Αν υπάρχει κάτι με το οποίο δεν μπορώ να συμβιβαστώ (παρ όλο που το υπηρετώ ευόρκως μιά ολόκληρη ζωή) είναι η αίσθηση των κατά συνθήκη ψευδών.Αναγνωρίζω ότι χρειάζονται στην κοινωνία, σε μιά άνετη και βολική ζωή, αλλά εσωτερικά επαναστατώ με τον όγκο των παραπλεύρων ζητημάτων που θάβουν τις ζωές μας χωρίς καμία ελπίδα να συνέρθουμε ποτέ από αυτό το κυνηγητό.Δεν μπορώ την Βουλή των Εφήβων. Δεν μπορώ τα μικρομέγαλα που μιμούνται συμπεριφορές ενηλίκων, βάζοντας ως πρόθεμα το αποκρουστικό «εμείς οι νέοι».Δεν μπορώ την ταύτιση του πολιτισμού με τα γράμματα και τις τέχνες.Δεν μπορώ την ταύτιση της τέχνης με την ειρήνη.Δεν αντέχω άλλες συναντήσεις όπου πασίγνωστοι άνθρωποι αυτοαναφέρονται ως πρέσβεις του ενός ή του άλλου ηθικού ή κοινωνικού ορεινού όγκου.

Γιατί τα βάζεις με την ειρήνη;

Κάθε άλλο.Ανθρωπος που ακόμη δεν έχει ρίξει ή φάει το ξύλο της αρκούδας με συνάνθρωπό του, δεν θεωρείται ακριβώς πολεμική οντότητα. Δεν τα βάζω με την ειρήνη, αλλά δεν ενοχοποιώ τον πόλεμο γιά την κατάντια της ειρήνης. Θεωρώ τον πόλεμο κάτι σαν αντίδραση στην ηλεκτροπληξία. Αχρηστο μέσον, αναποτελεσματικό,εκδήλωση βαναύσου παιδισμού ,που είναι βέβαια και η πιό βίαιη από όλες τις ηλικίες.Τα βάζω με τα κλισέ.Αυτοί που πιστεύουν ότι τα γράμματα και οι τέχνες εξανθρωπίζουν τον άνθρωπο,αναρωτήθηκαν γιατί κυκλοφορεί τέτοια κακογλωσσιά, τέτοια κακία και τέτοιο παράπονο στα παρασκήνια, στα συνέδρια και στις «καλλιτεχνικές παρέες;» Αν «η μουσική εξημερώνει τα ήθη», τότε γιά ποιόν ακριβώς λόγο ο Απόλλωνας έγδαρε τον Μαρσύα;

Δηλαδή, τί συμβαίνει;

Κατά την άποψή μου, η νέα ελληνική γλώσσα και πάλι πιάνεται αδιάβαστη,δηλαδή όχι η γλώσσα: εμείς.Νομίζοντας ότι με το να είμαστε κληρονόμοι μιάς τεράστιας πολιτιστικής γλωσσικής κληρονομιάς είμαστε αυτομάτως και γνώστες της (ενώ δεν μπορούν παρά ελάχιστοι Άγγλοι να καυχηθούν ότι μπορούν να μιλήσουν έστω επί δύο λεπτά με την Σεξπιρική γλώσσα) έχουμε πάρει πολλά δάνεια μεταφράζοντας γαλλισμούς και αγγλισμούς, νομίζοντας ότι ανταποκρίνονται σε καποια καθαρεύουσα τάση.Λοιπον χρησιμοποιούμε την λέξη «πολιτισμός» εκφράζοντας δύο πράγματα που οι ελάσσονες ξένοι γνωρίζουν με δύο όρους: civilisation και culture.Ο πρώτος όρος σημαίνει πολιτισμό κυριολεκτικά, ο άλλος όχι.Ο άλλος όρος σημαίνει συγκεκριμένη αντίληψη γιά την καθημερινή ζωή,και δεν είναι σώνει και καλά όρος αγαθοποιός.Υπάρχει δηλαδή culture του εγκλήματος, του πολέμου, των ανθρωποφάγων, των μοναχοφάηδων.Δεν υπάρχει civilisation της ληστείας, ενώ υπάρχει culture της ληστείας. Αυτό που οι αρχαίοι ημών πρόγονοι αποκαλούσαν «δίαιτα», αλλά στα χρόνια μας δίαιτα σημαίνει να τρως λιγότερο ή ειδικά επειδή είσαι παχύς ή άρρωστος,εκτός από κάτι παράξενους, που θυμούνται ότι Δίαιτα σήμαινε παλιότερα (κι από άλλη ρίζα) μιά μορφή συνέλευσης, διοικητικής μηχανής και βουλευτηρίου.

Επομένως;

Επομένως, τα δύο τρίτα της ελληνικής χρήσης του όρου «πολιτισμός» είναι χρήσεις culture,δίαιτας, τρόπου ζωής.Δηλαδή όρου που δικαιώνει και επισημοποιεί την διαφορά, την απέχθεια του ενός πρός τον άλλον, με αντικίνητρο την υπερηφάνεια που η δική μας «δίαιτα» είναι καλύτερη από του διπλανού.Γιά να καταλάβετε περί τίνος πρόκειται, άν ο Αλέξανδρος επιχειρούσε εκστρατεία στην Ασία προσπαθώντας να επιβάλει «δίαιτα» και όχι τον πολιτισμό,δεν θα υπήρχαν μικτοί γάμοι, αφομοίωση των Περσών στην διοίκηση,σατράπες Μακεδόνες και ίδρυση πόλεων.Θα ήταν κάτι σαν την Αγγλική κατοχή στις αποικίες ή σαν την Ισπανική στις Αμερικές.Δηλαδή η εκστρατεία θα ήταν συγκρουσιακή και όχι αφομοιωτική.Αυτό το  ύψιστο μάθημα, το πήραν αποτελεσματικά οι Ρωμαίοι και αργότερα οι Βυζαντινοί, το πήραν οι Οθωμανοί στην πρώτη περίοδο διακυβέρνησης, το πήραν πολλοί λαοί αργότερα.Αλλά κανένας δεν θεώρησε, όπως οι πρόσφατοι νεοέλληνες, ότι ανταμώνοντας σε «έθνικ» συναντήσεις και διαλεγόμενοι σε συνέδρια θα μπορούσαν ν α σπάσουν παγετώνες αιώνων ανάμεσα σε λαούς και αντιλήψεις.

Ο πολιτισμός ιδεοφορεί

Αυτός ο «πολιτισμός» είναι δυναμικό όπλο διείσδυσης και μακροχρονίων αποτελεσμάτων.Η χώρα μας βρίσκεται πάλι στον τάκο, που λένε οι νεότεροι.Οχι, όχι σε κρίσιμο σταυροδρόμι: από τότε που γεννήθηκα μαθαίνω ότι στη χώρα μου υπάρχουν μόνο δίστρατα, τρίστρατα, σταυροδρόμια και κρίσιμα ραντεβού με την ιστορία. Εντέλει ένας παρανοΪκός που πήρε σβάρνα δυό τουρκοκυπριακά χωριά, έκανε μεγαλύτερη ουλή στην πρόσφατη ελληνική ιστορία από καμιά δεκαριά τόνους επισήμων εγγράφων και κρισίμων αποφάσεων.

Δηλαδή, τι γίνεται;

Στην Ελλάδα υπάρχουν πληθυσμιακές προσχώσεις.Οι καταπιεσμένοι πρόσφυγες του χτές, γίνονται αυστηροί υπερέλληνες του σήμερα. Καταγόμενοι από μεσαιωνικούς αρβανίτες μέτοικοι, θέλουν τα σημερινά αλβανάκια να μη κρατάνε την ελληνική σημαία.Σε δυό γενιές, αυτά θα θεωρούνται κουταμάρες. Αρκεί να σκεφτείτε τι έλεγαν οι λεπταίσθητοι παλιολλαδίτες γιά τους τουρκομερίτες πρόσφυγες του 1922. Αρκεί να σκεφτείτε πόσο οι ευαίσθητοι του 1900 κατηγορούσαν τα νεοκλασικά κτίρια, αυτά που σήμερα αγωνιζόμαστε να σώσουμε. Η παράδοση δεν είναι ακίνητη, η παράδοση είναι ένας κινούμενος ταινιόδρομος, που κάποια στιγμή, στα διακόσια χρόνια, μετατρέπεται σε ιστορία.Αν διαβάσετε τι έσουρναν στον Ανδρούτσο και στον Καραϊσκάκη μερικοί συγκαιρινοί τους, θα σαστίσετε. Εντούτοις και οι δύο πλευρές σήμερα , είναι δρόμοι και αγάλματα της ίδιας χώρας.

Αφορμή γιά όλα αυτά;

Ολες οι γενικές διακηρύξεις περί συμφιλιωτικού πνεύματος, διαλόγου και καταλλαγής των πολιτισμών. Η ανακοίνωση των μεγάλων μουσείων «δεν επιστρέφουμε αρχαιότητες».Τα συνέδρια κοινής αποδοχής. Τέτοια ψιλοπράματα. Επίσης: το πνεύμα των Χριστουγέννων που επέρχεται.

[2002]

Advertisements