ΑΝΝΩΝΟΣ ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Χειρόγραφη παράδοση και εκδόσεις 

Σε έναν βυζαντινό κώδικα που σώζεται στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη της Χαϊδελβέργης ,τον Palatinus Graecus 398 (9ου ή 10ουαι., τώρα Heidelbergensis  398) ολόκληρο το φύλλο 55 και η δεξιά σελίδα του 56 καταλαμβάνονται από ένα σύντομο κείμενο που επιγράφεται Άννωνος Καρχηδονίως βασιλέως περίπλους των υπερ τας του Ηρακλέους Στήλας Λιβυκών της Γής μερών.

Ο κώδικας περιέχει μία συλλογή από  γεωγραφικές πραγματείες καθώς και Ησύχιο,Φίλωνα, memorabilia Φλέγωνος του Τραλλιανού,Απολλωνίου και Αντιγόνου Καρυστίου και επιστολές Ιπποκράτους,Θεμιστοκλέους,Διογένους και Βρούτου.

Αναφέρεται και ένα αντίγραφο του 14ου αιώνα, στον λεγόμενο Codex Vatopedinus 655, που σώζεται σε δύο τμήματα, που το ένα φυλάσσεται στην Βιβλιοθήκη του Βρεττανικού Μουσείου και το άλλο στην Εθνική Βιβλιοθήκη στο Παρίσι.

Ο Περίπλους τυπώθηκε στην Βασιλεία, από τον Sigmund Gelenius,το 1533. Πρώτη κριτική έκδοση από τον Κάρολο Μίλλερ (Geographi Graeci Minores, πρώτος τόμος, Παρίσι 1855,ανατύπωση Hildesheim 1965) και τελευταία to 1979 (Jerker Blomquist, The date and origin of the Greek version of Hannos Periplus, Lund)

 

Περί Άννωνος  

Πολύ σπάνια ένα  κείμενο που πιάνει τόσο μικρό χώρο σε ένα μεσαιωνικό χειρόγραφο  έφερε τέτοιες αναλύσεις και συζητήσεις στην γραμματολογία.Ο λόγος είναι αποχρών.Έχουμε στα χέρια μας την ελληνική ερμηνεία μιάς στήλης που βρισκόταν στον ναό του Κρόνου στην Καρχηδόνα και μνημόνευε την εξερευνητική και αποικιστική εκστρατεία ενός Άννωνα, βασιλέως των Καρχηδονίων, στις αφρικανικές ακτές του Ατλαντικού ωκεανού.

Ναός του Κρόνου δεν υπήρξε ποτέ στην Καρχηδόνα.Οι Καρχηδόνιοι δεν είχαν βασιλιάδες, όπως τουλάχιστον τους ήξεραν οι Έλληνες, τόσο από την προκλασσική, όσο και από την ελληνιστική παράδοση.Οι ερευνητές συμφωνούν ότι ο Άννων ήταν ένας  εντεταλμένος αξιωματούχος,στα φοινικικά suffete ή suphet και ότι ο ναός όπου υπήρχε αυτή η στήλη, ήταν προς τιμήν του Βαάλ-Αμόν.Η πραγματικότητα του χρονικού είναι δεδομένη, αλλά ήδη από τον γενικό τίτλο της γραπτής παράδοσής του, το ελληνικό πνεύμα δεν φαίνεται πολύ προσεκτικό στην καταγραφή των ηθών και των θεσμίων των πανάρχαιων εμπορικών και στρατιωτικών ανταγωνιστών του.

Δεν ξέρουμε πότε στήθηκε η στήλη, αλλά ξέρουμε καλά ότι η μετάφραση προηγήθηκε της οριστικής εξαφάνισης της Καρχηδόνας από τον ιστορικό χάρτη, δηλαδή λίγον καιρό μετά το 202πΧ. Τα ελληνικά της μετάφρασης δεν περιέχουν κανέναν αρχαϊσμό, απεναντίας δείχνουν μιά τρέχουσα και καλοχωνεμένη γλωσσική παράδοση των μέσων και εφεξής ελληνιστικών χρόνων.Οι Καρχηδόνιοι δεν είχαν ,στο διάστημα της κυριαρχίας τους εξελιγμένο το έθιμο της φιλοξενίας και η μυστικοπάθεια που τους διακατείχε μπορεί να ερμηνευτεί από την προσπάθεια να κρατήσουν απόρρητους και σκοτεινούς τους εμπορικούς δρόμους που είχαν ανοίξει σε άγνωστες γιά τον μεσογειακό κόσμο αγορές και προϊόντα επί αιώνες. Φαίνεται πολύ πιθανόν, η καταγραφή της στήλης να έγινε σε περίοδο που η Καρχηδόνα ήταν ήδη προ των πυλών της καταστροφής της.Αυτό ενισχύεται από την μαρτυρία του Πλινίου του πρεσβύτερου, στην Φυσική ιστορία (6.200) που γνωρίζει ότι υπήρχαν στον ναό της Τανίτ, στην Καρχηδόνα αφιερωμένες δορές από γορίλες,που ο Αννων αναφέρει ότι μετέφερε μαζί του από τον Περίπλου: εκομίσαμεν αυτάς εις Καρχηδόνα.Μιά μικρή διαφορά είναι στον αριθμό: ο Άννωνας λέει πως έφερε τρείς, ο Πλίνιος άκουσε γιά δύο.

Παρά την συντομία του κειμένου,τα προβλήματα της αντιγραφής της από έναν άγνωστο Έλληνα, μάλλον με τη  βοήθεια μεταφραστή,εξακολουθούν και είναι ευδιάκριτα και οδήγησαν κάποτε στο ευφυές εύρημα ότι ο μεταγραφέας πήρε γνώμες από περισσότερους το ενός εντοπίους.Όπως όλα τα ερμητικά κείμενα που δεν εξηγούν το καθετί με σαφήνεια, και με δεδομένη την «δραματικότητα» ενός ταξιδιού προς το άγνωστο, ήδη από την αρχαιότητα ξεπήδησαν διαφορές και αντιρρήσεις,αλλά και επεκτάσεις αυτού του ταξιδιού, που γρήγορα πέρασε στον μύθο.Ο Πλίνιος θεωρούσε ότι ο Αννωνας περιέπλευσε ολόκληρη την Αφρική, ενώ ένας κάπταιν Τζόν Σμίθ,στο έργο του «Πώς οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρονται στον Νέο Κόσμο»,το 1622,αναφέρει ότι «Οι Σπανιόλοι(Spanyards) λένε ότι ο Άννων, πρίγκηπας της Καρχηδόνας ήταν ο πρώτος [που ανακάλυψε την Αμερική]». Η ιστορία του Άννωνος, κορυφαία μέσα στην ιστορία του λαού των Φοινίκων,προκάλεσε το ενδιαφέρον και τα σχόλια πολλών και ετερόκλητων λογίων, από τον Μοντεσκιέ και τον Έμερσον, έως τον Όσκαρ Ουάιλντ.Ανάλογα με τα μέτρα και τα σταθμά κάθε σχολιαστή, το τέρμα των εξερευνήσεων του Αννωνα, κυμαίνεται από τα νερά της Σενεγάλης έως στα νότια των τροπικών, κάτω από την Γουινέα-Μπισάου.

Πότε έγιναν όλα αυτά; Υπάρχει μιά εδραία ιστορική μαρτυρία, γιά έναν Καρχηδόνιο ηγέτη, τον Αμίλκα που ήταν εντεταλμένος suphet(Κατά τον Ηρόδοτο 7.165,ήταν πάλι “βασιλιάς») και την ίδια μέρα που οι Έλληνες νίκησαν τους Πέρσες στην Σαλαμίνα,Σεπτέμβριο του 480πΧ, ο ίδιος ηττήθηκε στην σύγκρουση της Ιμέρας από τους συνασπισμένους Έλληνες της Σικελίας υπο΄τον Γέλωνα. Ο Αμίλκας έπεσε κυριολεκτικά αυτοβούλως στην φωτιά γιά να πάρει επάνω του την οργή των θεών του,αλλά ο Ιουστίνος, που προσθέτει στην ηροδότεια παράδοση, μνημονεύει ότι είχε δύο γιούς: τον Ιμίλκωνα και τον Άννωνα.Τα δυό παιδιά  είχαν και σικελιώτικη ρίζα, αφού ο Άννων ,ο πατέρας του Αμίλκα είχε παντρευτεί Συρακούσια γυναίκα.Όχι χωρίς λόγο, ο Πλίνιος, που γνωρίζει τον Άννωνα, ξέρει επίσης ότι ο Ιμίλκων επιχείρησε μιά ανάλογη εκστρατεία έξω από τις Ηράκλειες Στήλες,προς τον μεταλλοφόρο ευρωπαϊκό βορρά,και σημειώνει ότι η επιχείρηση κράτησε τέσσερις μήνες.Η ταύτιση του Άννωνα με τον ένα γιό του Αμίλκα, είναι όντως ελκυστική, ίσως όχι τόσο ελκυστική ώστε να προκαλεί υποθέσεις περί προτεραιότητας των εκστρατειών του Ιμίλκωνος επειδή ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός, επομένως διαδέχτηκε ως suphet τον πατέρα του.Επιπλέον,ένα φαινομενικά άσχετο χωρίο του Ηρόδοτου, μιά ευχάριστη ιστορία του γιά τον τρόπο που εμπορεύονταν οι Φοίνικες με τους ιθαγενείς της Αφρικής,δείχνει ότι στα χρόνια του, η διείσδυση των Καρχηδονίων στις περιοχές πολύ νοτιώτερα από την οροσειρά του Άτλαντα, είχαν ήδη προκαλέσει το ενδιαφέρον του «πολιτισμένου» κόσμου γιά όσα εξαίσια και παράξενα συνέβαιναν στις παρυφές του. Στο τέταρτο βιβλίο του (4.196) ο ιστορικός περιγράφει ότι

Οι Καρχηδόνιοι μας διηγούνται ότι εμπορεύονται με μιά φυλή που κατοικεί το μέρος της Λιβύης που βρίσκεται έξω από τις Ηράκλειες Στήλες.Φτάνοντας στην περιοχή,ξεφορτώνουν τα αγαθά τους,τα τακτοποιούν στην ακτή και έπειτα, επιστρέφουν στα πλοία τους και υψώνουν καπνό.Οι ιθαγενείς βλέπουν τον καπνό,έρχονται στην ακτή,αφήνουν καταγής μιά ποσότητα χρυσάφι ως ανταλλαγή γιά τα αγαθά και πάλι απομακρύνονται σε κάποια απόσταση.Αν οι Καρχηδόνιοι εκτιμήσουν ότι το χρυσάφι είναι επαρκές γιά την αξία των αγαθών τους, το παίρνουν και αποπλέουν.Αν, από την άλλη, το βρίσκουν λίγο, επιστρέφουν στα πλοία τους περιμένοντας και οι ιθαγενείς έρχονται και  προσθέτουν  χρυσάφι ώσπου να τους ικανοποιήσουν.Υπάρχει απόλυτη τιμιότητα και στα δύο μέρη.Οι Καρχηδόνιοι δεν αγγίζουν χρυσάφι ώσπου να έχει την αξία που εκτιμούν γιά τα εμπορεύματά τους, και οι ιθαγενείς  δεν αγγίζουν τα αγαθά,άν δεν μαζευτεί ο χρυσός. 

Πρόκειται γιά εμπορικές πρακτικές που απαιτούν πολύχρονη εξοικείωση με αλλότριους πολιτισμούς.Στην ατλαντικη ακτή της Αφρικής, παρόμοια εμπορική μέθοδος γιά τους εμπόρους χρυσού μνημονεύεται και στον  μεσαίωνα, από τον Εδρισή. Με δεδομένο ότι ο Ηρόδοτος γνωρίζει ήδη (4.42) έναν «αφρικανικό» παράπλου των Φοινίκων ενάμιση τουλάχιστον αιώνα πρίν την ακμή του,η ύπαρξη εμπορικών σταθμών και πόλεων πέρα των Ηρακλείων Στηλών στα δικά του χρόνια δεν ήταν αφύσικο να είχε συμβεί ή να πλησίαζε η ίδρυσή τους.Σήμερα δεν υπάρχουν τόσες αντιρρήσεις γιά το άν αυτό ο παράπλους συνέβη όντως, όπως συνέβαινε με τους αρχαίους διανοητές, που δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι οι Φοίνικες εκείνοι είδαν τον ήλιο να ανατέλλει από παράξενο σημείο του ορίζοντα, επειδή είχαν υπερβεί τον ισημερινό. Οι ερευνητές που τοποθετούν τον Ηρόδοτο και τον Άννωνα στην ίδια ηλικιακή γενιά, έχουν πολλές πιθανότητες με το μέρος τους.

Και η ιστορική συγκυρία ευνοεί αυτήν την χρονική στιγμή. Οι Καρχηδόνιοι έχουν εμποδιστεί από τους Ελληνες στην προσπάθειά τους να κυριαρχήσουν στην κεντρική Μεσόγειο.Δυσκολεύονται στις επαφές τους με τις ανατολικές κοιτίδες τους, που έχουν κατακλυστεί από τους Πέρσες. Η Σικελία παραμένει γι άυτούς έναν θερμό πολιτικό μέτωπο, ενώ η Σαρδηνία και η Κύρνος(Κορσική) παραμένουν στον έλεγχό τους.Βάση του πλουτισμού τους είναι η Δύση, ό,τι κι άν σημαίνει αυτό στον αρχαίο κόσμο,μιά Δύση όπου οι Έλληνες μπαίνουν δύσκολα και αργά, ενώ οι Καρχηδόνιοι,που έχουν ήδη σοβαρές βάσεις στην Ισπανία, δυσκολεύονται λιγότερο.Αναζητούν μέταλλα, ευγενή και χρηστικά, καθώς και όλα τα «εξωτικά» προϊόντα είτε των ψυχρών, είτε των θερμών χωρών, προς τις Κασσιτερίδες νήσους του βορρά και προς την διακεκαυμένη ζώνη.Η εκτίναξη δύο μεγάλων αποικιστικών κινημάτων πέρα από το σημερινό Γιβραλτάρ,ανοίγει αγορές και δημιουργεί προσδοκίες, που οι Καρχηδόνιοι αισθάνονται ότι τις χρειάζονται.Ως καλοί έμποροι εξάλλου, τηρούν μυστικοπαθώς τα κλειδιά της δουλειάς τους. Δεν είναι απίθανο να εφευρίσκουν προφάσεις που κάνουν τους μεγάλους εμπορικούς δρόμους αδύνατους και αδιάβατους, μόνον και μόνον γιά να αποθαρρυνθούν ενδεχόμενοι ανταγωνιστές.Όταν ο μεταγενέστερος ψευδοΣκύλαξ φαίνεται να γνωρίζει μέρος του ταξιδιού του Άννωνα(ίσως οι πηγές του ήταν αυτόπτες της στήλης και μεταφραστές της) ωστόσο δεν ξέρει τίποτε νοτίως της Κέρνης,εξηγώντας ότι εμποδίστηκε από αφύσικα φαινόμενα στην θάλασσα.Ίσως να μη του μετέφρασαν το ερευνητικό μέρος του ταξιδιού.

Αυτό το άνοιγμα προς την δύση, δεν μπορούσε να παραμείνει μόνον εμπορικό, και γιά έναν ακόμη λόγο: ολόκληρη η «αφρικανική» μεσόγειος και η είσοδός της, οι Στήλες, κυριαρχούνται από θαλάσσια ρεύματα που έρχονται από τον ωκεανό.Με δεδομένη την αποφυγή χειμερινών ταξιδιών και τα ενάντια ρεύματα, η δημουργία αποικιών έξω από την Μεσόγειο, ήταν μιά συνετή αναπτυξιακη πράξη,που επέτρεπε στα φορτία να μπαίνουν στην εσωτερική θάλασσα με μεγάλη ευχέρεια.

Ο νεότερος Σκύλαξ και οι γεωγράφοι που ακολουθούν, έχουν αποδεχτεί την πληροφορία γιά την «νησιωτική» διαμόρφωση της Αφρικής.Η Σαχάρα που χώριζε την ανατολική Αφρική των Αιγυπτίων, των Αιθιόπων και των θαλασσών που την συνέδεαν με την Αραβία και την Ινδία, με την δυτική Αφρική των πλουσίων κατοίκων που εμπορεύονταν με τους Φοίνικες,δεν είναι ,ήδη από τον καιρό του Ηροδότου, μιά άγνωστη γή.Υπάρχουν ήδη απόπειρες να γεφυρωθεί το «κενό» με διηγήσεις γιά σταθμούς που υπήρχαν μεταξύ δυτικής και ανατολικής αφρικανικής ακτής.Οι Αιθίοπες, οι σοφοί ,ιεροί ή ανίεροι Αιθίοπες, ήταν ήδη θρυλικοί.Ωστόσο, ο Άννων είναι ο πρώτος που διείσδυσε στην χώρα των Αιθιόπων και στις περιοχές γιά τις οποίες μόνον φήμες υπήρχαν.

Προσωρινό συμπέρασμα, ότι Άννων και εκστρατεία υπήρξαν, και συνέβησαν μέσα στον πέμπτο πΧ αιώνα.Μένει να σχολιάσουμε τις τύχες της εκστρατείας και την εμβέλειά της.

Ο Περίπλους  

Ο περίπλους ξεκίνησε με εξήντα πεντηκοντόρους και τριάντα χιλιάδες λαό,άνδρες και γυναίκες, αποίκους, με επαρκή τρόφιμα και εφόδια. Εξήντα καράβια είναι πολύ σημαντικός αριθμός, ακόμη κι άν δεν πρόκειται γιά τριήρεις,και μόνον γι΄αυτό θα΄αξιζε μιά δημόσια στήλη χάριν της κινητοποίησης.Η πεντηκόντορος, που ήταν ένα άφρακτο πολεμικό πλοίο γνωστό τόσο από τα ομηρικά έπη, όσο και από την ελληνική και φοινικική ναυπηγική τέχνη, είχε μήκος κάτω από τριάντα μέτρα (μπορεί και αρκετά λιγότερο) ενώ στο πλάτος δύσκολα θα υπερέβαινε ένα εμπορικό της εποχής, και δεν ξεπερνούσε τα 6 μέτρα.Ξέρουμε ότι από την πεντηκόντορο εξελίχτηκε η διήρης,αργότερα η ελληνική τριήρης και έναν αιώνα μετά τα γεγονότα που σχολιάζουμε, η πρώτη τετρήρης και μάλιστα από τους Καρχηδονίους.Αλλά η τριήρης, πολύ μεγαλύτερο σκαρί, παρέμενε ένα σκάφος που διέθετε πλήρωμα κάτω των διακοσίων ανθρώπων και είχε χωρητικότητα κοντά στους εκατό τόννους. Η κατά πολύ μικρότερη πεντηκόντορος,εάν φιλοξενούσε επιβάτες σε πυκνότητα στίφους, δηλαδή τέσσερις στο τετραγωνικό μέτρο(δηλαδή χωρίς να μπορεί να κινηθεί κανένας τους,μήτε οι κωπηλάτες) θα μπορούσε ,σε εξήντα ομοιότυπά της να δεχτεί δεκαοχτώ χιλιάδες συνωστισμένους, χωρίς γραμμάριο εφοδίων.Είναι προφανές ότι ο αριθμός των τριών μυριάδων ως επιβατών-αποίκων είναι απολύτως λανθασμένος.

Οι μελετητές πρότειναν άλλους αριθμούς, γύρω στις πέντε χιλιάδες αποίκων,επειδή η λογική διόρθωση από τρισμυρίους σε τρισχιλίους  φαινόταν ότι απέδιδε πολύ μικρό αριθμό.Αλλά δύσκολα μπορεί να χωρέσει σε εξήντα καράβια περισσότερος κόσμος από έξη χιλιάδες ανθρώπους,με δεδομένους τους τρείς χιλιάδες ως ερέτες και με δεδομένο επίσης ένα μέσο βάρος εφοδίων,με την συσκευασία τους και τον όγκο τους  γιά εκστρατεία δύο μηνών, που θα ξεχείλιζαν οπωσδήποτε τα καράβια.

Ας σχολιάσουμε την προπαρασκευή,μελετώντας τον ουσιαστικό σκοπό του ταξιδιού του Άννωνα.Η ελληνική μετάφραση της στήλης χωρίζεται ευδιάκριτα σε μέρη,που διαπραγματεύονται διαφορετικά θέματα:

  1. Μιά μικρή εισαγωγή, με τον σκοπό του περίπλου και αριθμητικά στοιχεία.
  2. Την περιγραφή της ίδρυσης έξι πόλεων και ενός ιερού, καθώς και την αποκατάσταση φιλικής επαφής με τους Λιξίτες.
  3.  Την  ολοκλήρωση του αποικισμού με την ίδρυση της νησιωτικής πόλης της Κέρνης.
  4. Την αυτόνομη εκστρατεία ,αναπλέοντας τον μεγάλο ποταμό Χρέτη,και τη εξερεύνηση μιάς λίμνης στο εσωτερικό,που δεν οδήγησε σε αποικισμό ή αποκατάσταση εμπορικών σχέσεων, λόγω της εχθρότητας των κατοίκων.
  5. Τέλος, την πολυήμερη εξερεύνηση κατά μήκος της αφρικανικής ακτής, που κατέληξε , μετά από δραματικά επεισόδια και την παρακολούθηση της δράσης ενός ηφαιστείου,στην επιστροφή της αποστολής,όταν εξαντλήθηκαν οι προμήθειές της.

Το κλειδί σε αυτήν την περιγραφή, βρίσκεται στον τελευταίο αποικισμό, στην Κέρνη, όπου υπάρχει το παρακάτω σχόλιο: ετεκμαιρόμεθα δ΄αυτήν [την Κέρνη] εκ του περίπλου,κατ΄ευθύ κείσθαι Καρχηδόνος. Δηλαδή: συμπεράναμε ότι η Κέρνη βρίσκεται στην ίδια ευθεία με τη Καρχηδόνα, αφού το ταξίδι από την Καρχηδόνα έως τις Στήλες κράτησε το ίδιο με το ταξίδι από τις Στήλες στην Κέρνη. Όσες ανοχές ή δισταγμούς διατηρούμε γιά την ακρίβεια της καρχηδονιακής ναυσιπλοϊας, είναι σαφές ότι το μεγαλύτερο αποικιστικό μέρος του Περίπλου,ολοκληρώθηκε στα πρόβουνα του Άνω Άτλαντα, με λίγα λόγια,σε μία απόσταση μικρότερη από πεντακόσια χιλιόμετρα από το στενό του Γιβραλτάρ,και μάλιστα ,με εξαίρεση την Κέρνη,οι άλλες έξη αποικίες ιδρύθηκαν σε περιοχές που απείχαν τριών ημερών θαλασσινό ταξίδι από την Κέρνη.Επομένως, ο αριθμός των τριάντα χιλιάδων αποίκων μπορεί να είναι πραγματικός, αφού οι περισσότεροι ενδεχομένως να καθοδηγήθηκαν από τον παραπλέοντα στόλο, βαδίζοντας πεζή στην νέα τους εγκατάσταση, πράγμα που δεν τους πήρε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από έναν μήνα.Οι αποικιστικοί αυτοί σταθμοί επίσης ,όσοι ήταν παραθαλάσσιοι, δεν έμειναν ξυλάρμενοι, χωρίς έναν έστω μικρό αριθμό καραβιών στην διάθεσή τους. Η άποψή μου είναι ότι η αποστολή του Άννωνος, μετά την ίδρυση της Κέρνης ήταν κατά πολύ ολιγομελέστερη,πιό ευκίνητη, με αρκετά διαθέσιμα εφόδια:  τον στόχο της εποίκισης διαδέχτηκε ο στόχος της εξερεύνησης.

Η αποστολή ξεκίνησε από την Καρχηδόνα και περνώντας τις Ηράκλειες στήλες, ακολούθησε την αφρικανική ακτή επί δύο ημέρες, φτάνοντας σε μία μεγάλη πεδιάδα όπου χτίστηκε η πρώτη αποικία, το Θυμιατήριον.Αμέσως μετά, ακολούθησαν την ακτή προς τα δυτικά και έφτασαν σε ένα χαρακτηριστικό ακρωτήριο, με πολλά δέντρα που το έλεγαν Σολόεντα. Η απόσταση από το Θυμιατήριο  καταγράφεται ως ένα ταξίδι από το πρωί έως το απόγευμα.Στον Σολόεντα πάντως έχτισαν ιερό του Ποσειδώνα,αυτό που μερικές δεκαετίες αργότερα περιγράφεται ως έργο του Δαίδαλου.Το ακρωτήριο αυτό ήταν σε μία αλλαγή κατεύθυνσης της ακτής, γι΄αυτό και η πορεία «προς εσπέρας» γίνεται τώρα «επ΄ανίσχοντα ήλιον», αμφότερα συμβατικά, όπως εξηγώ αλλού.Σε κάθε περίπτωση, μετά από ταξίδι μισής ημέρας, δηλαδή δώδεκα ωρών,συνάντησαν μιά λίμνη που χωρίζονταν από την θάλασσα με στενό κομμάτι στεριάς.Γύρω από την λίμνη υπήρχαν πολλά άγρια ζώα.Από εκεί και πέρα ίδρυσαν πέντε πόλεις,ώσπου έφτασαν στον ποταμό Λίξο,όπου άκουσαν γιά τους Τρωγλοδύτες Αιθίοπες,έγιναν φίλοι με τους Λιξίτες και πήραν διερμηνείς από αυτούς.Ακολούθησε μιά τριήμερη πλεύση προς νότο και ανατολή ώσπου έφτασαν στο νησί Κέρνη.Εκεί έκαναν μιά εκτίμηση των αποστάσεων που διήνυσαν. Εδώ λήγει το «αποικιακό» μέρος της εκστρατείας και αρχίζει το εξερευνητικό.

Από την Κέρνη ,επεχείρησαν τον ανάπλου ενός μεγάλου ποταμού που  τους οδήγησε σε μία λίμνη, και μετά έφτασαν σε άλλη εκβολή ποταμού, αλλά πάντως επέστρεψαν στην Κέρνη. Φαίνεται ότι αυτήν ήταν η τελευταία τους προσπάθεια να βρούν πηγές προϊόντων και επαφές με τους επιχώριους.Η τελευταία τους προσπάθεια κράτησε δώδεκα μέρες συνεχούς πλεύσης κατά μήκος της ακτής ώσπου συνάντησαν ορεινό τοπίο. Ταξίδεψαν άλλες δυό μέρες και υδρεύτηκαν από την παραλία, σε πεδινό τόπο. Συνέχισαν επι πέντε μέρες, παραπλέοντας τοπίο που το βράδι γέμιζε φωτιές ,και έφτασαν, δεκαεννιά ημέρες από την Κέρνη, σε ένα ακρωτήριο, το Κέρας της Δύσης.Εκεί κοντά, βρήκαν ένα νησί με λίμνη μέσα του, κι άλλη λίμνη μέσα στο νησί, όπου άκουσαν μουσική και ήχους κάποιας τελετής. Φοβήθηκαν και έφυγαν, συνεχίζοντας επί τέσσερις ημέρες, ώσπου είδαν ένα μεγάλο ηφαίστειο.Διέπλευσαν επί τρείς ημέρες την διάπυρη περιοχή, ώσπου συνάντησαν τους γορίλες.Μετά, τους τέλειωσαν τα εφόδια και επέστρεψαν.

Εχουμε λοιπόν πέρα από τις δεκαεννιά μέρες,έως το Κέρας της Δύσης, άλλες επτά,από τις οποίες οι τρείς αφού κατάλαβαν ότι υπήρχε ηφαίστειο και το προσπέρασαν. Σύνολο εικοσιέξη μέρες, από την Κέρνη, δηλαδή τουλάχιστον δεκατρείς χιλιάδες στάδια.Αν δεχτούμε ότι η Κέρνη βρισκόταν στα σημερινά σύνορα Δυτικής Σαχάρας και Μαυριτανίας και η πρώτη τους αποστολή στα ποτάμια ήταν στην περιοχή της Γουινέας-Μπισάου και της Σενεγάλης,τότε τα ορεινά τοπία που αντίκρυσαν ήταν στην Λιβερία, ενώ πήραν νερό πρίν από το Αμπιτζάν και την Γκάνα.Ανάλογα με τον υπολογισμό,το ακρωτήριο της Δύσης ήταν  το μεγαλύτερο ακρωτήριο της Νιγηρίας και το ηφαίστειο στο Καμερούν.

Ο Αρριανός θεωρεί ότι το ταξίδι αυτό κράτησε τριανταπέντε ημέρες, αλλά τον αριθμό πρέπει να τον θεωρήσουμε ενδεικτικό των αποστάσεων που διανύθηκαν, όχι ως πραγματικό χρόνο παραμονής εκτός Ηρακλείων Στηλών, πράγμα που αποδεικνύεται κι από το γεγονός ότι ο ¨Αννων αναφέρει ότι έμεινε ένα διάστημα στους Λιξίτες, χωρίς να το προσδιορίζει. Εξάλλου η «ίδρυση» μιάς αποικίας θα έπαιρνε κάποιον χρόνο. Έτσι ,αυτές οι ημέρες υποχρεωτικά μεταφράζονται σε στάδια,μίλια και χιλιόμετρα.

Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ο Περίπλους

του Άννωνος, βασιλέως των Καρχηδονίων,στα λιβυκά μέρη της Γής,

έξω από τις Ηράκλειες στήλες

Που αφιέρωσε και κατέθεσε στον ναό του Κρόνου,

και περιέχει τα εξής:

Οι Καρχηδόνιοι ανέθεσαν στον Άννωνα να πλεύσει πέρα από τις Στήλες του Ηρακλέους και να χτίσει πόλεις γιά τους τους Φοίνικες που ζούσαν στην Λιβύη.Ξεκίνησε το ταξίδι του με εξήντα πεντηκοντόρους, με συνολικό πλήθος ανδρών και γυναικών που έφταναν τις τριάντα χιλιάδες άτομα, με τρόφιμα και ολόκληρη την υπολοιπη προπαρασκευή.

Ανοιχτήκαμε στο πέλαγος, περάσαμε τις Στήλες και παραπλεύσαμε έξω από αυτές επί δύο ημέρες.Εκεί, χτίσαμε την  πρώτη πόλη, που ονομάσαμε Θυμιατήριο. Γύρω της υπήρχε μεγάλη πεδιάδα.Μετά, στραφήκαμε δυτικά και καταλήξαμε στο δασώδες ακρωτήριο της Λιβύης τον Σολόεντα.Εκεί, ιδρύσαμε ιερό του Ποσειδώνα και μετά στραφήκαμε ανατολικά,μισής μέρας πλεύση, ώσπου φτάσαμε σε λίμνη που δεν απείχε πολύ από την θάλασσα, και είχε άφθονο και πυκνό καλάμι. Υπήρχαν ελέφαντες και έβοσκαν πάρα πολλά θηρία.Ακολουθήσαμε την λίμνη πλέοντας μία ολόκληρη ημέρα και προς το μέρος της θάλασσας εποικίσαμε πόλεις που ονομάσαμε Καρικό Τείχος, Γύττη, Άκρα, Μέλιττα και Άραμβυ.

Από εκεί ,αρμενίσαμε και φτάσαμε σε μεγάλο ποτάμι, τον Λίξο, που ερχόταν από την Λιβύη.Στις όχθες του έβοσκαν τα κοπάδια τους οι Λιξίτες, άνθρωποι νομάδες. Μείναμε κοντά τους ένα διάστημα και γίναμε φίλοι.Ψηλότερα από τα μέρη τους κατοικούσαν Αιθίοπες, αφιλόξενοι,σε μιά περιοχή γεμάτη άγρια θηρία , μέσα σε μεγάλα βουνά,από όπου έρρεε ο Λίξος.Γύρω σε αυτά τα βουνά κατοικούν άνθρωποι με διαφορετικές φυσιογνωμίες,οι Τρωγλοδύτες. Οι Λιξίτες έλεγαν γι αυτούς ότι τρέχουν ταχύτερα κι από τα άλογα.Αφού πήραμε διερμηνείς(από τους Λιξίτες) παραπλεύσαμε έρημη ακτή προς νότο επί δύο ημέρες,κι έπειτα άλλη μία προς την ανατολή.Εδώ βρήκαμε στον μυχό ενός κόλπου ένα μικρό νησί, με περίμετρο πέντε σταδίων, που την αποικίσαμε και την ονομάσαμε Κέρνη. Συμπεράναμε ότι βρισκόταν στην ίδια ευθεία με την Καρχηδόνα,αφού το ταξίδι  από την Καρχηδόνα έως τις Στήλες κράτησε όσο και το ταξίδι από τις Στήλες προς την Κέρνη.

Από εκεί,αναπλέοντας έναν μεγάλο ποταμό  [που τον έλεγαν] Χρέτη,φτάσαμε σε μία λίμνη,που είχε τρία νησιά μεγαλύτερα από την Κέρνη.Από αυτά ξεκινώντας,πλεύσαμε μιά ολόκληρη ημέρα και φτάσαμε στον εσωτερικό μυχό της λίμνης. Από πάνω του υψώνονταν μεγάλα βουνά,γεμάτα από αγριανθρώπους που φορούσαν δέρματα αγρίων ζώων.Μας επιτέθηκαν ρίχνοντάς μας πέτρες και δεν μας άφησαν να αποβιβαστούμε.Από εκεί, πλεύσαμε έως την εκβολή ενός άλλου ποταμού,που ήταν μεγάλος και πλατύς, γεμάτος κροκοδείλους και ιπποποτάμους. Κι από κεί, επιστρέψαμε πίσω στην Κέρνη.

Μετά, πλεύσαμε προς νότο επί δώδεκα ημέρες,ερευνώντας και την στεριά, που ολόκληρη ήταν κατοικημένη από Αιθίοπες που μας απέφευγαν και δεν ερχόταν σε επαφή μαζί μας.Μιλούσαν με τρόπο ακατάληπτο, ακόμη και γιά τους Λιξίτες που είχαμε μαζί μας.Την τελευταία μέρα,αποβιβαστήκαμε σε περιοχή με βουνά και μεγάλα δάση.Τα δέντρα μοσχοβολούσαν και  υπήρχε μεγάλη ποικιλία από αυτά.Επί δύο ημέρες παραπλέαμε την περιοχή  ώσπου φτάσαμε σε ένα θαλασσινόν κόλπο πολύ βαθύ,όπου οι εκατέρωθεν ακτές της στεριάς ήταν πεδινές. Μέσα στο βράδι βλέπαμε φωτιές να εμφανίζονται από παντού, σε κάποια διαστήματα μεταξύ τους, φωτιές μεγάλες και μικρές.Πήραμε νερό και προχωρήσαμε περισσότερο, επί πεντε ημέρες, δίπλα στην ακτή,ώσπου φτάσαμε σε μεγάλο κόλπο, που οι διερμηνείς μας τον ονόμασαν Εσπέρου Κέρας. Στον κόλπο υπηρχε ένα μεγάλο νησί,που επάνω του υπήρχε μιά λίμνη με θαλασσινό νερό και μέσα στην  λίμνη άλλο νησί. Σ΄αυτό το τελευταίο αράξαμε και ενώ την ημέρα δεν βλέπαμε παρά το δάσος,το βράδυ υπηρχαν πολλές φωτιές και ακούγαμε ήχους από αυλούς,κρότους από  κυμβαλα και τύμπανα και  φωνές πάρα πολλών ανθρώπων.Μας έπιασε φόβος και οι μάντεις μας πρόσταξαν να εγκαταλείψουμε το νησί.Γρήγορα φύγαμε και πλησιάσαμε μιά περιοχή φλογισμένη,γεμάτη βαρειές μυρωδιές,κι από αυτήν, πυρωμένα ρυάκια κατέληγαν στη θάλασσα.Η γή έκαιγε τόσο ,ώστε ήταν άβατη. Φοβηθήκαμε και γρήγορα φύγαμε από εκεί.Πλέαμε επί τέσσερις ημέρες,και βλέπαμε τη στεριά γεμάτη φλόγες τα βράδια.Και στη μέση υπηρχε μιά μεγάλη φωτιά, σαν να έβγαινε από τον ήλιο,μεγαλύτερη από τις άλλες,που άγγιζε, έτσι μας φαίνονταν, τα αστέρια.Στη διάρκεια της ημέρας, αυτό έδειχνε σαν πελώριο βουνό,που είχε το όνομα Οχημα των Θεών.Επί τρείς ημέρες πλέαμε δίπλα σε διάπυρα ρυάκια,και φτάσαμε σε ένα κόλπο που τον έλεγαν Νότου Κέρας.Και στον μυχό του υπήρχε νησί που έμοιαζε με το πρώτο,που είχε επίσης μιά λίμνη, και ένα νησί στη   λίμνη, γεμάτο άγριους ανθρώπους.Οι περισσότεροι ήταν γυναίκες,πολύ τριχωτές στα σώματα,που οι διερμηνείς τις έλεγαν Γορίλλες. Τους καταδιώξαμε, αλλά δεν μπορέσαμε να συλλάβουμε άνδρες.Ξέφυγαν όλοι,έχοντας ευχέρεια να σκαρφαλώνουν στους γκρεμούς και πολεμώντας με πέτρες.Πιάσαμε πάντως τρείς γυναίκες που δεν ήθελαν να ακολουθήσουν αυτούς που τις έπιασαν.Τους δάγκωναν και τους κατασπάραζαν. Τις σκοτώσαμε, τις γδάραμε και φέραμε τις δορές τους στην Καρχηδόνα.Δεν πλεύσαμε παραπέρα, επειδή μας τέλειωναν τα εφόδια.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Λιβυφοίνικες :Οι κάτοικοι της Αφρικής με φοινικική καταγωγή

Θυμιατήριον. Η πόλη που αναφέρεται με αυτό το όνομα που είναι ίσως  εξελληνισμός του φοινικικού Dumathiria=πεδιάδα, βρίσκεται σχετικά κοντά στο Ραμπάτ.

Σολόεις, ακρωτήριο. Είναι το ακρωτήριο Cantin.

Ποσειδώνος ιερόν.Μνημονεύεται κι από τον Σκύλακα, ως κτίσμα Δαιδάλου.

Εις ήλιον ανίσχοντα..: Η πλεύση της δυτικής ακτής της Αφρικής,ενίοτε εμφανίζεται δυνατή με κατεύθυνση των πλοίων προς την Ανατολή, ή προς νοτιοανατολική κατεύθυνση. Αυτό δεν είναι άτοπο γιά τον αρχαίο ναυσιπλόο.Μιά απλή παράθεση των συντεταγμένων της ίδιας ακτής που παραθέτει ο Κλαύδιος Πτολεμαίος δείχνει ότι οι αρχαίοι γεωγράφοι εκτιμούσαν ότι από τις Ηράκλειες στήλες και προς τον νότο, η ακτή στρέφονταν ελαφρά στα νοτιοανατολικά. Παρόμοια ζητήματα «στροφής» και παραλλαγών που έφταναν στην διαστρέβλωση, συναντιούνται πολλά στην αρχαία, αλλά και στην μεσαιωνική τοπογραφία.Επιφανέστερο παράδειγμα, η μαρτυρία του Στράβωνα, επιβεβαιωμένη από πολλούς χάρτες ότι η δυτική ακτή από τα Ακροκεραύνια όρη πάνω από το Δυρράχιο έως το Σούνιο ήταν στην ουσία μιά ευθεία γραμμή με κατεύθυνση καθαρά νοτιοανατολική.

Λίμνη νότια του ιερού του Ποσειδώνος. Υπάρχει γενική συμφωνία ότι ο Αννων μιλάει γιά την περιοχή της λιμνολεκάνης του Τενσίφ.

Καρικόν τείχος, Γύττη, Άκρα, Μέλιττα, Άραμβυς. Αυτές οι εγκαταστάσεις είναι άγνωστες στον καιρό του Πλίνιου και ο Πτολεμαίος δεν γνωρίζει παρα μόνον μία πόλη βόρεια του ποταμού Λίξου, την Zilla ή Zillia,με ομώνυμο ποτάμι. Ο Έφορος γνωρίζει το Καρικόν Τείχος, ο Εκαταίος την Μέλισσα.Κάποιο από όλα αυτά τα ερύματα είναι οπωσδήποτε το Αγαδίρ. Καρχηδονιακά αρχαιολογικά ευρήματα υπάρχουν στο ElJadida(πιθανή θέση γιά την Γύττο η Oualiddia έχει προταθεί γιά την Μέλιττα και το νησάκι Mogador  γιά την Άραμβυ, αλλά υπάρχει και η υπόνοια γιά το Μαρακές. Η Άραμβυς συσχετίστηκε με τους ομηρικούς Ερεμβούς.(δ,84-85).Σε κάθε περίπτωση, είτε πρόκειται γιά παραλιακούς οικισμούς, είτε γιά εμπορικούς σταθμούς που είχαν ως «σκάλα» την περιοχή του Αγαδίρ, πρόκειται γιά έναν πυκνό αποικισμό, που απορρόφησε το σύνολο σχεδόν των τριάντα χιλιάδων Φοινίκων της Λιβύης.

Λίξος, Λιξίται. O ποταμός Λίξος είναι ο σημερινός Dra.Πάντως η πόλη Λίξος που αναφέρεται συχνά στους γεωγράφους και στους ιστορικούς και έχουν γίνει ανασκαφές στην ακρόπολή της, βρίσκεται νότια της Ταγγέρης, στην παραλία Lapache, στον ποταμό Λούκκο, και υπάρχει ακρόπολη, βασιλική καθώς και εργαστήρια παρασκευής γάρου.

Κέρνη .Υπάρχουν μεγάλες διαφορές απόψεων, αλλά πολλές συγκλίνουν στο Cabo Blanco  της Μαυριτανίας, όπου η πόλη Νουαντίμπου, παρότι αρκετά γεωφυσικά στοιχεία είναι κάπως διαφορετικά.Σοβαρή είναι και η «υποψηφιότητα» της σημερινής πόλης Dakhla στην Δυτική Σαχάρα,που είχε το όνομα Villa Cisneros.

Ετεκμαιρόμεθα..Δηλαδή, υπολογίσαμε, συμπεράναμε.Ο υπολογισμός ότι η Κέρνη βρίσκεται στην ίδια απόσταση με την Καρχηδόνα, εκκίνηση του περίπλου, ως προς τις Ηράκλειες στήλες, είναι σημαντικό τεκμήριο, τόσο γιά την χρονολόγηση του χωρίου, όσο και γιά τον τρόπο της καρχηδονιακής ναυσιπλοϊας, άνκαι όλοι οι ερευνητές συμφωνούν ότι το χωρίο νοσεί ή  ο μεταφραστής της Στήλης βρίσκεται σε σύγχυση, είτε πως προσπαθεί με ελληνικούς ναυσιπλοϊκούς όρους της εποχής του, να ερμηνεύσει την καρχηδονιακή συλλογιστική. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι ενυπάρχουν δύο προτάσεις που δεν οδηγούν η μία στην άλλη.Η πρόταση «Καρχηδόνα και Κέρνη βρίσκονται στην ίδια ευθεία» δεν ερμηνεύεται από την πρόταση «Όσο απέχει η Καρχηδόνα από τις Στήλες, τόσο απέχει η Κερνη από τις Στήλες». Απεναντίας, οι δύο προτάσεις , γιά να βγεί κάποια λογική σειρά, άν συνδυαστούν οδηγούν στο αυτονόητο συμπέρασμα ότι εφ όσον τρία σημεία σχηματίζουν οπωσδήποτε τρίγωνο,άν μία κορυφή του τριγώνου είναι οι Στήλες, τότε υπάρχει ευθεία γραμμή που συνδέει νοητά την Καρχηδόνα με την Κέρνη.Ο μόνος τρόπος να συνδυαστούν οι προτάσεις, χωρίς να υπάρχει κοινοτυπία, είναι ότι το τρίγωνο αυτό είναι ισοσκελές. Τέτοια παρατήρηση έχουμε συχνά στην αρχαιότητα, με κορυφή το σχόλιο του Πολυβίου ότι η Εγνατία Οδός  στην δυτική της απόληξη χωρίζεται σε δύο τέρματα, προς Απολλωνία και  Επίδαμνο, που ισαπέχουν. Τότε όμως, ακυρώνεται η πρώτη πρόταση που μιλάει γιά το ότι Κέρνη και Καρχηδόνα βρίσκονται στην ίδια ευθεία.Αυτο μπορεί να βρεί κάποια εξήγηση, άν αποσυνδέσουμε τις δύο προτάσεις,μη θεωρώντας τον σχηματισμό της δεύτερης ως αιτιολογικής, ως πλάσμα του μεταγγραφέα.Τότε, η πρώτη πρόταση είναι απόλυτα λογική και πρέπει να μεταφραστεί «Υπολογίσαμε ότι η Κέρνη βρίσκεται στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος με την Καρχηδόνα».Όντως, ξεκινώντας από την Καρχηδόνα και παραπλέοντας την σημερινή Τυνησιακή και Μαροκινή ακτή, η πορεία ήταν σαφώς σε βορειότερο πάντοτε γεωγραφικό πλάτος.Όταν «κατέβηκαν» νότια, μετά τις Ηράκλειες Στήλες, στην Κέρνη,προσέγγισαν το μήκος της Καρχηδόνας και το σημείωσαν.Επομένως ήλεγχαν με περιοδικό τρόπο την πλεύση τους. Αυτό γινόταν με το μέτρημα της σκιάς του ήλιου κάθε μεσημέρι. Μιά σταθερή ράβδος άφηνε την σκιά της σε μία πινακίδα στην οποία ήταν πακτωμένη, δηλαδή μιά μορφή γνώμονα.Όσο λιγόστευε η σκιά την καθορισμένη ώρα, τόσο νοτιότερα βρισκόταν από το σημείο εκκίνησης.Η μέθοδος ήταν πολύ έως αρκετά ακριβής γιά ταξίδια ολίγων ημερών.Τείνουμε, μελετώντας την αρχαία ναυσιπλοϊα, να υποβαθμίσουμε το γεγονός ότι η διαφοροποίηση των παραλλήλων της γής,ήταν απείρως ευκολώτερη από τον προσδιορισμό των μεσημβρινών της, σε σχετικά πρώιμες εποχές.Φυσικά, αυτός ο συλλογισμός επανατοποθετώντας την Κέρνη πολύ βορειότερα, δημιουργεί πολλές δυσκολίες στην εξήγηση του Περίπλου.Επομένως, μόνη λογική λύση, φαίνεται αυτή που αποκλείσαμε εξαρχής: δηλαδή ότι οι Καρχηδόνιοι είχαν τρόπο να μετρήσουν τον μεσημβρινό που περνούσε από την Καρχηδόνα, μπορούσαν να μετρήσουν έφτασαν τον μεσημβρινό που περνούσε από τις Ηράκλειες Στήλες οπότε ,όταν έφτασαν στην Κέρνη, ανακάλυψαν ότι είχαν διανύσει περίπου τις ίδιες μοίρες γεωγραφικού μήκους έως το νησί αυτό, γι΄αυτό και έβγαλαν το συμπέρασμα ότι η απόσταση ανάμεσα στην Κέρνη και στην Καρχηδόνα είχε ως μέσον τις Ηράκλειες Στήλες.

Χρέτης. Μάλλον ο ποταμός Σενεγάλης, στην επαρχία του Αγίου Λουδοβίκου στην Σενεγάλη.Ο άλλος ποταμός,με τους ιπποποτάμους ίσως είναι ο ποταμός της Ζάμπια, στην ομώνυμη χώρα, αλλά έχουν ακουστεί κι άλλες γνώμες το ίδιο ενδεικτικές.

Εσπέρου κέρας.Μάλλον το ακρωτήριο Three points στηνΓκάνα.

Νήσος,λίμνη, νήσος. Πιθανώτερη θέση, οι εκβολές του ποταμού Βόλτα στην Γκάνα, αλλά προτείνονται και άλλες.

Θεών όχημα. Είναι σαφές ότι πρόκειται γιά ένα ηφαίστειο,που είχε  μεγάλη δραστηριότητα και έχυνε λάβα στις πλαγιές του, αλλά και παρουσίαζε έντονη δράση στον κρατήρα του.Τα ενεργά ηφαίστεια της ιστορικής περιόδου στην δυτική ακτή της Αφρικής, ήταν, εκτός από τα νησιωτικά, στον μυχό του κόλπου της Γουινέας, στο σημερινό Καμερούν, όπου υπάρχουν δύο κοντινά ηφαίστεια, σχετικά κοντά στην ακτή, επομένως ορατά από αυτήν. Η τοπογραφική διαδοχή είναι η εξής: Εσπέρου κέρας,ένα νησί που μέσα του υπήρχε μιά θαλασσινή «λίμνη» με ένα μικρότερο νησί μέσα της,(η περιγραφή θυμίζει κάποια ατόλη) έναρξη ηφαιστειακής δράσης,ταξίδι τεσσάρων ημερών,στο οποίο το ηφαίστειο «Θεών Όχημα» ήταν ορατό,και μετά από άλλες τρείς ημέρες πορείας, κατάληξη στο Νότου Κέρας, όπου υπηρχε και άλλο παρόμοιο νησί, με λίμνη μέσα του και νησί μέσα στη λίμνη.Στον μυχό της Αφρικανικής ακτής, στο Καμερούν, υπάρχουν νησιά. Από αυτά το ένα, το λεγόμενο Boiko,(παλαιά ονομασία Φερνάντο Πό) έχει στο εσωτερικό του και στην κορυφή του υψηλότερου όρους του, της Καλντέρα,έναν ηφαιστειακό κρατήρα που έχει μετατραπεί σε λίμνη.Στα σύνορα της Γουινέας του Ισημερινού με την Γκαμπόν, υπάρχουν και τα νησιά Κορίσκο και το σύμπλεγμα Elobey.Αυτή η περιοχή φαίνεται πως είναι στο νοτιότερο σημείο του περίπλου.Πιό μακρυνή είναι η περίπτωση να  εννοούνται τα νησιά Πρινσίπ και Σεν Τομέ,παρ ότι το τελευταίο διαθέτει μιά λιμνη, την Lagoa Lazul.

Νότου κέρας. Μάλλον το ακρωτήριο της Γκαμπόν ,όπου είναι χτισμένο το Πορτ Τζεντίλ.

Νήσος,λίμνη,νήσος: Η επανάληψη της περιγραφής ενός νησιού που βρίσκεται μέσα σε μιά λίμνη η οποία με τη  σειρά της βρίσκεται μέσα σε ένα νησί (με μόνη διαφορά ότι στην πρώτη περίπτωση η λίμνη επικοινωνεί με την θάλασσα) προκάλεσε δισταγμούς ως προς την μεταφραστική ικανότητα του Έλληνα που αντέγραψε την Στήλη.Υπάρχει πιθανότητα να πρόκειται γιά αστοχία, ή γιά σύγχυση, και στην ουσία να περιγράφεται το πρώτο σύμπλεγμα νησιού λίμνης και νησιου, μόνον που στηνπρώτη περίπτωση έχουμε ήχους από τελετές ιθαγενών, ενώ στην δεύτερη ,επιχείρηση σύλληψης γοριλλών.Είναι χαρακτηριστική η ειρωνική νύξη του Έντγκαρ Άλλαν Πόου ,που κρίνοντας ένα βιβλίο του Μπούλγουορ (στο Marginalia III,Godeys Ladys Book,Αύγουστος 1845,σελ.49) τον κατηγορεί ότι

Συνθέτει την μιά πρόταση μέσα στην άλλη επ΄απειρον (ad infinitum) πολύ κοντά στο στύλ αυτών των «κουτιών μέσα σε κουτιά» που πουλιούνται στα καταστήματα με είδη ξυλοτεχνίας ή σαν τα νησιά μέσα στις λίμνες που περιέχονται σε άλλα νησιά με λίμνες, μέσα σε άλλα νησιά με λίμνες, ένα συχνό ανάγνωσμα στον Περίπλου του Άννωνος. 

Γορίλλες.Καθώς οι πληροφορίες γιά το εσωτερικό της Αφρικής ήταν (γιά τον μεσογειακό κόσμο) συνήθως έμμεσες,μέσα από τους Αιγυπτίους, και οι άμεσες επαφές τους τυλίγονταν από μυστικοπάθεια, που επιμένω πως πρέπει να θεωρηθεί προκάλυμμα εμπορικών συμφερόντων, οι Έλληνες γεωγράφοι είχαν μιά μόνιμη πηγή πληροφοριών που έτεινε να αυξάνει την καχυποψία τους.Οι Άραβες και οι Ινδοί είχαν ήδη αποκτήσει έστω και ευκαιριακές προσβάσεις στην ανατολική αφρικανική ακτή,αλλα οι πληροφορίες τους προς τους Πέρσες, τους Φοίνικες και τους άλλους λαούς δεν είχαν ιστορική σταθερότητα. Οι μεσογειακοί λαοί πάλι είχαν συναντίληψη ότι πολλά στοιχεία της «ιστορίας» τους προέρχονταν από την αφρικανική ήπειρο, αλλά  καθώς είχε διασπαστεί επί πολλούς αιώνες το μέτωπο των πληροφοριών που διαχέονταν στον μεσογειακό κόσμο, ένα δίκτυο «μινωικό» ή «μυκηναϊκό», που κάλυπτε και την αρχαιότερη ιστορία της Αιγύπτου και αναμίγνυε στοιχεία από τον ομηρικό κύκλο,γρήγορα αυτή η βάση πληροφοριών θεωρήθηκε από έωλη έως ανυπόστατη. Η παρουσία λχ Πυγμαίων στο έργο του Ηροδότου δεν χαιρετίστηκε ως ανακάλυψη από πολλούς μεταγενέστερους,και συνέτεινε στο να θεωρηθεί ο  πατέρας της Ιστορίας ότι κάποτε γινόταν παραμυθάς.Ακόμη και όταν οι μαύροι πληθυσμοί άρχισαν να γίνονται οικείοι στον αρχαίο κόσμο, στους Έλληνες της διασποράς και στους Ρωμαίους,δύσκολα τα επιμέρους στοιχεία μπορούσαν να συγκεντρωθούν από έναν συγγραφέα και να παρουσιαστούν ως ενιαίο έργο. Μόνον στα έργα της ύστερης αρχαιότητας, όπως στα Αιθιοπικά του Ηλιόδωρου, έχουμε μιά «μαύρη κουλτούρα» στην μεσογειακή γραμματολογία, κι αυτή με έντονο εξωτισμό.Η πρώτη αναφορά γοριλλών (που ζούσαν ομαδικά και αμύνονταν με όπλα) στην μεσογειακή  γνώση, γίνεται στον Άμμωνα. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ποιά εντύπωση θα έκανε στους κλασικούς συγγραφείς, επειδή επρόκειτο γιά «απόκρυφη» γνώση,που έγινε καταληπτή στην περίοδο της εδραίωσης της παντοδυναμίας της Ρώμης, όταν η αποκάλυψη και άλλων «μυστικών» της μαύρης Ηπείρου είχε μερικές φορές ραγδαία συχνότητα.

Επίμετρο:Εκτίμηση αποστάσεων που διανύθηκαν στον Περίπλου 

Μονάδα μέτρησης των αποστάσεων στον Άννωνα είναι η «ημέρας πλούς».Καθώς αναφέρεται σε δύο περιπτώσεις και νυχτερινή πλεύση («όθεν νυκτός αφεωρώμεν πύρ αναφερόμενο κατ΄αποστάσεις» και «τέτταρας δ ήμέρας φερόμενοι,νυκτός την γην αφεωρώμεν πυρός μεστήν,εν μέσω δ΄ήν ηλίβατον πύρ[ ]τούτο δ ΄ημέρας όρος εφαίνετο μέγιστον») η «ημέρα» καλύπτει το εικοσιτετράωρο.Ο νυχτερινός πλούς ήταν μέσα στις δυνατότητες των Φοινίκων, γι΄αυτό και πολλοί αποκαλούσαν «φοινίκη» το λαμπρότερο αστέρι της Μικρής Άρκτου.Με δεδομένο ότι ο Πολύβιος γνωρίζει την φήμη ότι ο Καρχηδόνιος Αννίβας ο Ρόδιος διέπλευσε την απόσταση Καρχηδόνας-Λιλυβαίου ακρωτηρίου της Σικελίας σε εικοσιτέσσερις ώρες, (δηλαδή μιά απόσταση 125 ναυτικών μιλίων, δηλαδή 5,2 μίλια την ώρα) και την παραθέτει ως δείγμα εξωφρενικής ταχύτητας και ότι ο μεταγενέστερος Στράβων θεωρεί ως μέση ημερησια πλεύση ενός καλού πλοίου τα 700 στάδια(δηλαδή 87.5 μίλια την ημέρα, κάπου 3,6 μίλια την ώρα) είναι σαφές ότι ένας στόλος αποίκων ή  και ένα εξερευνητικό μοναχικό πλοίο,δεν μπορεί να είδε ποτέ ακτές που απείχαν από την Καρχηδόνα πλού τριανταπέντε ημερών,δηλαδή εφτά χιλιάδες χιλιόμετρα με την ζέση του Αννίβα του Ροδίου,ενώ είναι αρκετά πιθανό να έφτασε σε ακτές που απείχαν από την πρωτεύουσά τους πέντε χιλιάδες χιλιόμετρα, που σημαίνει δυνητικά τις ακτές της Γκαμπόν,πολύ κοντά στον ισημερινό.Μιάς συμβατικής ημέρας πλούς στον Σκύλακα,που έδρασε έναν αιώνα΄μετά τον Άννωνα, είναι τα πεντακόσια στάδια, αλλά με συγχώνευση ημέρας και νύχτας στην ίδια «ποσότητα» σταδίων, πράγμα που σημαίνει ότι στο κείμενο του Σκύλακα, η ημέρα είναι η μισή ποσότητα χρόνου από την ημέρα του Άννωνα, επειδή ο (ψευδο)Σκύλαξ διαχωρίζει την ημέρα από την νύχτα.Επιβεβαιωτικό παράδειγμα: η απόσταση Καρχηδόνας-Ηρακλείων Στηλών γιά τον Σκύλακα είναι «επτά ημέρες και επτά νύχτες», δηλαδή επτά «Αννώνειες» ημέρες.΄Γιά τον Σκύλακα πάλι, ολόκληρος ο παράπλους Ηρακλείων Στηλών-Κέρνης, είναι «δώδεκα ημέρες»(χωρίς νύχτες) άρα έξη «Αννώνειες» ημέρες.Ο Άννων περιγράφει τον πλόα εξήμιση ημερών,άρα τα μεγέθη βρίσκονται κοντά σε συμφωνία.Αν πάντως διαχωρίσουμε το οπωσδήποτε πιό «αργό» ταξίδι από την Καρχηδόνα έως την Κέρνη,και θεωρήσουμε ότι ο Αννων εξερεύνησε την παρακάτω περιοχή με τους καλύτερους ερέτες του και το καλύτερο σκαρί του, τότε, οι εικοσιέξη μέρες πέρα από την Κέρνη, με τις ταχύτητες που παραδίδονται, μας οδηγούν οπωσδήποτε στα  όρια του Καμερούν και της Γκαμπόν.

Advertisements