο Οραμα- το Οραμα του Αγέννητου Οντος. Η ομάδα των νηφάλιων λοιπόν έχουν θέσει την Παιδεία επικεφαλης τους,ενώ η ομάδα των μεθυσμένων κυριαρχείται από την Αμορφωσιά.

XXXVIII. Είδαμε ότι το μεθύσι δεν προκαλεί μόνον ακατάσχετη πολυλογία και ανοησία που προκαλείται από την αμορφωσιά,αλλά και απόλυτη αναισθησία. Αυτήν ,στο σώμα την δημιουργεί το κρασί,ενώ στην ψυχή η άγνοια πραγμάτων που κανονικά θα έπρεπε να είναι γνωστά. Θα μνημονεύσω τώρα μερικά στοιχεία για την άγνοια, τα απαραίτητα.Αυτό που αποκαλούμε Αγνοια, είναι πάθος της ψυχής.Με τι άλλο  να παρομοιάσουμε αυτό το πάθος στο σώμα, παρά με τον ακρωτηριασμό των αισθήσεων;Αυτοί που έχασαν το φώς τους ή την ακοή τους δεν μπορούν να δούν και να ακούσουν,δεν έχουν αίσθηση του φωτός και του σκότους,που από μόνη της κάνει την ζωή θελκτική.Περιτριγυρίζονται από μόνιμο σκοτάδι και νύχτα, κουφοί μπροστά σε όλα τα μικρά και τα μεγάλα.Αυτά τα άτομα,στην καθημερινή ζωή, τα αποκαλεί «αδύνατα».Ακόμη κι αν όλες οι  δυνάμεις του σώματος είναι ακμαίες και ρωμαλέες, εάν βλαβούν από την αναπηρία των ματιών και των αφτιών,καταρρέουν  και μάλιστα απόλυτα, σε βαθμό που δεν είναι επανορθώσιμος. Παρόμοια επίπτωση στην ψυχή έχει η άγνοια που καταστρέφει την δυνατότητα να δείς και να ακούσεις,μη επιτρέποντας στο Φώς και στον Λόγο να εισέλθουν, το μεν για να δείξει, ο δε για να διδάξει.Μετατρέπει την περικαλλή ψυχή σε βουβή πέτρα, σκορπίζοντας βαθύ σκοτάδι και αφωνία.

XXXIX. Η Γνώση, το αντίθετο της Αγνοιας,μπορούν να θεωρηθούν ως τα μάτια και τα αφτια της Ψυχής.Προσηλώνει την προσοχή του νού,στα λεγόμενα,επισκοπεί τα όντα, δεν αφήνει τίποτε να μη΄δεί και ακούσει, κι΄οσα είναι αξια λόγου από αυτά που ακούει και βλέπει,τα ερευνά και τα παρατηρεί.Ακόμη κι αν πρέπει να ταξιδέψει,σε στεριά και θάλασσα, το κάνει έως τα πέρατα της γης και του ωκεανού, για να δεί κάτι παραπάνω ή να ακούσει κάτι νέο. Τίποτε δεν είναι τόσο ενεργητικό από το πάθος της Γνώσης.Απεχθάνεται τον ύπνο και λατρεύει τη εγρήγορση.Υψώνεται, στεριώνει, καλλιεργεί το μυαλό πάντα και παντού,του αυξάνει την εμβέλεια προς κάθε κατεύθυνση ,κάνοντάς το κατάλληλο να εισακούει,εγκαθιστώντας μια άσβεστη δίψα για μάθηση.

Η Γνώση παρέχει την ματιά το το άκουσμα που κάνουν κατορθωτά τα επιτεύγματα. Αυτός που βλέπει και ακούει με την ηθική έννοια, ξέρει τι είναι καλό γι΄αυτόν, και επιλέγοντας ή απορρίπτοντας το ένα ή το άλλο, ωφελείται.Η Αγνοια, προκαλεί χειρότερες επιπτώσεις στην ψυχή από τον σωματικό ακρωτηριασμό,και γίνεται αιτία για πολλά της σφάλματα.Δεν μπορεί να βοηθηθεί από την πρόβλεψη και την πρόγνωση των πραγμάτων.Μέσα στην μοναξιά της,απροστάτευτη και αφύλαχτη, είναι θήραμα των ανθρώπων και των γεγονότων. Ας μη πιούμε λοιπόν ποτέ τόσο πολύ ώστε να μειώσουμε τις αισθήσεις μας ώσπου να γίνουν ανενεργές,μήτε να αποξενωθούμε τόσο πολύ από την γνώση ώστε να επικρατήσει στην ψυχή μας η Αγνοια,με το μεγάλο και βαθύ της σκοτάδι.

XL Η Αγνοια αποτελείται από δύο είδη. Ένα  απλό,που είναι η απόλυτη αναισθησία, και ένα διπλό όταν δεν υφίσταται μόνον έλλειψη γνώσης, αλλά και η στρεβλή πεποίθηση για την σοφία που διαθέτει κάποιος  και νομίζει ότι ξέρει αυτά για τα οποία δεν έχει ιδέα.Το πρώτο είναι το μικρότερο κακό (είναι ελαφρότερο σφάλμα και μπορεί να γίνεται και ακούσια) ενώ το δεύτερο είναι πολύ μεγάλο κακό.Δημιουργεί μεγάλα προβλήματα και όχι ακούσια, αλλά από σκοπού. Αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι έφερε προβλήματα στον Λώτ.Ο Λώτ ήταν πατέρας μόνον θυγατέρων και δεν μπορούσε να θρέψει μέσα στην ψυχη του αρσενικό και τέλειο φυτό.Δυό κόρες είχε από την γυναίκα του που έγινε στήλη άλατος, και που πρέπει να της δώσουμε το όνομα «συνήθεια»,ένα όνομα ταιριαστό.Η Συνήθεια είναι εχθρική προς την Αλήθεια και όποτε κάποιος την φέρει κοντα της, διαμαρτύρεται και ανακαλεί τα πατρογονικά και παραμένει ανάμεσά τους σαν ένα άψυχο μνημείο.Η μεγαλύτερη από τις δύο κόρες θα εχει το όνομα «Συμβουλή» ενώ η νεότερη θα λέγεται «Συναίνεση». Η Συναίνεση ακολουθεί την Συμβουλή και κανένας που συναινεί δεν συνεχίζει να διαβουλεύεται.Ο νούς παίρνει την θέση του στην συνέλευση και απασχολεί τις θυγατέρες του. Με την Συμβουλή προχωρεί στην εξέταση και διερεύνηση κάθε ζητήματος.Με την νεότερη, την Συνάινεση,εύκολα συμφωνεί με κάθε εισήγηση,υποδεχόμενος φιλικά οτιδήποτε, όχι εχθρικό και αν είναι,αν είναι να του προσφερθούν κάποια δώρα, οσοδήποτε μικρά κι αν είναι.Σε κατάσταση νηφαλιότητας, ο νούς δεν τα ανέχεται αυτά,παρά μόνον αν είναι μεθυσμενος καιπειραγμένος από το κρασί.

XLI.Γι΄αυτό και η Γραφή λέει «επότισαν τον πατέρα οίνον» (Γεν. 19.33). Αυτή είναι η απόλυτη αναισθησία: να διανοείται ο νούς ότι μπορεί να σκέφτεται από μόνος του να συμβουλεύει τον ίδιο του τον εαυτό για τα ενδιαφέροντά του,ή να συναινεί με παρουσιάσεις κάθε είδους σα να ήταν απόλυτα πραγματικές ενώ η ανθρώπινη φύση είναι πάντοτε ανήμπορη είτε να βρεί το σαφές με την σκέψη, ή να επιλέξει μόνη της μεταξύ των αληθινών και συμφερόντων, και να αποδιώξει τα ψευδή και ασύμφορα.Το μεγάλο σκοτάδι που είναι ριγμένο στα όντα, στα σώματα και στα πράγματα, δεν επιτρέπει να δούμε την αληθινή φύση του καθενός. Ακόμη κι αν παρακινηθεί από περιέργεια ή φιλομάθεια και θελήσει να εγκύψει στο αντικείμενο,σκουντουφλάει σαν τον τυφλό μπροστά στα ζητήματα,πέφτει στα πόδια και χάνει την επαφή μαζί τους,  ή αν τα χέρια το κρατούν,απλώς δίνει ερμηνείες αβέβαιες που δεν περιέχουν αλήθεια. Η Παιδεία, με την δάδα στο χέρι,αν προηγείται του νού,ρίχνοντας το δικό της, ιδιαίτερο φώς για να διακρίνονται τα πράγματα, μπορεί να βλάψει περισσοτερο απ΄ότι να ωφελήσει.Το μικρό  φώς καλύπτεται από το βαθύ σκοτάδι,κι όταν σβηστεί, η δύναμη του φωτός δεν μετράει.

Αυτός που  καυχιέται για την ικανότητά του να διαβουλεύεται, ή κολακεύει τον εαυτό του ότι είναι σε θέση να επιλέγει το ένα και να απορρίπτει κατι άλλο, μπορεί να βρεί την αλήθεια στις ακόλουθες σκέψεις. Εάν πάντοτε τα ίδια πράγματα δημιουργούσαν την ίδια εντύπωση στο μυαλό χωρίς καμία μεταβολη,τότε ίσως θα ήταν αναγκαίο τα δύο κριτήρια που έχουμε ενσωματωμένα στην φύση μας, εννοώ τις αισθήσεις και τον νού,να τα θεωρούσαμε αδέκαστα και αψευδή, και να μη είχαμε προβληματισμό για κάποιο,αλλά ακόμη και στα πράγματα που αντιμετωπίζαμε πρώτη φορά,να εμπιστευόμασταν την κρίση τους και άλλα να δεχόμασταν, κι άλλα  όχι.Αλλά καθώς επηρεαζόμαστε από τα ίδια πράγματα με διαφορετικό τρόπο κατά περιόδους,δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για τίποτε,επειδή το κάθε πράγμα δεν είναι ακίνητο και σταθερό, αλλά παρουσιάζει πολλές μεταβολές,πολύτροπες και πολύμορφες.

XLII. Από τη στιγμή που η νοητική εικόνα ενός πράγματος είναι μεταβαλόμενη, το ίδιο θα συμβαίνει και με την εκτίμησή μας γι΄αυτό. Τα αίτια είναι πολλά. Πρώτον: υπάρχουν αναρίθμητες διαφορες στους οργανισμούς, διαφορές που δεν υπάρχουν μόνον  σε ένα ζήτημα, αλλά επεκτείνονται σχεδόν στα πάντα.Στην γέννησι και στην κατασκευή τους, στην τροφή και στην συμπεριφορά τους,στις επιλογές και στις απορρίψεις τους, στην αντίδραση των αισθητηρίων και στις κινήσεις τους, στις ιδιαιτερότητες που πηγάζουν από τους αναρίθμητους δρόμους από τους οποίους επηρεαζονται η ψυχή και το σώμα.Ας αφήσουμε για την ώρα τηνπ λευρά αυτών πουκ ρίνουν, κι άς δούμε μερικά από αυτά που κρίνονται.Οπως τον χαμαιλέοντα και τον πολύποδα.Ο πρώτος αλλάζει το χρώμα του και μοιάζει με το έδαφος όπου συνήθως  έρπει.Ο δεύτερος μοιάζει με τις πέτρες της θάλασσας όπου κατοικεί. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτή η δύναμη της αλλαγής χρώματος  τους δίνεται από την σωτήρια φύση  για να αποφευγουν το ενδεχόμενο της σύλληψης.Δεν βλέπουμε τον λαιμό του περιστεριού πώς αλλάζει τόσες χιλιάδες χρώματα με την επίδραση των ηλιακών ακτίνων;φοινικόχρωμο και γαλάζιο, ερυθρωπό και μολυβί,κίτρινο και κόκκινο και άλλα τόσα χρώματα κάθε είδους,που δεν είναι εύκολο μήτε τα ονόματά τους να θυμόμαστε.Λένε επίσης ότι στην χώρα που κατοικούν οι Γελώοι Σκύθες  συμβαίνει κάτι εξαιρετικό, σπάνιο μέν,αλλά πραγματικό.Υπάρχει ένα ζώο, ο τάρανδος, όχι μικρότερος σε μέγεθος από βόδι,που μοιάζει στο πρόσωπο με ελάφι.Λέγεται λοιπόν ότι αλλάζει το  χρώμα από το τρίχωμά του ανάλογα με τον τόπο που βόσκει, με τα δένδρα  ή με οτιδήποτε βρίσκεται κοντά του. Ετσι, από το όμοιο χρώμα, ξεφεύγει από τους κυνηγούς  και γι΄αυτό τον λόγο ,κι όχι λόγω της δύναμής του, είναι δύσκολο ναπ ιαστεί.Αυτά και παρόμοια φαινόμενα, είναι καθαρές αποδείξεις της δυσκολίας να κατανοήσουμε ακριβώς τα πράγματα.

XLIII.Δεύτερον: υπάρχουν διαφοροποιήσεις σε όλα τα όντα,αλλά και στους ίδιους τους ανθρώπους,διαφοροποιήσεις στα πάντα.Οχι μόνο οι εκτιμήσεις τους για διάφορα ζητήματα διαφέρουν μεταξύ τους σε διαφορετικό χρόνο, αλλά διαφορετικοί άνθρωποι εισπράττουν διαφορετικές εντυπώσεις από την ευχαρίστηση ή την απέχθεια προς διάφορα άλλα.Αυτό που δυσαρεστεί κάποιους, ευχαριστεί άλλους,και αντίστροφα, αυτό που κάποιοι δέχονται με ανοιχτές αγκάλες ,ως αποδεκτά και σύμφωνα με την φύση τους,άλλοι τα εξοστρακίζουν επειδή τα θεωρούν ξένα και εχθρικά απ΄αυτούς.Πoλλές φορές βρέθηκα σε θέατρο και είδα το αποτέλεσμα ενός τραγουδιού εκτελεσμένο από ηθοποιούς ή παιγμένο από μουσικούς. Μερικοί θεατές ήταν τόσο συνεπαρμένοι, ώστε στην έκστασή τους δεν μπορούσαν να συγκρατηθούν και  συνόδευαν κι αυτοί το τραγούδι με τη φωνή τους.Αλλοι ήταν τόσο ψυχροί, ώστε θα μπορούσε κάποιος να πεί ότι ήταν τόσο άψυχοι όσο και η κερκίδα που κάθονταν.Αλλοι πάλι ήταν τόσο εξοργισμένοι, ώστε μήτε το θέαμα δεν άντεχαν  και έφευγαν, και στο μεταξύ φεύγοντας έκλειναν με τις παλάμες τα αφτιά τους για να μη υπάρχει ίχνος ήχου μέσα τους,και δημιουργήσει αίσθηση δυσαρέσκειας και πόνου για τις ψυχές τους.

Αλλά γιατί τα λέω όλα αυτά; Ο καθένας μας αφ έαυτού, πολύ παράδοξα, υπόκειται σε πολυάριθμες αλλαγές και μεταβολές στο σώμα και στην ψυχή,επιλέγει κάποια στιγμή και απορρίπτει κάποια άλλη πράγματα που δεν αλλάζουν και διατηρούν την ίδια βασική δομή.Δεν αναπτύσσονται τα ίδιαι αισθήματα ενόσω υγιαίνουμε ή είμαστε άρρωστοι, ενόσω είμαστε ξύπνιοι ή κοιμόμαστε, ενόσω είμαστε νέοι ή γέροντες.Και οι άνθρωποι δέχονται διαφορετικά ερεθίσματα ,ανάλογα με το αν κινούνται ή στέκονται, αν έχουν θάρρος ή φοβούνται, αν λυπούνται ή χαίρονται,αν αγαπούν ή, αντιθέτως, μισουν.Γιατί να ενοχλώ λέγοντας κι άλλα;Ας πούμε κοντολογής ότι το σώμα και η ψυχή μας βρίσκεται σε κατάσταση κίνησης,φυσικής ή αφύσικης, που θεωρείται ενιαία και παράγει μια ασταμάτητη μεταβολή στις νοητικές εικόνες που μας εμφανίζονται και μας κάνουν θύματα αντιμαχομένων και αντικρουομένων ονείρων.

XLIV. Πάντως η αστάθεια των εντυπώσεων προκαλείται ιδιαίτερα από τις θέσεις και το περιβάλλον των πραγμάτων και από την απόστασή τους από τον παρατηρητή.Βλέπουμε ότι τα ψάρια στην θάλασσα, όταν πλέουν με τα πτερύγια ανοιγμένα, φαίνονται μεγαλύτερα απ΄όσο τα έπλασε η φύση,αλλά και τα κουπιά επίσης, όσο ευθύγραμμα κι αν είναι τα βλέπουμε τεθλασμένα κάτω από το νερό.Επίσης, ο νούς συχνά παρανοεί λόγω της απόστασης αντικείμενα που δημιουργούν λάθος εντυπώσεις. Κάποτε νομίζουμε ότι άψυχα πράγματα είναι ζωντανά και αντιστρόφως.Αλλοτε πάλι νομίζουμε ότι κινούνται ακίνητα πράγματα,ότι έρχονται ενώ φεύγουν, ότι είναι κοντά ενώ είναι επιμήκη, ότι είναι κυκλικα τα πολυγωνικά.Αμέτρητες παρανοήσεις της αλήθειας παράγονται ακόμη κι όταν η εικόνα τωνπ ραγμάτων είναι καθαρή, αλλά κανένας σώφρων άνθρωπος δεν θα την θεωρούσε αξιόπιστη.

XLV. Και τι γίνεται με τις ποσότητες των υλικών που περιεχονται μέσα σε μίγματα; Οι δυνάμεις  που περιέχουν και  βελτιώνουν ή καταστρέφουν εξαρτώνται από την ποσότητα των διαφόρων συστατικών, όπως βλέπουμε σε πολλά  ποαραδείγματα,ειδικά στα φάρμακα της Ιατρικής.Η κάθε ποσότητα μέσα σε μίγματα υλικών μετριέται με σταθερό τρόπο,ώστε δεν είναι ασφαλές να μειώσουμε ένα συστατικό ή να αθξήσουμε ένα άλλο.Η μεγαλύτερη ή μικρότερη δόση ενός συστατικού μειώνει ή αυξάνει  την δραστικότητα του καταπότιου.Και στις δυό περιπτώσεις, η ζημιά γίνεται.Στην πρώτη περίπτωση, το φάρμακο δεν μπορεί,λόγω της αδύνατης σύστασής του να προκαλέσει αποτέλεσμα,ενώ στην άλλη περίπτωση,η πυκνή του σύσταση προκαλεί βλάβη από υπερβολική ενέργεια.Ελέγχοντας όμως την λεπτότητα και τραχύτητα του μίγματος, την πυκνότητα και το συμπαγές από τη  μια,την ελαστικότητα και την διαστολή από την άλλη,φαίνεται καθαρά ο τρόπος ελέγχου του , για να ξέρουμε αν ωφελεί ή βλάπτει.

Επίσης  ο καθένας γνωρίζει ότι στην ουσία τίποτε υπαρκτό δεν γίνεται αντιληπτό εξ εαυτού και για τον εαυτό του.Το καθετί συγκρίνεται μόνον σε σχέση με κάποιο αντίθετό του.Το μικρό, σε σύγκριση με το μεγάλο,το ξηρό με το υγρό,το θερμό με το ψυχρό, το ελαφρύ με το βαρύ,το μάυρο με το άσπρο, το αδύνατο με το δυνατό,το λίγο με το πολύ.Ο ίδιος κανόνας ισχύει σε όλα που αφορούν Αρετή και Κακία. Κι αν το ψάξουμε, θα καταλήξουμε ότι τα πάντα στον κόσμο αναγνωρίζονται  με τον ίδιο τρόπο. Το καθετί δεν είναι καταληπτό ως προς τον εαυτό του,ενώ φαίνεται ότι γνωρίζεται από την σύγκρισή του με κάτι άλλο.Το ότι δεν είναι δυνατόν σε κάτι να αυτοαναγνωριστεί,παρά μόνον σε σχέση με κάτι άλλο, δεν αφήνει περιθώρια εμπιστοσύνης. Και με βάση αυτήν την αρχή,εκτιμούμε ότι στην  αληθινή τους αξία, τις επιπόλαιες παραδοχές ή αρνήσεις σε κάποιο ζήτημα.

Δεν είναι να απορούμε.Οποιος εμβαθύνει στα πράγματα και τα βλέπει με καθαρό φώς,θα αναγνωρίσει ότι κανένα απολύτως πράγμα δεν παρουσιάζεται στα μάτια μας,με την απόλυτα δική του φύση, αλλά όλα περιέχουνεξαιρετικά πολύπλοκες αναμίξεις και συνθέσεις.

XLVI. Για παράδειγμα, πώς αντιλαμβανόμαστε τα χρώματα;Σίγουρα με τον αέρα και το φώς,εξωτερικά,με το υγρό που περιέχει το μάτι εσωτερικά.Και πώς διακρίνουμε το γλυκύ και το πικρό;με τα υγρά του στόματος, τόσο τα φυσικά, όσο και τα παρα φύσιν.Αλλά και οι μυρωδιές από τα λιβάνια μήπως γίνονται αντιληπτές από την απλή και αδόλευτη φύση των σωμάτων; Ή μήπως από  τον συνδυασμό τους με τον αέρα και με την φωτιά ακόμη,που διαλύει το υλικό, κι αυτά ενώνονται με την δύναμη των ρουθουνιών μας; Από αυτά βγαίνει το συμπέρασμα ότι μήτε τα χρώματα δεν καταλαβαίνουμε από μόνα τους, αλλα από το κράμα που δημιουργείται ανάμεσα στο φώς και στα πράγματα που φέρουν το χρώμα, μήτε τις μυρωδιές, παρά από το μίγμα που δημιουργείται από την οσμή καθώς βγαίνει από το πράγμα και του αέρα που δέχεται τα πάντα, μήτε  τις γεύσεις, που τις καταλαβαίνουμε από το προϊόν που φέρει την γεύση και την υγρή ουσία που διαθέτει το στόμα.

XLVII. Αν έχουν έτσι τα πράγματα,αυτοί που δεν αποθαρρύνονται να σχολιάζουν θετικά ή αρνητικά  ζητήματα για το κάθε τι, τους αξίζει  να θεωρηθούν ένοχοι ευήθειας, προπέτειας η  αλαζονείας.Αφού οι απλές δυνάμεις των πραγμάτων από μόνες τους δεν μας είναι αντιληπτές, και οι μικτές δυνάμεις που αποτελούνται από πολλά συστατικά  είναι αυτές που εμπίπτουν στην αντίληψή μας, κι αφού είναι αδύνατον να καταλάβουμε την ιδιαίτερη φύση καθενός μέρους αυτού του μίγματος, για ποιο λόγο να επιμένουμε στην κρίση μας; Και μήπως δεν προειδοποιούμαστε να μη δίνουμε υπερβολική προσοχή σε αβεβαιότητες κι από άλλα παραδείγματα; Υπαινίσσομαι συγκεκριμένα στοιχεία, απόδειξεις  που βρίσκονται παντού στον κόσμο, όπως τον γνωρίζουμε , αποδείξεις που βρίσκονται κοινές σε Ελληνες και βαρβάρους όπως η παγκόσμια τάση για λάθη που φερνει η θετική κρίση.. Εννοω τον τρόπο της ζωής από την παιδική ηλικία και δώθε, ήθη και έθιμα,αρχαίους νόμους,που τίποτε από αυτά δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδι οτρόπο παγκόσμια. Κάθε χώρα, έθνος και πόλη,καλύτερα, κάθε χωριό και σπίτι,κάθε άνδρας, γυναίκα και παιδί έχουν μια ολότελα διαφορετική ιδέα για αυτά. Απόδειξη; Ό,τι είναι αισχρό για μας, είναι καλό για άλλους,το πρέπον απρεπές, το δίκαιο άδικο,το ανόσιο ιερό,κατακριτέο το επαινετό ,καταδικαστέα τα άξια τιμής και πάει λέγοντας.

Και γιατί να μακρηγορήσω άλλο, όταν το θέμα μας, οδηγεί σε πιο αναγκαία ζητήματα;Αν κάποιος θα ήθελε ,χωρίς να ασχοληθεί με άλλο ζήτημα, να ασχοληθεί με το ζήτημα που έχουμε μπροστά μας  και θελήσει να εξετάσει τον τρόπο ζωής, τα ήθη και τα έθιμα κάθε χώρας, λαού , πόλεων, τόπων, υπηκόων και ηγεμόνων,ενδόξων και ασήμων,ελευθέρων και δούλων, απλών πολιτών και σοφών,δεν θα του΄φτανε μια ή δύο μέρες, αλλά μήτε μήνας και χρόνος. Θα ξόδευε ολόκληρη την ζωή του, ακόμη κι αν ζούσε πολλά χρόνια και πάλι θα άφηνε πολλά αδιερεύνητα και χωρίς ανάλυση και άγνωστα όταν έφευγε από τη ζωή.Κι αφού τα διάφορα ήθη στους διάφορους ανθρώπους δεν απέχουν λίγο μεταξύ τους, αλλα είναι σε πλήρη αντίθεση,βρισκόμενες σε πλήρη ανταγωνισμό, είναι αναπόδραστο πως οι εντυπώσεις σε κάθε μυαλο διαφέρουν επίσης  και ότι οι κρίσεις που διαμορφώνονται με αυτόν τον τρόπο μάχονται η μια την άλλη.

XLVIII. Με αυτά τα δεδομένα,ποιος είναι τόσο παράφρων ώστε να υποστηρίζει σταθερά πώς το τάδε πράγμα είναι παγίως δίκαιο, ή φρόνιμο ή καλό, ή συμφέρον;Αυτό που θα καθορίσει ,θα ακυρωθεί από κάποιον άλλον ,που από παιδί, πιστεύει τα αντίθετα.

Εγώ πάντως δεν απορώ που ένας χαοτικός και ποικίλος όχλος , άσημος δούλος ηθών και νόμων  που ισχύουν,που υπακούει σε αυτά  από παιδί ,σαν να υποτάσσεται σε δεσποτες ή τυράννους, με την ψυχή ξεθεμελιωμένη και ανήμπορος να αποκτήσει υψηλό  ή γενναιόδωρο φρόνημα,πιστεύει σε αυτά που του παραδόθηκαν από την αρχή και αφήνοντας το μυαλό του αγύμναστο χρησιμοποιεί συναινέσεις και αρνήσεις χωρίς να διερευνά και να εξετάζει.Αλλα απορώ για το πλήθοςτων λεγομένων φιλοσόφων, που υποτίθεται ότι αγωνίζονται να αποκτήσουν ακριβή και απόλυτη βεβαιότητα για πράγματα,κι είναι μοιρασμένοι σε στρατούς και εταιρείες  και δημοσιεύουν δογματικά συμπεράσματα ολοτελα διαφορετικά  και πολλές φορές άκρως αντίθετα , όχι σε κάποιο τυχαίο σημεία, αλλά σε όλα  τα σημεία, μεγάλα και μικρά,που συναπαρτίζουν τα προβλήματα που υποτίθεται θέλουν να επιλύσουν.

Όταν κάποιοι λένε ότι το Σύμπαν είναι άπειρο  άλλοι λένε ότι είναι πεπερασμένο,μερικοί λένε ότι είναι αγέννητο, άλλοι ότι εχει δημιουργηθεί.Κάποιοι αρνούνται να το συνδέσουν με κάποιον κυβερνήτη ή ηγεμόνα, αλλά το εξαρτούν από την αυτοματική δράση μιάς άλογης δύναμης,ενώ άλλοι βλέπουν μια θαυμαστή Πρόνοια,π ου φροντίζει για το όλο και το μέρος,οδηγημένη από μία Θεότητα που καθοδηγεί και την κυβερνάει τέλεια  και σωτήρια,πώς  είναι δύνατον να υπάρχουν κοινές αντιλήψεις  για πράγματα που έχουν τον ίδιο τύπο;

 Όταν η φύση του Αγαθού είναι το αντικείμενο της έρευνας,, δεν είναι οι ιδέες που παρουσιάζονται από μόνες τους που μας αναγκάζουν να συγκρατούμε μάλλον την κρίση μας παρά να δίνουμε την συναίνεσή μας; Επειδή μερικοί πιστεύουν ότι το ηθικά όμορφο είναι το μόνο αγαθό και κάνουν την ψυχή διαμονητήριό του, ενώ άλλοι χωρίζουν το καλό σε υποδιαιρέσεις  και το επεκτείνουν περιλαμβάνοντας το σώμα και πράγματα εξω από το σώμα,Αυτοί υποστηρίζουν ότι οι ευτυχείς συγκυρίες είναι οι φρουροί  του σώματος,και ότι η υγεία , η δύναμη η πληρότητα και η ακρίβεια των αισθητηρίων, και όλα τα ανάλογα στοιχεία υπηρετούν με τον ίδιο στόχο  την Ψυχή που κυβερνά.Υποστηρίζουν ότι η φύση του Αγαθού το διαχωρίζει σε τρείς κατηγορίες,όπου η Τρίτη και περιφερειακή προστατεύει την αδυναμία της δεύτερης κατηγορίας, που με την σειρά της, λειτουργεί ως ισχυρό αμυντήριο και ασφάλεια για την πρώτη κατηγορία.Σύμφωνα με αυτά, καθώς και με την σχετική αξία των διαφορετικών τρόπων ζωής,και τους σκοπούς ,προς τους οποίους πρέπει να κατευθύνονται όλες οι πράξεις,και για μύρια όσα άλλα, που περιλαμβάνονται στην Λογική επιστήμη,στην Ηθική και στην Φυσική,παράγεται ένα πλήθος ερωτημάτων,που μέχρι σήμερα καμία φιλοσοφική άποψη δεν έχει γίνει αποδεκτή από όλους.

XLIX.  Σωστά λοιπόν θεωρούμε ότι το μυαλό λειτουργεί με έλλειψη γνώσης, όταν οι δύο θυγατέρες του, η Συμβουλή και η Παραίνεση, έρχονται σε επαφή  και κοιμούνται μαζί του. Η Γραφή λέει «ουκ ήδει εν τω κοιμηθήναι αυτάς και αναστήναι» (Γεν. 19.33,35) Φαίνεται πώς το μυαλό, δεν λειτουργεί καθαρά και σταθερά όταν ο άνθρωπος κοιμάται ή ξυπνάει,όταν αναπαύεται ή κινείται, αλλά και όταν λειτουργεί σωστά, τότε δεν έχει την δύναμη της βούλησης, όταν το πράγμα που σκέφτηκε δεν έλαβε το αναμενόμενο τέλος.Και όποτε συμφωνεί με κάποιους για κάτι που τους φαίνεται αληθινό,κατηγορείται για εύκολη σκέψη,επειδή εμφανίζεται ότι κάποτε πίστεψε ως βέβαια φαινόμενα που είναι αδιανόητα και αβέβαια. Συμπέρασμα: από τη στιγμή που τα πράγματα τόσο συχνά στρέφουν στην αντίθετη κατεύθυνση απ΄αυτήν πουπ ροβλέψαμε, ο πιο ασφαλής δρόμος είναι να συγκρατούμε την κρίση μας.

L. Αρκετά συζητήσαμε αυτό το ζήτημα, ας προχωρήσουμε παρακάτω. Είπαμε ότι κάτι που χαρακτηρίζει και συνοδεύει την μέθη είναι και η εξαιρετικά βλαβερή  πολυφαγία, όπου βλέπεις τους πολυφαγάδες, ακόμη κι αν έχουν γεμίσει όλες τις δεξαμενές του σώματός τους, να έχουν ακόμη ακένωτη την επιθυμία να φάνε.Ακόμη κι αν χορτάσουν του σκασμού,παίρνουν μια ανάσα σαν τους  αθλητές που ξαποσταίνουν για λίγο και πάλι επιστρέφουν στο «αγώνισμα».

Βλέπουμε τον βασιλιά της Αιγύπτου, αν και εμφανίζεται στην Γραφή δυσαρεστημένος με τον οινοχόο του που τον υπηρετούσε στην μέθη του,τον συγχώρησε σε λίγο.Ξαναθυμήθηκε το πάθος του που άναβε τις επιθυμίες του την ημέρα που ήρθε στον κόσμο ως θνητός, όχι μια ημέρα φωτός, που δεν έχει γέννηση,που δεν σβήνει.Γράφεται λοιπόν ότι «ημέρα γενέσεως ήν Φαραώ»(Γεν. 40.20), στα γενέθλιά του, όταν έστειλε να βγάλουν από την φυλακή τον αρχιοινοχόο του,για να συμφιλιωθεί μαζί του. Είναι χαρακτηριστικό των ανθρώπων που κυριαρχούνται από πάθη,ότι θεωρούν τα πλάσματα και τα φθαρτά, ως φωτεινά και λαμπρα,επειδή ως προς την γνώση των αφθάρτων ζητημάτων, βρίσκονται σε βαθύ σκοτάδι.Υποδέχεται λοιπόν τον υπηρέτη της μέθης,που φέρνει μεγάλη ηδονή.

LI. Η ακόλαστη και έκδοτη ψυχή, εχει τρείς υπηρέτες που παρέχουν τα χρειώδη για τα ξεφαντώματά της; Τον αρτοποιό,τον αρχιοινοχόο και τον αρχιμάγειρο.Αυτούς τους μνημονεύει ο θαυμάσιος Μωυσής με αυτά τα λόγια; «και ωργίσθη Φαραώ  επί τοις δυσίν ευνούχοις, επί τω αρχιοινοχόω και επί τω αρχισιτοποιώ και έθετο αυτούς εν φυλακή παρά τω αρχιδεσμοφύλακι» (Γεν. 40.2-3).Αλλά και ο αρχιμάγειρος ήταν ευνούχος όπως προκύπτει από το χωρίο: «απέδοντο τω Ιωςσήφ τω σπάδοντι Φαραώ, αρχιμαγείρω» (Γεν. 39.1)

Για ποιόν λόγο τέτοιο αξίωμα δεν ανατίθεται σε άνδρα ή γυναίκα; Δεν οφείλεται στο ότι η φύση αναθέτει στους άνδρες να δίνουν το σπέρμα τους στην γυναίκα που το υποδέχεται και αυτό το σμίξιμο να είναι η αιτία της γέννησης και της ζωής όλων,ενώ, από την άλλη, η άγονη, στείρα, δηλαδή ευνουχισμένη ψυχή χαίρεται με πολυτελή αρτύματα και ποτά και περίτεχνα φαγητά,αφού δεν μπορεί να δώσει το αρσενικό σπέρμα της αρετής , μήτε να το λάβει για να το γεννήσει και να το αναθρέψει; Λειτουργεί σαν μια στέρφα και πετρώδη γής,που υπάρχει μόνον για να καταστρέφει αυτά που τάχτηκαν να ζούν αιώνια. Εχουμε εδώ έναν πολύ ωφέλιμο σε όλους μας νόμο: κανένας τεχνίτης που παράγει ηδονή, δεν μπορεί να αναστήσει τον καρπό της σοφίας. Αυτός που παράγει την ηδονή είναι άγονος. Μήτε άνδρας, μήτε γυναίκα. Δεν είναι ικανός να πάρει και να δώσει το σπέρμα της αθανασίας,και ασχολείται με την χειρότερη ενασχόληση του βίου,να σκοτώνει τα αθάνατα και να σβήνει τα άσβηστα φώτα της φύσης.Σε αυτούς δεν επιτρέπει ο Μωυσής να συμμετέχουν σε λατρευτικες λειτουργίες.  «Θλαδίας και αποκεκομμένος ουκ εισελεύσεται εις εκκλησίαν κυρίου» (Δευτ.23.1)

LII. Και η ανθρωπότητα έχει τρείς προμηθευτές,τον ψωμά, τον κεραστή, τον μάγειρα.Και είναι φυσικό, επειδή καταναλώνουμε και απολαμβάνουμε τρία πράγματα, το ψωμί, το πιοτό και το φαγητό.Αλλά άλλοι καταναλώνουμε μόνον τα αναγκαία για να ζήσουμε,που είναι το πιο υγιεινό και ελεύθερο,ενώ άλλοι, καταναλωνουν αμέτρητες ποσότητες και τελείως άχρηστες, που ανοίγουν την όρεξη και βαραίνουν το εσωτερικό του σώματος υπερβολικά και το πιέζουν τόσο ώστε να παθαίνει μεγάλες και σοβαρές αρρωστειες.

Οι άνθρωποι που δεν ενδίδουν σε  ηδονές και επιθυμίες και πάθη,ζούνε απλά, όπως οι λαϊκοί άνθρωποι τωνπ όλεων, μια ζωή χωρίς μίση και βάρη. Είναι ολιγαρκείς.Δεν χρειάζονται υπηρέτες που κάνουν σύνθετα και περίεργα εδέσματα,αλλά θέλουν τις υπηρεσίες απλών ψωμάδων, κεραστών και μαγείρων. Αυτοί απεναντίας ΄που  θεωρούν πως το να ζείς μέσα στις ηδονές είναι ηγεμονία και Βασιλεία,και κρίνοντας τα πάντα, μεγάλα και μικρά, με αυτήν την οπτική,αξιώνουν να χρησιμοποιούν αρχιμαγείρους και αρχιοινοχόους και αρτοποιούς,δηλαδή αυτούς που εργάζονται με εξαιρετικά εξεζητημένο τρόπο σε αυτό που επαγγέλονται.

Οι καλύτεροι τεχνίτες που κάνουν ψωμιά και γλυκίσματα,φτιάχνουν  σκευάσματα από γαλακτερά, μελόπιττες, άπειρα είδη φαγώσιμων, όχι μόνον με διαφορετικά υλικά, αλλά και με διαφορετικά μίγματα και σχήματα, και τα παρουσιάζουν  έτσι όχι μόνον για να εξαπατήσουν τη γεύση, αλλά και το μάτι.

Ως προς το κρασί,είτε αυτό είναι χωνευτικό και δεν αφήνει πονοκέφαλο,είτε από την άλλη είναι μυρωδάτο και ευωδιαστό,είτε χρειάζεται μικρή η μεγάλη αραίωση,ώστε να ταιριάζει σε ένα ζωντανό και άγριο γλέντι ή σε ένα ήρεμο και πράο συμπόσιο, αυτά αντιμετωπίζονται από τους αρχιοινοχόους,που έχουν φτάσει στο απόγειο της τέχνης τους.

Εξαιρετικοί στην τέχνη τους μάγειροι,που γνωρίζουν πολύ καλά τι κανουν, φροντίζουν να προετοιμάσουν και να μαγειρέψουν ψάρια και πουλερικά και να παρουσιάσουν άλλα νόστιμα  πιάτα. Η συνεχής έρευνα και πρακτική τους εξάσκηση στο φαγητό για την ζωή,που παρά την υπερβολική της πολυτέλεια, είναι αβίωτη,τους δίνει την ικανότητα να εφευρίσκουν πάμπολλες λιχουδιές, περα από αυτές που είδαν ή άκουσαν.

LIII. Σημείωσε ότι ενώ όλοι αυτοί παρουσιάζονται ως ευνούχοι, ανήμποροι να παράγουν σοφία, είναι ο οινοχόος αυτός με τον οποίο συμφιλιώνεται ο νούς, ο βασιλιάς που εδρεύει στο στομάχι. Το πάθος για κρασί  είναι εξαιρετικά ισχυρό στην ανθρωπότητα και είναι μοναδικό στο εξής: δεν δημιουργεί κορεσμό.Ενώ κάποιος ικανοποιείται με τον ύπνο, το φαγητό, την συνουσία και τα όμοιά τους αν τα διαθέτει σε κάποιον βαθμό,αυτό είναι πολύ σπάνιο με το πιοτό,ειδικά ανάμεσα σε έμπειρους πότες. Πίνουν και δεν ξεδιψούν,και ενώ ξεκινούν με μικρά κύπελλα,στη συνέχεια ζητούν να τους προσφέρεται το κρασί σε μεγαλύτερα ποτήρια.Κι όταν μαλακώσουν και ζεσταθούν,χάνουν τον έλεγχο του εαυτού τους, φέρνουν στο στόμα τους τεράστια κύπελλα, δοχεία και ολόκληρους κρατήρες , τα στραγγίζουν τελείως  ώσπου, είτε να πέσουν σε βαθύ ύπνο, είτε να ξεχειλίσει από μέσα τους το ποτό και να το ξεράσουν.

Αλλά ακόμη και τότε, η άπληστη όρεξή τους, σα να μη είχε ποτέ ικανοποιηθεί, μανιάζει. Γράφει ο Μωυσής: «εκ γαρ αμπέλου Σοδόμων ή άμπελος αυτών και η κληματίς αυτών εκ Γομόρρας. Η σταφυλή αυτών σταφυλή χολής,βότρυς πικρίας αυτοίς. Θυμός δρακόντων ο οίνος αυτών και θυμός ασπίδων ανίατος». (Δευτ. 32.32-33). Η λέξη «Σόδομα» ερμηνεύεται «στείρωση και τύφλωση» και ο Μωυσής συνδέει το αμπελι και τα προϊόντα του με αυτούς που έχουν υποταχτεί στο πάθος για το κρασί, στην λαιμαργία και στις κατώτερες ηδονές.

Το εσωτερικό νόημα είναι το εξής: Στην ψυχή του φαύλου δεν αναπτύσσεται κανένα φυτό πραγματική ευφροσύνης, αφού δεν έχει υγιείς ρίζες,αλλά καμμένες και αποτεφρωμένες, από τότε που ο ουρανός  τους έρριξε αντί νερό, τηνάσβεστη  φωτιά του κεραυνού του Θεού που επέβαλε δίκαιη τιμωρία στους ασεβείς.Αναπτύσσεται μόνον η άκρατη Επιθυμία,που δεν παράγει τίποτε αγαθό και είναι τυφλή που ό,τι αξιο λόγου.Την παρομοιάζει με την άμπελο, όχι αυτήν που παράγει ήμερους καρπούς, αλλά την άμπελο που παράγει πικρία, πονηρία, πανουργία, οργή,άγριες διαθέσεις και πάθη,την άμπελο που δηλητηριάζει την ψυχή όπως οι οχιές και οι ασπίδες,με αγιάτρευτο φαρμάκι.

Προσευχόμαστε για να αποφευχθούν όλα αυτά, και ζητούμε από τον ευσπλαγχνικό Θεό να καταστρέψει αυτήν την άγρια άμπελο, να αποδιώξει για πάντα τους ευνούχους και αυτούς στους οποίους δεν ευδοκιμεί  η Αρετή,και στη θέση της να φυτέψει στις ψυχές μας ήμερα δένδρα σωστής Παιδείας, με καρπούς -δυνάμεις του Ορθού λόγου,ικανούς να δημιουργήσουν καλές πράξεις,ικανούς να μας φέρουν τις Αρετές  σε πλήρη ανάπτυξη, ικανούς να συγκροτήσουν και να διαφυλάξουν την παρουσία της Ευδαιμονίας για πάντα.

[Μετάφραση 2003. Ενα παράδειγμα αλεξανδρινής σκέψης]

Advertisements